لرد هاتن، قاضی بلندپايه ای که مسئول تحقيق درباره مرگ ديويد کلی، کارشناس تسليحاتی وزارت دفاع بريتانيا بوده، در گزارش نهايی تحقيقات خود، از بی بی سی انتقاد کرده و دولت بريتانيا را از اينکه در خطرناک قلمداد کردن عراق و توان اين کشور در توليد جنگ افزار کشتارجمعی اغراق کرده، مبرا دانست.

لرد هاتن در گزارش خود گفته که ادعای بی بی سی مبنی بر اينکه دولت بريتانيا با علم به غلط بودن برخی اطلاعات، آن در گزارش خود درباره عراق گنجانده، "بی اساس" است و نظام مديريت خبر و سردبيری را در بی بی سی "دچار نقص" دانسته، چراکه اندرو گيليگان، خبرنگار بی بی سی اجازه يافته "اتهامی بسيار بزرگ" را بدون کسب تأييد پخش کند.

گزارش لرد هاتن به عذرخواهی رسمی بی بی سی و استعفای مديرعامل و رئيس هيأت امنای اين مؤسسه و همچنين اندرو گيليگان شده که گزارش او آغازکننده اين ماجرای جنجالی بود.

شهريار رادپور، کارشناس امور بريتانيا در بخش فارسی بی بی سی به پرسشهايی پاسخ گفته است که شما از طريق ای ميل در مورد گزارش لرد هاتن و پيامدهای آن مطرح کرده بوديد:

برخی از خوانندگان سايت از جمله آقا يا خانم شاهوردی از تهران برايشان اين شبهه مطرح است که آيا واقعاً ديويد کلی خودکشی کرده و آيا نمی توان اين احتمال را مطرح کرد که او به نحوی به دست عوامل دولت بريتانيا به قتل رسيده باشد؟ حتی عده ای از خوانندگان دنبال يافتن مشابهتهايی بين گزارش لرد هاتن و ماجرای قتلهای زنجيره ای در ايران رفته اند و مثلاً علی بلژيک از پرسيده که چه نقاط اشتراکی ميان پرونده دکتر کلی و پرونده سعيد امامی می بينيد؟

لرد هاتن هم نتيجه تحقيقات خودش و هم نتيجه تحقيقات پزشکی قانونی را برای همه خواند و آن اين بود که هيچ شک و شبهه ای باقی نمی ماند که ديويد کلی خودکشی کرده و دلائل آن را هم ارائه داد، از جمله اينکه قلمتراشی که با آن خودکشی کرده است را از دوران بچگی داشته و همچنين اظهارات بيوه اش در مورد اينکه ساعاتی پيش از آنکه خانه را ترک کند و بعد جسدش در جنگل پيدا شود در چه حال و هوايی بوده است.

هيچ نوع شباهتی ميان پرونده قتلهای زنجيره ای در ايران و ديويد کلی نمی توان ديد، به اين دليل که اولاً ديويد کلی مقام امنيتی نبود بلکه دانشمندی بود که در وزارت دفاع در زمينه سلاحهای ميکروبی کار می کرد. دوم اينکه در زندان نبود و به طورکلی ماجرا بر سر قتلها يا جرائمی نبوده بلکه بر سر مصاحبه ای بوده که او با يکی از خبرنگاران بی بی سی درباره پرونده ای داشته است که دولت بريتانيا در زمينه سلاحهای مرگبار عراق تهيه کرده بود.

آقای علی اطلسی از دوبی گفته که هم اکنون بعضی منابع آمریکایی اعتراف می کنند که جنگ افزار کشتار جمعی در عراق وجود ندارد و اطلاعات قبل از جنگ درباره اين سلاحها حدس و گمان بوده، در واقع آنچه اندرو گيليگان در آن گزارش جنجال برانگيز خودش مطرح کرده را خيليهای ديگر هم می گويند، سؤال ايشان اين است که آيا دليل اينکه گزارش اندرو گيليگان به چنين سرنوشتی انجاميد و چنين مشکلاتی برای بی بی سی ايجاد کرد به دليل زمان انتشار نيست، يعنی آيا می توان گفت که چون اندور گيليگان زودتر از بقيه دولت را زير سؤال برد، قربانی شد.

اگر کسی در اين ميان قربانی شد دکتر ديويد کلی بود که خودکشی کرده، اما درباره ربط دادن پيداشدن يا نشدن تسليحات کشتارجمعی در عراق و موضوع تحقيقات لرد هاتن، اين سؤال از اول در بريتانيا هم مطرح بود و هنوز هم است که آيا می توان گزارش لرد هاتن را از پرونده دولت بريتانيا درباره زرادخانه سلاحهای مرگبار ارتش صدام جدا کرد يا نه؟

لرد هاتن خودش هنگام ادای رئوس گزارشش گفت که خيليها اين انتظار را داشتند اما من مأمور شدم که درباره شرايط و وقايعی که به مرگ دکتر کلی منجر شد تحقيق کنم و هيچ ربطی به من ندارد که آيا آنچه دولت در پرونده اش در مورد عراق گنجاند موجه است يا نه؟

اما اين موضوع همچنان در بريتانيا مطرح است و خيليها انتظار دارند که اکنون که مسئله مرگ ديويد کلی حل شده وقت آن رسيده است که درباره پرونده دولت بريتانيا در مورد عراق تحقيق شود.

برخی خوانندگان سايت مثل رضا از تکزاس و آرام از اصفهان پرسيده اند با توجه به اينکه لرد هاتن را تونی بلر تعيين کرده بود که خودش يک طرف قضيه است چطور می توان بی طرف بودن او و منصفانه بودن گزارشش را پذيرفت؟

وقتی دولتی به اين نتيجه می رسد که در مورد مسئله ای بايد تحقيقات مستقلی بايد صورت بگيرد، طبيعتاً به عهده رئيس آن دولت است که قدم اول را بردارد و شخصی را مأمور تحقيق کند. در همه دنيا همين طور است و در آن هيچ شکی نيست. لرد هاتن در حقيقت يکی از اعضای دولت بريتانيا و يکی از چند قاضی ارشدی است که در مجلس اعيان بريتانيا می نشينند و مهمترين مسائل حقوقی و قانونی را بررسی می کنند. اگر لرد هاتن مسئول اين تحقيق نمی شد يکی ديگر از اين قضات ارشد مسئول اين کار می شد و هيچ فرقی نمی کرد.

سينا منصوری از تهران پرسيده است که این همه معذرتخواهی و استعفا از سوی بی بی سی برای چيست؟ اگر بی بی سی باور دارد که حقيقت را گفته پس چرا رؤسای آن دست به معذرتخواهی و استعفا می زنند؟

رؤسای اندرو گيليگان و رؤسای کل بی بی سی به اين نتيجه رسيدند که در جمله بندی ای که به نقل از ديويد کلی در گزارش اندرو گيليگان آمد نقائصی وجود دارد و عبارت دارد نقل قولی که از ديويد کلی درباره نقائص دولت شده اشتباه بوده و خود اندرو گيليگان هم به اين اشتباه اعتراف کرد و لرد هاتن ايراد کلی خود را به اين صورت مطرح کرد که سردبير اخبار بی بی سی بايد گزارش اندرو گيليگان را که در ادعايی عليه صداقت دولت مطرح شده بود بررسی می کرد اما اين کار را نکرده بود.

محسن از اصفهان پرسيده است چه اشکالی در سردبيری يا به تعبير ايشان ممیزی بی بی سی وجود داشته که چنين مشکلی برای بی بی سی وجود آمده و آيا سازوکاری برای جلوگيری از بروز چنين مشکلاتی در مؤسسه بی بی سی وجود ندارد؟

اشکالی که به وجود آمده اين است که سلسله مراتب مسئوليت سردبيری که در بی بی سی خيلی مشخص است و پخش موضوعات حساس با نظر سردبيران ارشد بی بی سی انجام می گيرد در مورد گزارش اندرو گيليگان رعايت نشده و شايد هم دليل ديگر اين اشتباه که همه قبول کرده اند سهوی بوده اين است که اندرو گيليگان در گزارش خود آنچه می گفت را از روی متن نمی خواند بلکه از ذهن خود کمک می گرفت و گزارش او به شکل مصاحبه راديويی انجام گرفت. شايد اگر متن را نوشته بود اين اشتباه سهوی رخ نمی داد.

کامران از آلمان و صابر از لندن پرسيده اند که اگر نتيجه گزارش لرد هاتن به گونه ديگری می شد و دولت و نخست وزير مورد انتقاد قرار می گرفتند آيا تونی بلر هم مانند رئيس هيأت امنا و مديرعامل بی بی سی استعفا می داد؟ و اصولاً بنابر قوانين بريتانيا چه برخوردی با دولت و در رأس آن، آقای بلر صورت می گرفت؟

اگر به فرض نتيجه تحقيقات لرد هاتن اين می شد که مقامات لرد هاتن آنچنان با دکتر کلی بدرفتاری کردند يا آنچنان او را تحت فشار روحی و روانی گذاشتند که او دست به خودکشی زد يا اينکه ديويد کلی سندی بر جای می گذاشت که چرا دست به خودکشی زد و مقامات دولتی را مسئول قلمداد می کرد بدون ترديد عواقبش در دولت ديده می شد. ممکن است اين موضوع به استعفای نخست وزير منجر می شد اما به عقيده من استعفای يک يا چند وزير را به دنبال می داشت.

بريتانيا دمکراسی پارلمانی است و نخست وزير و وزيران بايد حتماً در برابر مردم پاسخگو باشند. برحلاف بعضی از دمکراسيها مانند آمريکا يا فرانسه که وزير الزاماً منتخب مردم نيست، در بريتانيا هر وزيری بايد اول رأی مردم را آورده و وارد مجلس شده باشد و در نتيجه اين مجلس است که درباره عملکرد افراد تصميم می گيرد.

صابر از لندن سؤال ديگری نيز مطرح کرده و آن اينکه چرا در گزارش لرد هاتن هيچ اشاره ای به موضوع جنگ افزارهای کشتارجمعی در عراق نشده بود که در واقع اصل قضيه به حساب می آيد و عامل اصلی مرگ ديويد کلی هم در آن نهفته است و سؤال مهدی از تهران نيز در همين چارچوب است که چرا لرد هاتن به اين موضوع نپرداخته که سازمان اطلاعاتی بريتانيا با عرضه اطلاعات نادرست، اين کشور را به جنگ کشاند؟

لرد هاتن مأمور شد درباره مرگ ديويد کلی تحقيق کند نه درباره اينکه مقامات اطلاعاتی به دولت بريتانيايی چه گفته اند و در پرونده عراق چه رخ داده است. در بريتانيا چه زمانی که اين بحث شروع شد و ديويد کلی و چه بعد از مرگ او اين مسئله به قوت خود باقی است و سياستمداران ارشد خواهان تحقيق درباره اين موضوع شده اند که اگر اطلاعات نادرست بوده و در عراق هيچ سلاح کشتارجمعی وجود نداشته پس منبع اين اطلاعات چه بوده است، در آمريکا می گويند مسئوليت متوجه دستگاههای اطلاعاتی بوده و سياستمداران تنها توصيه های آنها را گوش کرده و باورکرده اند و مسئوليتی متوجه آنها نيست. من معتقدم که هم در آمريکا و هم در بريتانيا تحقيقاتی در اين مورد صورت خواهد گرفت.

آرش از تهران پرسيده که به نظر شما دكتر كلی از اينکه دست به مطرح کردن ادعای دروغی بزند و سپس اقدام به خودكشی کند چه انگيزه ای داشته است.

بنابر آنچه ما می دانيم دکتر کلی در دو مصاحبه که يکی با اندرو گيليگان و ديگری با سوزان واتس، سردبير اخبار علمی بی بی سی بوده اظهار نگرانيهايی کرده بود و هيچوقت هم حرف خود را عوض نکرد. آنچه باعث و بانی اين ماجرا شد نقل قول اندرو گيليگان از ديويد کلی بود که بعداً معلوم شد خيلی دقيق نبوده است. شيوه ای که وزارت دفاع بريتانيا برای افشای هويت ديويد کلی اتخاذ کرد باعث شده که او احساس کند که به او خيانت شده و اين موضوع را بيوه ديويد کلی نيز در جريان تحقيقات لرد هاتن علناً گفت. او گفت همسرش شبی به او گفت به او قول داده اند هويت مرا فاش نکنند اما از شواهد اين طور پيداست که تصميمی خلاف آن گرفته اند.

محمد از تهران می پرسد چرا در گزارش لرد هاتن به اين موضوع پرداخته نشده بود که برای چه دولت نام دکتر کلی را فاش کرد و در واقع فشاری که در پی فاش کردن نام او بر وی وارد آمد به خودکشی اش انجاميد؟

دولت اول بعد از گزارش اندرو گيليگان از بی بی سی درخواست کرد که نام آن منبع موثق دولتی را که مدعی است اطلاعاتی در اختيار آنان قرار داده را در اختيار دولت بگذارد اما تمام مديران بی بی سی بر اساس اينکه عرف روزنامه نگاری ايجاب نمی کند که منبع فاش شود، اين درخواست را رد کردند. تا اينکه وزارت دفاع اعلام کرد که شخصی از اعضای اين وزارتخانه خود را داوطلبانه معرفی کرده و گفته که تأييد می کند که با برخی خبرنگارهای بی بی سی مصاحبه هايی داشته است. اتفاقی که بعداً افتاد اين بود که دکتر کلی ابتدا اين ادعا را رد کرد که او منبع گزارش اندرو گيليگان بوده و گفته آنچه اندرو گيليگان از او مطرح کرده درست نيست اما خيلی زود معلوم شد که او منبع گزارش اندرو گيليگان بوده اما اندرو گيليگان در گزارش خود دچار اشتباه شده است. سپس جلسه ای با حضور نخست وزير و وزير دفاع و مشاوران دولت برگزار شد با اين موضوع که پنهان نگه داشتن هويت ديويد کلی چه سود و زيانی برای دولت دارد و به گفته شخص نخست وزير در اين جلسه گفته شد که اگر دولت ادعا کند که شخصی اطلاعاتی در اختيار خبرنگار بی بی سی قرار داده اما نام او را افشا نکند در معرض اتهام پنهانکاری قرار می گيرد. به همين دليل تصميم گرفته می شود هويت دکتر کلی به نوعی فاش شود البته نه به اين شکل که نام او در نشستهای خبری اعلام شود بلکه به اين شکل که اگر خبرنگاری نام او را حدس زد و نام او را اعلام کرد، حدس او تکذيب نشود.