رانندگان کامیون چرا اعتصاب کردند و خواسته‌شان چیست؟

اعتصاب صنفی کامیون‌داران در ایران در اعتراض به وضعیت معیشتی که اولین گزارش‌های آن در اواخر اردیبهشت ماه منتشر شد، همچنان ادامه دارد. با گذشت هشت روز از آغاز رسمی اعتصاب آنها، مسئولان بیش از پیش نسبت به خواسته‌های این صنف واکنش نشان داده‌اند و همزمان گزارش‌هایی از دستگیری‌ تعدادی از معترضان منتشر شده است.

مرگ چند راننده و آسیب دیدن کامیون‌ها در انفجارهای اسکله رجایی بندرعباس، در کنار گزارش‌هایی درباره ورود رانندگان ناوگان افغانستانی از مرز دوغارون و همین طور اعلام افزایش حق بیمه، باعث شکل‌گیری اعتصاب‌ها و اعتراضاتی در نقاط مختلف شده بود.

با بالا گرفتن این اعتراض‌های پراکنده، «اتحادیه تشکل‌های کامیون‌داران و رانندگان سراسر ایران» روز ۲۴ اردیبهشت در بیانیه‌ای اعلام کرد که رانندگان از روز اول خرداد به مدت یک هفته اعتصاب می‌کنند.

در همین حال گزارش رسانه‌ها از مصوبه دولت برای سه نرخی شدن سهمیه گازوئیل به منظور هدفمندی یارانه‌ها و مقابله با قاچاق، باعث نگرانی بیشتر رانندگان شد.

اعتصاب‌ها ابتدا به صورت محدود در نقاطی از ایران آغاز شد و با انتشار تصاویر رانندگان معترض و دعوت هم‌صنفی‌های آنها در شبکه‌های اجتماعی، به تدریج به شهرهای دیگر گسترش یافت.

تصاویر منتشر شده همچنین نشان می‌دهد رانندگان معترض برای پیوستن همکارانشان به آنها جاده‌ها را بسته‌اند و آن‌ها را تشویق به پیوستن به اعتصاب می‌کنند. از سوی دیگر تصاویر دیگری از تهدید، درگیری و شکستن شیشه کامیون‌هایی که اعتصاب نکرده‌ بودند یا قصد عبور داشتند نیز منتشر شده است.

اتحادیه تشکل‌های کامیون‌داران همزمان با تشویق پیوستن رانندگان به اعتصابات از آن‌ها خواست خشونت به خرج ندهند و به اموال هم‌صنفی‌هایشان آسیب نزنند.

بیانیه‌های صنفی و ویدیوهایی که از رانندگان معترض منتشر شده، نشان می‌دهد علاوه بر خواسته‌های صنفی پیشین، سیاست‌های جدیدی که در چارچوب هدفمندی یارانه‌ها و جلوگیری از قاچاق سوخت اعلام شده، آتش زیر خاکستر اعتراضات را شعله‌ور کرده است.

خواسته‌های صنفی رانندگان چیست و آنها به چه اعتراض دارند؟

اواخر اردیبهشت رسانه‌های ایران به نقل از منابعی خبر دادند که حق بیمه رانندگان خودروهای درون‌شهری و برون‌شهری افزایش پیدا می‌کند. اندکی بعد مسئولان این خبر را تایید کردند. بر این اساس اعلام شد کمک دولتی (یارانه) که به حق بیمه رانندگان تعلق می‌گرفت کاهش پیدا می‌کند و حق بیمه رانندگان کامیون و اتوبوس از حدود دو میلیون و چهارصد هزار تومان به حدود ۳ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان افزایش پیدا خواهد کرد.

کمک دولتی به رانندگانی که سابقه دارند تعلق می‌گیرد و شامل رانندگان جدید که حق بیمه‌ آنها تا حدود ۴ میلیون تومان اعلام شده، نمی‌شود.

اما رانندگان می‌گویند پرداخت حق بیمه پیش از این افزایش نیز برای آنها دشوار بوده است. برخی رانندگانی که کامیون‌هایشان در انفجار بندرعباس آسیب دیده می‌گویند نتوانسته‌اند از بیمه‌ها خسارت بگیرند در حالی که مجبور هستند هر ماه قسط کامیون آسیب‌دیده را بپردازند.

روز ۵ خرداد رضا اکبری، رئیس سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای ایران، وعده پیگیری برای کاهش هزینه بیمه را داد ولی گفت برای این کار نیاز است مراحل اصلاح آیین ‌نامه دولتی سپری شود و «منابع لازم از سازمان برنامه و بودجه اختصاص یابد». او گفت اقدامات اولیه و کار کارشناسی در این زمینه «در آینده نزدیک و با فوریت انجام می‌شود».

سه نرخی شدن سهمیه گازوئیل: از هر لیتر ۳۰۰ تومان تا ۲۵هزار تومان

هیئت وزیران ایران، ۲۷ فروردین آیین‌نامه‌ای اجرایی را در ارتباط با افزایش پلکانی نرخ سوخت تصویب کرد.

جزئیات این مصوبه از سوی خود دولت اعلام نشد بلکه رسانه‌ها خبر آن را نخست از قول منابع آگاه منتشر کردند و چند روز بعد تصویری از آیین‌نامه منتشر شد.

تصویر مدارکی که رسانه‌ها منتشر کردند نشان می‌داد پلکان اول با نرخ مصوب، پلکان دوم به اندازه پنجاه درصد قیمت خرید گازوئیل و پلکان سوم به قیمت خرید گازوئیل از پالایشگاه در نظر گرفته شده است.

در حال حاضر قیمت گازوئیل با احتساب یارانه ۳۰۰ تومان و به صورت آزاد ۶۰۰ تومان در هر لیتر است.

با احتساب قیمت حدودی خرید گازوئیل از پالایشگاه‌ها، نرخ‌ پلکانی جدید یارانه‌ای ۳۰۰ تومان، نیمه‌یارانه‌ای ۱۲۵۰۰ و آزاد ۲۴۵۰۰ تومان خواهد بود. نرخ‌های نیمه‌یارانه‌ای و آزاد برای رانندگانی در نظر گرفته شده که بارنامه فعال الکترونیکی ندارند. رسانه‌های مختلف سقف نرخ آزاد گازوئیل را تا ۳۰هزار تومان نیز تخمین زده‌اند.

یکی از اهداف این مصوبه «جلوگیری از قاچاق روزانه ۸ میلیون لیتر گازوئیل» اعلام شد.

در پی بالا گرفتن اعتراض‌ها و نگرانی رانندگان، روز ۲۹ اردیبهشت ماه مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران گفت این مصوبه از اول تیرماه اجرایی خواهد شد ولی نرخ سهمیه گازوئیل ناوگان درون شهری و برون‌شهری که «عملکرد مشخص دارند» تغییر نخواهد کرد.

همزمان با این خبر و گسترش اعتصاب‌ها تصویر پیامکی از سوی سازمان حمل‌ونقل منتشر شد که به مناسبت سالگرد آزادی خرمشهر و به شرط داشتن بارنامه معتبر، وعده سهمیه ۵۰۰ لیتر سوخت مازاد می‌داد. بسیاری از رانندگان معترض این اقدام را تلاشی برای جلوگیری از گسترش اعتصاب‌ها قلمداد کردند.

«نرخ پایین کرایه‌ها» و تعویق پرداخت کرایه از طرف صاحبان کالا

رانندگان کامیون می‌گویند نرخ رسمی کرایه با هزینه‌های روز افزون حمل و نگهداری ناوگان هم‌خوانی ندارد و همان کرایه نیز تا ماه‌ها دیر پرداخت می‌شود.

دوشنبه ۵ خرداد و در پی گسترش اعتصاب‌ها، رضا رستمی، رئیس کانون شرکت‌های حمل‌ونقل کشور، با انتشار ویدیویی گفت بعد از رایزنی‌ها «مقرر شد اگر راننده بار را تخلیه کرد و ظرف ۴۸ ساعت کرایه‌اش را دریافت نکرد، شرکتی که بارنامه را صادر کرده باید پاسخگو شود، در غیر این صورت سیستم شرکت بسته می‌شود». او گفت قرار شده برای صاحب کالا نیز محدودیت‌هایی گذاشته شود و شرکت‌های حمل و نقل دیگر حق اعلام بار برای آن صاحب کالا را نداشته باشند.

گرانی لاستیک، لوازم یدکی و لوازم مصرفی مانند روغن موتور، هزینه‌های تعمیر ناوگان، نامناسب بودن و ناامن بودن جاده‌ها، افزایش نرخ عوارض و زیر پا گذاشته شدن کرامت انسانی دیگر مواردی است که رانندگان به آن معترض هستند.

بیانیه‌ اتحادیه تشکل‌های کامیون‌داران و رانندگان سراسر ایران در پایان هشتمین روز اعتصاب، از گسترش اعتصاب‌ها به ۱۴۱ شهر و پیوستن رانندگان اتوبوس به اعتصاب خبر داده و گفته اعتصاب‌ها تا زمان رسیدن به مطالبه‌های صنفی ادامه خواهد داشت.

این تشکل در کانال تلگرام خود، بازداشت‌ رانندگان معترض در نقاط مختلف کشور را نشانه‌ای از «استیصال در برابر موج خروشان عدالت‌خواهی» دانست و خواستار آزادی فوری و بی‌قیدوشرط آنها شد.

به گفته کارشناسان گستردگی این دور از اعتصاب رانندگان کامیون و پوشش خبری آن در سال‌های گذشته کم‌نظیر بوده است. وعده‌های پی‌درپی مسئولان و قول پیگیری خواسته‌های رانندگان، نطق‌های نمایندگان مجلس در حمایت از آن‌ها و لحن دلجویانه گزارشگران صدا و سیما، نگرانی حاکمیت از پیامدهای ادامه این اعتصاب‌ها را نشان می‌دهد.

هنوز مشخص نیست وعده‌های مسئولان تا چه حد عملی و امکان‌پذیر است، اما اعتصاب رانندگان کامیون توجه گسترده‌ای را جلب کرده، به یکی از خبرسازترین اعتصاب‌های سال‌های اخیر در ایران تبدیل شده و حمایت اصناف دیگر از جمله فرهنگیان را نیز نیز جلب کرده است.