مرگ گروگان و گروگانگیر به فاصله یک روز

انیس نقاش را ایرانیان با سوء قصد نافرجامش به جان شاپور بختیار، آخرین نخست وزیر شاهنشاهی می شناسند اما در سطح جهانی، نام او با رخداد تاریخی مهمتری گره خورده: گروگانگیری شرکت کنندگان نشست اوپک در وین در دسامبر ۱۹۷۵ (دی ۱۳۵۴). انیس نقاش به گفته خودش در این رخداد، جان نخست وزیر ایرانی دیگری را به جای اینکه بگیرد، نجات داد: جمشید آموزگار، نماینده ایران در اوپک. از تصادف روزگار، دیگر گروگان انیس نقاش یعنی احمد زکی یمانی، وزیر نفت پیشین عربستان، امروز و به فاصله کمتر از یک روز از او درگذشت.

جمشید آموزگار و احمد زکی یمانی، هدف اصلی آن گروگانگیری بودند. در آن زمان، گروگانگیران انگیزه خود را رساندن صدای فلسطینیان به جهانیان اعلام و دولت اتریش را مجبور کردند هر دو ساعت یک بار بیانیه ای در حمایت از فلسطینیان از رادیو پخش کند وگرنه گروگانها را می کشند؛ اما انیس نقاش بعدها فاش کرد که انگیزه اصلی گروگانگیری، گرفتن پول از دولتهای ایران و سعودی بوده است.

گروگانگیری در زمانی رخ داد که لبنان بتازگی صحنه جنگ داخلی میان فلسطینیان و فالانژهای مسیحی شده بود. ایران و عربستان سعودی برای جلوگیری از گسترش نفوذ فلسطینیان، به فالانژهای لبنانی کمک مالی می کردند. در لبنان، چپگرایان (عمدتا شیعه و دروزی و مسیحی) و ناصریستها (عمدتا سنی) به فلسطینیها پیوسته و با فالانژهای مسیحی می جنگیدند. یکی از سران جبهه خلق برای آزادی فلسطین به نام ودیع حداد، که لبنانی مسیحی بود، برای اینکه دولتهای ایران و سعودی را وادار به ترک حمایت از فالانژهای مسیحی کند، گروگانگیری شرکت کنندگان نشست اوپک را طرحریزی می کند و اجرای این عملیات را به انیس نقاش می سپارد.

انیس نقاش از شانزده سالگی به جنبش فتح پیوسته بود. پس از چند سال فعالیت، به دستور جنبش فتح به گروه ودیع حداد می پیوندد که کارش اجرای عملیات برون‌مرزی (همچون هواپیماربایی) و همچنین اداره امور اطلاعاتی و ضداطلاعاتی درون گروههای مسلح فلسطینی بود. ودیع حداد عملا مستقل از سران گروههای فلسطینی فعالیت می‌کرد و انیس نقاش به گفته خودش، نفوذی جنبش فتح در گروه او بود.

انیس نقاش برای اجرای عملیات گروگانگیری با کارلوس (معروف به شغال) همراه می شود که اهل ونزوئلا و از بحث برانگیزترین و ماجراجوترین چهره های تاریخ معاصر جهان است، دشمنانش او را تروریست بین المللی و دوستانش مبارز انقلابی جهانی می دانند. انیس نقاش و کارلوس تیمی شش نفره شکل می دهند و گروگانگیری را اجرا می کنند. در آن زمان غیر از کارلوس، تنها هویت یک زن و مرد آلمانی عضو این تیم فاش شد و گفته شد هدایت کننده عملیات در کنار کارلوس، فردی به نام خالد بوده که هیچگاه هویت اصلی اش به دست نیامد.

در بیست و پنجمین سالگرد گروگانگیری وین (دسامبر ۲۰۰۰) انیس نقاش در تلویزیون الجزیره ظاهر شد و برای نخستین بار اذعان کرد که خالد، خود او بوده است. انیس نقاش در این گفتگوی تلویزیونی فاش کرد که هدف اصلی گروگانگیری این بوده که جمشید آموزگار و زکی یمانی، هر یک در مقابل دریافت پنج میلیون دلار از دولتهای ایران و سعودی آزاد شوند و "رساندن صدای فلسطینیان به گوش جهانیان" تنها پوششی ظاهری و تبلیغاتی بوده است. در نهایت هم دولت عربستان این مبلغ را از جانب خودش و ایران می پردازد و گروگانها که به الجزایر برده شده بودند، آزاد می شوند. اما نه دولتهای ایران و سعودی و نه گروگانگیران یا گروههای فلسطینی، رد و بدل پول را علنی نمی کنند.

نکته دیگری که انیس نقاش در این گفتگو فاش کرد این بود که گروگانگیری به خواست یکی از دولتهای عربی عضو اوپک انجام گرفته بوده اما حاضر نشد نام این دولت را بگوید. گفت فاش کردن این نام همچون روغن ریختن روی آتش است. او افزود که خواست آن دولت عربی این بوده که پس از دریافت پول، جمشید آموزگار و زکی یمانی را بکشند. ولی او و کارلوس با اینکه ودیع حداد دستور قتل این دو گروگان را به آنها داده بوده، با هم قرار می گذارند که دست به این قتل نزنند چون آن را بشدت به زیان مبارزات فلسطینیان می دانستند. از همین روست که انیس نقاش خود را نجات دهنده جان جمشید آموزگار و زکی یمانی می دانست.

بیشتر بخوانید:

هم شواهد حکایت می کند و هم اظهارات هانس یواخیم کلاین (گروگانگیر آلمانی) در دادگاه مؤید آن است که دولتی عربی که خواهان گروگانگیری و قتل جمشید آموزگار و زکی یمانی بود، به احتمال زیاد لیبی بوده است و این عملیات به طور مشخص به دستور مستقیم معمر قذافی رهبر لیبی انجام گرفت.

چهل و پنج سال پس از گروگانگیری، از میان گروگانگیرها کارلوس زنده مانده که در فرانسه دوران محکومیت ابد را می گذارند و هانس یواخیم کلاین که او هم در فرانسه اما آزادانه با خانواده اش زندگی می کند. هویت و سرنوشت دو تن از گروگانگیران هیچگاه فاش نشد. جمشید آموزگار چهار سال پیش در امریکا درگذشت و انیس نقاش دیروز در دمشق و زکی یمانی امروز در لندن درگذشتند.