لو رفتن سوالات امتحانات نهایی در ایران؛ جعلی یا واقعی؟

در هفته‌های اخیر موضوع "لو رفتن" سوالات امتحانات نهایی دوره دبیرستان در خرداد ماه به یکی از بحث‌های داغ محافل دانش‌آموزی و خانواده‌ آنها تبدیل شده و این اتفاق سلامت برگزاری آن را زیر سوال برده است.

البته این بار اول نیست که سوالات امتحانات نهایی در ایران پیش از برگزاری آزمون در کانال‌های مجازی منتشر می‌شود. سال ۱۳۹۵ هم در همین ایام به گفته عده‌ای از دانش‌آموزان، سوالات دو درس جغرافی و آمادگی دفاعی لو رفته بود که البته وزارت آموزش و پرورش آن‌ را تکذیب کرد.

گفته می‌شود که امسال سوالات اصلی پیش از برگزاری امتحانات در کانال‌هایی نظیر تلگرام و اینستاگرام به صورت رایگان یا برای فروش عرضه شده است.

این در حالی است بر اساس اعلام پلیس فتا (پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات ناجا) "سوالات عرضه شده فقط در یک مورد با سوالات اصلی تطابق داشته" و افراد عرضه‌کننده صرفا "کلاهبردار" بوده‌اند.

پلیس البته ۸ نفر را در این ارتباط دستگیر کرده است.

نگرانی دانش‌آموزان از این است که این اتفاق آنها را از رقبای خود در امتحان کنکور عقب بیندازد چون بر اساس قوانین جاری نمرات امتحانات نهایی سال سوم دبیرستان در کنکور سهمی معادل ۲۵ درصد دارد.

درباره مسائل آموزشی ایران بیشتر بخوانید:

ماجرا چیست؟

امتحانات نهایی دانش‌آموزان در ایران هر سال به صورت هماهنگ از اوایل خرداد شروع می‌شود و معمولا تا پیش از پایان این ماه به پایان می‌رسد.

ماجرا از آنجا شروع شد که کانال‌هایی در فضای مجازی پیش از شروع امتحانات (عموما ساعت ۸ صبح) سوالاتی را عرضه می‌کردند که به گفته آنها طراح سوالات در اختیارشان گذاشته بود.

زمان انتشار این سوالات در کانال‌هایی که به همین منظور راه‌اندازی شده بود، از چند روز تا چند ساعت قبل از برگزاری آزمون متغیر بود ولی عموما کانال‌هایی که از ساعت هفت صبح یعنی یک ساعت پیش از برگزاری امتحان، شروع به انتشار سوالات می‌کردند اعتماد بیشتری را به خود جلب می‌کردند و از اقبال بیشتری برخوردار بودند.

قیمت ارائه سوالات هم متفاوت بود و معمولا نرخ هر سوال بالای صد هزار تومان توسط فروشندگان اعلام می‌شد؛ هر چند عده کمی هم این سئوالات را به صورت رایگان در اختیار افراد خاصی نظیر خویشاوندان یا دوستان قرار می‌دادند.

در یک مورد، کانالی که سوالات هر درس را به قیمت ۱۰۰ هزار تومان در ایام امتحانات می‌فروخت در پستی در تلگرام پیش از ساعت هشت صبح روز امتحان نوشته بود:"طبق گزارشات رابط ‌هامون همه چیز دارد روال عادی خود را طی می‌کند جای هیچ‌گونه نگرانی از جانب شما دانش آموزان نیست."

بعضی دیگر از این‌گونه کانال‌ها علاوه بر فروش سوالات پاسخ سوالات را نیز به صورت رایگان در اختیار کسانی قرار می‌دادند که سوالات را خریداری کرده‌ بودند.

پاسخ مقام‌های رسمی چیست؟

پس از گسترده شدن درز سوالات امتحانی، مقام‌های رسمی چه در سازمان آموزش و پرورش و چه در نهادهای قضایی و انتظامی مجبور به واکنش شدند که این واکنش‌ها تا کنون با تائید یا تکذیب همراه بوده است.

در واکنش‌های اولیه، وزارت آموزش و پرورش گزارش‌های مربوط به لو رفتن سوالات را تکذیب کرد و عبدالرسول عمادی، رئیس مرکز سنجش این وزارت‌خانه گفت: "ما گزارش رسمی درباره لو رفتن سوالات امتحانات نهایی نداریم."

آقای عمادی اما کمی بعد گفت: "این کانال‌ها و صفحات کاملاً شیادی است و از شرایط زمان امتحانات دانش آموزان سوءاستفاده می‌کنند؛ چرا که امتحانات نهایی از ضریب امنیت بالایی برخوردار بوده و احتمال لو رفتن سوالات صفر است."

آقای عمادی سوالات فروخته شده را "جعلی" خواند.

با وجود این جبار کوچکی‌نژاد، از اعضای کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس قضیه لو رفتن سئوالات را تائید کرده است.

او گفته: "براساس گزارش پلیس فتا و گزارش‌هایی که به کمیسیون واصل شده و شهادت اولیای دانش‌آموزان مشخص شد که سؤالات امتحانات دوره متوسطه افشا شده است."

پلیس فتا هم با درگیر شدن در این ماجرا، تا کنون ۸ نفر را دستگیر کرده ولی سوالات فروخته شده را مغایر با سوالاتی دانسته است که در آزمون اصلی عرضه شده است.

پلیس گفته است با تطبیق سوالات عرضه شده در کانال‌های مجازی و سوالات اصلی فقط یک مورد تشابه یافته است.

به گفته پلیس فتا این اتفاق در یکی از شهرستان‌های کوچک در جنوب ایران رخ داده و "از زمان لو رفتن سوالات تا آغاز امتحانات دانش آموزان، زمان بسیار کمی باقی مانده بود."

در جلسه اخیر کمیسیون آموزش موضوع لو رفتن سؤالات امتحانات دوره متوسطه با حضور مسئولان آموزش و پرورش، پلیس فتا و همچنین اولیای دانش‌آموزان بررسی شد.

با بالا گرفتن موضوع، مجلس هم وارد قضیه شده و در جلسه کمیسیون آموزش به همراه مسئولان آموزش و پرورش، پلیس فتا و اولیای دانش‌آموزان آن را بررسی کرد.

هر چند فراگیر بودن این "لو رفتن" و اینکه در چه شهرستان‌ها و استان‌هایی این اتفاق افتاده به آینده نزدیک موکول شده است.

روایت محصلان

در حالی که پلیس فتا و سازمان سنجش "تطابق گسترده" سوالات فروخته شده و سوالات اصلی را تکذیب کرده‌اند، بعضی از دانش‌آموزان روایت متفاوتی از این قضیه دارند.

عده‌ای از این محصلان گفته‌اند در روز آزمون و لحظاتی قبل از برگزاری گرو‌ه‌های مختلفی از دانش‌آموزان شکل گرفته بود که تلفن‌های همراه خود یا دوستان خود را که حاوی سوالها بود، به دقت نگاه می‌کردند.

بعضی از آنها در گفتگو با بی‌بی‌سی فارسی روایت خود را بیان کرده‌اند.

یکی از آنها گفته: "سوالات لو رفته در ساعت ۷ صبح منتشر شد و دقیقا مطابق با سوالات واقعی در امتحان بود. بعضی از دانش‌آموزان ساعت ۸ به بعد سر جلسه امتحان حاضر می‌شدند که فرصت کافی برای دیدن سوالات را پیش از حضور در جلسه داشته باشند."

یکی از والدین دانش‌آموزان هم گفت: "چرا مسئولان سازمان سنجش نمی‌خواهند بپذیرند که سوالات در ساعت ۷ صبح در دست دانش‌آموزان بوده؟"

دانش‌آموز دیگری به بی‌بی‌سی فارسی گفته است: "پیش از برگزاری امتحان ما اعتراض کردیم و گفتیم سوالات دارد پخش می‌شود ولی به ما گفتند طراحان تا نیم ساعت قبل از برگزاری آزمون در قرنطینه هستند و چنین چیزی امکان ندارد."

بعضی کانال‌ها با انتشار سربرگ سؤالات در فضای مجازی به مخاطبان خود اطمینان می‌دادند که سوالات واقعی است.

این اتفاق اعتراض دانش‌آموزان، خانواده‌های آنها و معلمان را هم به دنبال داشته است و آنها با برگزاری تجمعاتی خواستار رسیدگی به این موضوع شده‌اند.