واژه‌نامه جدید زبان فرانسه به سختی می‌تواند با زمان همراه باشد

چهل سال پس از شروع به کار - و تقریبا چهارصد سال پس از دریافت اولین حکم آغاز این فعالیت - گروهی از «فرزانگان» در پاریس سرانجام نسخه جدید و قطعی فرهنگ واژه‌های فرانسوی را منتشر کردند.

بعد از ظهر امروز، نسخه نهم و کامل واژه‌نامه فرهنگستان فرانسه (Dictionnaire de l’Académie Française) رسما در تالار مجلل ساختمان کالج چهار ملت (Collège des Quatre-Nations) ساخته شده در قرن هفدهم در ساحل رود سن، به امانوئل مکرون، رئیس جمهوری فرانسه، تحویل شد.

از زمانی که در سال ۱۶۳۵ میلادی، کاردینال ریشیلیو این کالج را تاسیس کرد ۴۰ مرد و زن «فرزانه» عضو آکادمی فرانسه – موسوم به جاودانگان - که برای پاسداری و پیشرفت زبان و ادبیات فرانسه انتخاب می‌شوند، در اینجا به فعالیت مشغول بوده‌اند.

در ابتدا وظیفه آنها این بود که «قواعدی ویژه برای زبان ما تدوین کنند تا این زبان به شیوه‌ای ناب و شیوا بیان شود» و با این هدف، آنها نوشتن اولین واژه‌نامه خود را آغاز کردند.

با این حال، پیشرفت کار بسیار کند بوده است. تهیه اولین کتاب تا سال ۱۶۹۴ طول کشید و امروزه هم معمولا بیش از یک سال طول می‌کشد تا مدخل‌ تنها یک حرف از این واژه‌نامه تکمیل شود. به این دلیل، سنخیت این فعالیت با شرایط و الزامات زمان حاضر به طور فزاینده‌ با پرسش روبرو شده است.

روز پنجشنبه ۱۴ نوامبر (۲۴ آبان)، جمعی از زبان‌شناسان در مطلبی در روزنامه لیبراسیون نوشتند: «این تلاش ستودنی است، اما تاخیر در انتشار نتیجه کار چنان طولانی بوده که کاملا بی‌فایده شده است.»

این نسخه نهم جایگزین نسخه هشتم می شود که در سال ۱۹۳۵ تکمیل شد. کار بر روی این نسخه در سال ۱۹۸۶ آغاز شده و تا قبل از این سه بخش – تا حرف R - قبلا منتشر شده بودند.

نسخه‌ جدید، جلد آخر واژه‌نامه (شامل آخرین مدخل حرف Zzz) است و به این ترتیب، انتشار نسخه نهم هم به اتمام رسیده است.

آکادمی فرانسه در بیانیه مطبوعاتی خود گفت که این فرهنگ لغات «آینه‌ای از دوره زمانی‌ است که از دهه ۱۹۵۰ آغاز شد و تا امروز ادامه داشته است» و در مقایسه با نسخه تکمیل شده در سال ۱۹۳۵، دارای ۲۱ هزار مدخل جدید است.

اما بسیاری از کلمات «جدید» که در دهه‌های ۱۹۸۰ یا ۹۰ به این واژه‌نامه راه یافتند در حال حاضر دیگر قدیمی شده‌اند. در واقع تغییرات زبانی چنان سرعتی گرفته که بسیاری از کلماتی که امروزه به کار می‌روند هنوز جدیدتر از آن هستند که توانسته باشند در این نسخه از واژه‌نامه ظاهر شوند.

بنابراین واژه‌های رایجی مانند تیک تاکر (tiktokeur)، ولاگ (vlog)، تلفن هوشمند (smartphone) و ایموجی یا شکلک (émoji) - که همگی در فرهنگ لغت تجاری جدید مشاهده می‌شوند در واژه‌نامه فرهنگستان فرانسه وجود ندارند. در مقابل، فهرست کلمات «جدید» آن شامل واژه‌هایی مانند مانند سودا، سونا، یاپی (جوان پردرآمد و موفق در کار) و سوپرت (مینی سوپرمارکت) است.

برای آخرین بخش شامل حروف R-Z، نویسندگان اصطلاحات جدیدی را برای زنانه کردن مشاغل مردانه‌ای به کار گرفته‌اند که قبلا زنان به آنها اشتغال نداشتند. از جمله جایگزین‌های زنانه برای پست‌هایی مانند سفیر و پروفسور در این بخش گنجانده شده است.

با این حال، نسخه‌های چاپی بخش‌های قبلی شامل این تغییرات نیستند زیرا آکادمی برای سال‌های متمادی از موضعی محافظه‌کارانه با چنین اقدامی مخالفت می‌کرد.

به همین ترتیب بخش سوم فرهنگ لغت جدید - از جمله شامل حرف M - ازدواج را صرفا به عنوان پیوند بین یک مرد و یک زن تعریف می‌کند هرچند در فرانسه امروز، دیگر چنین نیست.

به همین دلیل، برخی منتقدان پرسیده‌اند «چگونه کسی می‌‌تواند وانمود کند که این مجموعه می‌تواند برای همگان به عنوان یک مرجع مفید باشد؟»

آنان خاطرنشان می‌کنند که واژه‌نامه‌های آنلاین هم وسیع‌تر و هم از نظر ورود واژه‌های جدید، سریعتر هستند.

کمیته واژه‌نامه آکادمی، هر پنجشنبه صبح به ریاست رئیس آن، امین مَعلوف، تشکیل جلسه می‌دهد و پس از بحث و گفتگو درباره تعاریفی که به صورت مقدماتی توسط کارشناسان غیرعضو تهیه و پیشنهاد شده، رای خود را در مورد آنها صادر می‌کند.

مایکل ادواردز، شاعر انگلیسی و کارشناس زبان فرانسه که یکی از گروه موسوم به «جاوادگان» است به روزنامه فیگارو، چاپ فرانسه، توضیح داده است که چگونه تلاش کرد آکادمی را قانع کند تا واژه فراموش شده improfond (غیرعمیق) را احیا کند.

او گفت: «زبان فرانسه به این واژه نیاز دارد، زیرا همانطور که هر دانش‌آموز زبان فرانسه در بریتانیا می‌داند، در این زبان واژه‌ای برای صفت کم عمق وجود ندارد.» متاسفانه تلاش او به نتیجه نرسید.

در حال حاضر، گفتگوهای – البته طولانی - برای شروع کار روی نسخه دهم در جریان است.