اجلاس چین-آسیای مرکزی؛ پکن چه می‌خواهد؟

سهراب ضیا، خبرنگار بی‌بی‌سی در دوشنبه تاجیکستان

از امروز در شهر شیان چین اجلاس دو روزه «چین-آسیای مرکزی» آغاز به کار می‌کند.

این اولین نشست رو در رو رهبر چین با همتایانش از پنج کشور آسیای مرکزی است و این کشور بدنبال گسترش روابط با کشورهای آسیای میانه و محکم کردن جایگاه خود به لحاظ اقتصادی در این منطقه است.

برخی کارشناسان آسیای میانه این اجلاس را به نوعی با نشست سالانه سران گروه هفت در هیروشیمای ژاپن مقایسه می‌کنند که قرار است روزهای ۱۹-۲۱ مه، درست یک روز بعد از انجام نشست شیان برگزار شود.

نخستین اجلاس «چین-آسیای مرکزی» سال گذشته به صورت مجازی برگزار شد.

انتظار می‌رود، توسعه روابط اقتصادی و امنیتی با پنج کشور آسیای مرکزی، یعنی قزاقستان، قرقیزستان، ترکمنستان، ازبکستان و تاجیکستان و ارتقاء آن از محورهای اصلی اجلاس «چین-آسیای مرکزی» باشد.

رهبران همه پنج کشور آسیای مرکزی از دو روز پیش وارد پکن شده‌اند و طی این روزها با مقامات چینی مذاکرات و گفتگوهایی دوجانبه انجام داده‌اند.

از جمله در پایان بازدید رسمی امامعلی رحمان، رئیس جمهور تاجیکستان از چین، رهبران دو کشور امروز اعلامیه مشترکی امضا کردند.

همچنین دو کشور ۱۳ توافق جدید همکاری در زمینه‌های برگزاری رزمایشهای مشترک، جستجو و نجات هواپیماهای غیرنظامی و همکاری در عرصه‌های کشاورزی، علم و تکنولوژی و رسانه‌ها امضا کردند.

بانک آسیایی سرمایه‌گذاریهای چین خبر داده که ۵۰۰ میلیون دلار برای ساختمان نیروگاه راغون در تاجیکستان اختصاص خواهد داد. راغون بزرگترین طرح انرژی تاجیکستان محسوب می‌شود.

به نوشته دفتر مطبوعات ریاست جمهوری تاجیکستان در دیدار شی جین‌پینگ و امامعلی رحمان، رئیس جمهور تاجیکستان «از پیشنهاد تاسیس دالان اقتصادی چین - تاجیکستان - افغانستان شمالی جانبداری کرده است» که بر اساس این خبر رهبر چین این اقدام را «مثبت» خوانده است.

در چهارچوب دیدار رئیس جمهور قزاقستان از چین، دو کشور ۲۳ توافق به امضا رسانده‌اند.

از توافقات دیگر هم سفر بدون ویزا میان دو کشور است که شهروندان چین و قزاقستان از این به بعد تا یک ماه بدون ویزا می‌توانند به کشورهای همدیگر سفر بکنند.

به نوشته رسانه‌ها، امروز و فردا در اجلاس شیان رهبر چین از توسعه ارتباطات اقتصادی و تقویت روابط امنیتی کشورش با قزاقستان، ازبکستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ترکمنستان حمایت خواهد کرد.

چین به توسعه طرح «کمربند و جاده» خود ادامه‌ می‌دهد که یک پروژه سرمایه‌گذاری زیرساختی عظیم با هدف توسعه تجارت بین‌المللی و روابط انرژی است.

کشورهای منطقه به گسترش دسترسی به بازارهای چین علاقه‌مند هستند و پکن متعهد به تقویت روابط امنیتی و سیاسی با کشورهای آسیای مرکزی بوده است.

اساس روابط چین و آسیای مرکزی اقتصاد است. بر اساس اطلاع خدمات گمرک چین، در سال ۲۰۲۲ تجارت چین با پنج کشور منطقه با رشد ۴۰ درصدی به بیش از ۷۰ میلیارد دلار رسیده که یک رکورد تاریخی در روابط چین با کشورهای آسیای مرکزی خوانده می شود.

در سه ماه اول سال ۲۰۲۳ تجارت متقابل میان چین و پنج کشور آسیای مرکزی ۲۲ درصد دیگر افزایش یافته و به نزدیک ۱۸ میلیارد دلار رسیده است.

کشورهای آسیای مرکزی به چین مواد خام، از جمله نفت، گاز، طلا و آلومینیوم صادر می‌کنند. چین نیز به این کشورها کالاهایی با ارزش افزوده بالای ماشین‌آلات، تجهیزات، تجهیزات الکترونیک و قطعات یدکی صادر می‌کند.

طبق گزارشهای رسمی حجم سرمایه‌گذاری چین در کشورهای آسیای مرکزی اکنون به ۱۵ میلیارد دلار رسیده است.

با این همه، بسیاری اجلاس امروز رهبران کشورهای آسیای مرکزی و چین را نشانه تشدید رقابت بین روسیه و چین نمی‌دانند. به اعتقاد آنها، هرچند چین نقش مهمی در اقتصاد منطقه ایفا می‌کند، اما روسیه همچنان در آسیای مرکزی جایگاهی پیشرو دارد.

این نکته هم قابل عرض است که روسیه از نظر امنیت و ثبات استراتژیک در منطقه جایگاه غیرقابل تغییری دارد و به این دلیل مسکو و پکن در آسیای مرکزی رقابت نخواهند کرد، بلکه مکمل یکدیگر باقی خواهد ماند.