تفاوت صندوق رای در ایران و ترکیه؛ «جریمه کنید، اما انتخابات آزاد باشد»

انتخابات ترکیه، به بهانه‌ای تبدیل شده تا بار دیگر، اصلاح‌طلبان و وابستگان به حکومت که فرصت شرکت در انتخابات را از دست داده‌اند، بار دیگر از این رویکرد حاکمیت انتقاد کنند.

جمهوری اسلامی متهم است که همواره انتخاباتی شبه دموکراتیک برگزار می‌کند که در آن بسیاری از گروه‌های سیاسی از جمله تمامی فعالان سیاسی سکولار، اجازه حضور ندارند.

حالا فعالان سیاسی عموما اصلاح‌طلب که سابقه حضور در رده‌های بالای حاکمیت را در کارنامه دارند و حالا چند سالی است که به کلی از ساختار قدرت به بیرون رانده شده‌اند، به بهانه انتخابات ترکیه، بار دیگر مساله آزاد نبودن انتخابات در ایران را مطرح کرده‌اند.

علاوه بر این، در روایت غالب رسانه‌ها و فعالان اصلاح‌طلب، مشارکت بالای انتخابات ترکیه با مشارکت پایین در انتخابات اخیر ریاست جمهوری در ایران مقایسه شده و این مساله شکستی برای حکومت ایران تصویر شده است.

البته رای دادن در انتخابات در ترکیه مانند برخی کشورها چون استرالیا، بلژیک، آرژانتین، برزیل، یونان و مکزیک، اجباری است. هر چند که به گزارش رسانه‌های مختلف، قانون جریمه عدم شرکت در انتخابات به شکلی جدی در ترکیه اجرا نمی‌شود.

مشارکت در دور نخست انتخابات امسال در ترکیه ۸۸.۸ درصد بود.

این کشور اگرچه از نظر سازمان‌هایی چون «خانه آزادی» همانند ایران در دسته کشورهای «غیر آزاد» جای گرفته، اما در نگاه منتقدان اصلاح‌طلب جمهوری اسلامی، همین کشور که در دو دهه اخیر با بحران‌هایی جدی در عرصه سیاست داخلی و احترام به ارزش‌های دموکراتیک روبه‌رو بوده، وضعیت به مراتب بهتری نسبت به ایران دارد.

منتقدان نظام انتخاباتی در ایران در رسانه‌های داخل کشور، درصد مشارکت در انتخابات ۱۴۰۰ و ۱۳۹۸ را به رخ حاکمیت می‌کشند و آن را «کاریکاتوری» از انتخابات می‌نامند و خواهان برگزاری انتخاباتی آزاد با مشارکت همه گروه‌ها و احزاب هستند.

در مقابل طرفداران حکومت نیز میزان مشارکت در انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۸ را مطرح می‌کنند و از اینکه اصلاح‌طلبان نتیجه انتخابات در آن دوره را نپذیرفتند، انتقاد می‌کنند.

موافقان و مخالفان وضع موجود در ایران در چند روزنامه‌ روز چهارشنبه، ۲۷ اردیبهشت‌ماه صف‌آرایی‌ کردند و تیتر نخست خود را به موضوع انتخابات ترکیه اختصاص دادند. روزنامه‌های نزدیک به حکومت مانند کیهان و وطن‌امروز با تیترهای «انتخابات ترکیه، مدعیان اصلاحات را شرمنده کرد» و « دوباره فضاحت سبز» قضایای انتخابات جنجالی سال ۸۸ و شکل گیری جنبش سبز را زنده کردند.

در مقابل این گروه، روزنامه‌های اصلاح‌طلب مانند سازندگی و اعتماد با تیترهای «قدرت دموکراسی» و «پیروزی دموکراسی»، به حکومت طعنه و کنایه زدند و از حکومت خواستند زمینه حضور مردم در پای صندوق‌های رای را برای حضور همه احزاب و تشکل‌ها فراهم کند.

رای‌گیری اجباری و آزادی انتخابات

بخشی از رسانه‌های طرفدار حکومت، مساله اجباری بودن رای دادن در انتخابات ترکیه را یادآوری کرده‌اند و نوشته‌اند که مقایسه چنین انتخاباتی با انتخابات در ایران که رای دادن در آن اجباری نیست، مقایسه اشتباهی است.

حمید رسایی از اصولگرایان تندرو در پاسخ به عباس عبدی که انتخابات ۱۴۰۰ را «کاریکاتوری» خوانده بود، پرسیده بود «از نظر شما مشارکت بالای ۸۰ درصدی سال ۸۸ و زیر ۸۰ درصدی سال ۱۴۰۰ و هرمشارکت دیگری که درآن رأی نیاورید، کاریکاتوری است. فقط وقتی رأی بیاورید، نظر مردم اعتبار دارد».

این نماینده پیشین مجلس مدعی شد که جریمه شرکت نکردن در انتخابات ترکیه ۳۰۰ لیر است که ادعای درستی نیست. جریمه شرکت نکردن در انتخابات توسط هیات عالی انتخابات ترکیه تعیین می‌شود. این مبلغ در سال ۲۰۱۷، ۲۲ لیر ترکیه بود که به شکل جدی اجرا نشد. هنوز این هیات برای جریمه انتخابات سال ۲۰۲۳، تصمیمش را اعلام نکرده است.

با این حال، همان نوشته حمید رسایی با اطلاعات نادرستی که در آن وجود داشت هم از طرف کسانی مانند مصطفی تاجزاده بی‌پاسخ نمانده است.

این زندانی سیاسی و فعال اصلاح‌طلب از گذاشتن جریمه در ازای آزادی در انتخابات استقبال کرد و نوشت: «پیشنهاد خوبی است که ایران هم مثل ترکیه شرکت در انتخابات را اجباری کند و آقای خامنه‌ای به عنوان نفر اول کشور نامزد شود و با رقیب یا رقبایش در انتخابات شرکت کند تا معلوم شود مردم به چه کسی رأی می‌دهند.»

 حجت الله عباسی، فعال رسانه در کانال تلگرامش در مطلبی با عنوان «شرمساری انتخاباتی» نوشت: «انتخابات موفق ترکیه بدجوری مدعیان انتخابات گلخانه ای ریاست جمهوری ۱۴۰۰ ایران را به چالش کشیده است.»

 آقای عباسی نوشته است: «در انتخابات ۱۴۰۰ سوگیری رسانه های رسمی به نفع یک جریان، جانبداری مجریان و ناظران انتخابات از یک نامزد، رد صلاحیت فله‌ای نامزدهای مخالفان، کاهش معنادار مشارکت مردم، دموکراسی را به محاق برد! کیهان هنرمندی خرج داده و این شرمساری ملی را پشت تیتر اصلی پنهان کرده است».

روزنامه کیهان در نوشته‌های دیروز و امروزش نشانه‌ای از شرمساری ندارد. روزنامه کیهان که در زیر مجموعه علی خامنه‌ای فعالیت می‌کند ابتدا لیستی از بگیر و ببندهای رجب طیب‌اردوغان در دوران ریاست جمهوری‌اش منتشر کرد تا نشان دهد که او چه برخوردهای حذفی با مخالفانش داشته، سپس محمد خاتمی و میرحسین موسوی را به عنوان بانیان «شورش» سال ۸۸ معرفی کرد و گفته آنها با اسم رمز «تقلب»، «مملکت را به آشوب کشیدند!»

 روزنامه جوان وابسته به سپاه پاسداران نیز روز گذشته در مطلب مفصلی، واکنش اصلاح‌طلبان به انتخابات ترکیه را «دل به هم‌زن» دانست و نوشت: «آن‌ها انتخابات ۸۵ درصدی را که می‌توانست به نماد بزرگ مردم‌سالاری در جهان تبدیل شود، برای منافع دسته و گروه خود به باد فنا دادند و باقی انتخابات سه دهه گذشته را نیز به بیراهه بردند و حالا شگفتا که بر نمایش دموکراسی همسایگان آه و حسرت می‌برند!»

رسانه‌های اصولگرا در نوشته‌هایشان اشاره‌ای به فضای بسته سیاسی ایران ندارند و هیچ اشاره‌ای نیز به بحث مشارکت در انتخابات آینده ندارند.

با وجود چنین تاکیدهایی،اصلاح‌طلبانی مانند محمدجواد حق‌شناس در گفت‌وگویی با روزنامه اعتماد پیش‌بینی می‌کند «اگر تحول شگرفی در انتخابات اسفند امسال رخ ندهد، یک زمستان سرد انتخاباتی در انتظار کشورمان خواهد بود».

مشارکت پایین در انتخابات «ننگ است»

در ارتباط با میزان مشارکت در انتخابات و رابطه این مساله با مشروعیت حکومت‌ها، اختلاف‌نظرهایی جدی در میان نظریه‌پردازان سیاسی وجود دارد. در حالی که برخی میزان بسیار پایین مشارکت را نشانه بحران دموکراسی توصیف می‌کنند، گروهی دیگر، مشارکت بسیار بالا در انتخابات را نیز نشانه وضعیتی اضطراری در جامعه می‌خوانند.

اما فارغ از این بحث‌های نظری، برای چندین دوره متوالی میزان مشارکت در انتخابات از جمله «افتخارات» جمهوری اسلامی محسوب می‌شد و آمار انتخابات در تبلیغات رسمی نشانه مقبولیت و تائید نظام خوانده می‌شد

با این حال از انتخابات مجلس یازدهم در سال ۹۸ به این سو شرایط تغییر کرد و همچون گذشته خبری از مانور بر روی درصد مشارکت مردم در انتخابات گذشته نیست و در عوض راهپیمایی‌های مناسبتی مانند۲۲ بهمن و راهیپمایی اربعین و مراسم‌های مذهبی و فراگیری سرود «سلام فرمانده» به عنوان نشانه‌های حمایت مردم از نظام عنوان می‌شود.

آیت‌الله علی خامنه‌ای روی مشارکت پایین در انتخابات همیشه حساسیت داشته و در یکی از معروف‌ترین سخنرانی‌هایش در ۲۸ اردیبهشت ۱۳۸۰، در خطبه‌های نمازجمعه تهران از مشارکت پایین در انتخابات برخی کشورهای دیگر انتقاد کرده بود و گفته بود: «ننگ است برای یک ملتی که در انتخابات ریاست جمهوری ۳۵درصد، ۴۰درصد شرکت کنند. پیداست مردم به نظام سیاسىِ‌شون نه اعتماد دارند، نه اعتنا دارند، نه امید دارند.»

 همچنین علی خامنه‌ای در ۴۸ ساعت مانده به انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۰ تلاش کرد مردم را به پای صندوق‌های رای بکشد و گفت: «مشارکت پایین در انتخابات نشانه فاصله مردم از نظام است.»

 میزان مشارکت در انتخابات مجلس یازدهم در سال ۹۸ و ریاست جمهوری در سال ۱۴۰۰ به ترتیب ۴۲ درصد و ۴۸ درصد اعلام شد و و میزان مشارکت در شهرهایی مانند تهران ۲۶ درصد بود.

با این وجود، علی خامنه‌ای در واکنش به آن انتخابات، حضور مردم پای صندوق‌های رای را «حقا و انصافا حماسه» خواند و گفت: «تلاش هایی انجام می‌گیرد، نامه می‌نویسند، در فضای مجازی حرف می‌زنند، که عظمت این انتخابات را انکار کنند اما فایده‌ای ندارد. این تلاش بیهوده است».

ابراز خوشحالی رهبر جمهوری اسلامی از درصد مشارکت مردم در انتخابات در حالی بود که کسانی مانند میرحسین موسوی آن را «تحقیرآمیز» خواندند و از مهندسی انتخابات برای یک دست شدن مجلس و دولت انتقادات صریحی صورت گرفت.

 بالاترین میزان مشارکت در انتخابات در ایران به سال ۸۸ برمی‌گردد که در نتیجه دو قطبی شدن فضای انتخابات، مخالفان وضع موجود درصدد برآمدند تا به دوران ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد پایان دهند و اجازه ندهند که برای دور دوم سکاندار قوه مجریه باشد و در مقابل نیز جریان حاکم قرار داشت که با تمام قوا وارد صحنه شده بود تا مانع این تغییر بزرگ شوند.

میرحسین موسوی در آن دوره از انتخابات، بعد از اینکه بازنده انتخابات اعلام شد، نتیجه را «شعبده بازی» خواند و گفت: «تسلیم این صحنه آرایی خطرناک نخواهم شد». او هم اکنون بیش از ۱۳ سال است که به همراه زهرا رهنورد و مهدی کروبی، دیگر نامزد معترض به انتخابات، در حصر خانگی به سر می‌برند.

از سال ۹۸ به قول علی لاریجانی روند «خالص‌سازی» شدت گرفته و گروهی که وفاداری تمام و کمالی به نظام و شخص علی خامنه‌ای دارند، همه ارکان قدرت در جمهوری اسلامی را قبضه کرده‌اند.

گروه‌های سیاسی رقیب که آن هم وابسته به جمهوری اسلامی است و برای دهه‌های متوالی خود دیگران را حذف کرده بود، حالا از ساختار قدرت حذف شده‌ است. به گفته محمدعلی ابطحی، فعال اصلاح‌طلب که از این چهره‌های مهم گروه دوم است، رقبای اصولگرا «با همه تلاش و زحمت حاکمیت را یکدست کرده‌اند و هیچ نشانه‌ای از کوتاه آمدن و انعطاف و خدشه در این روند نیست».

با این حال فعالیت‌های انتخاباتی گروه‌های اصولگرا نشان می‌دهد که آنها نه تنها کوتاه نیامده‌اند، بلکه چه بسا در حال شکل دادن به «رقابت تصنعی» برای این دور از انتخابات هستند. تشکیل گروه‌های انتخاباتی مانند «شریان» (شبکه راهبردی یاران انقلاب اسلامی)، «جمعیت اعتلای نهادهای مردمی انقلاب اسلامی» در کنار «شانا» یا «همان شورای ائتلاف نیروهای انقلاب» از جمله تلاش‌هایی به نظر می‌رسد که گویا برای رقابتی نشان دادن فضای سیاسی کشور دنبال می‌شود.