کشمیر؛ جنگ هند و پاکستان بر سر چیست؟

هند و پاکستان، دو کشور همسایه دارای سلاح هسته‌ای، بر سر کشمیر دو جنگ تمام عیار و یک درگیری محدود اما شدید داشته‌اند.

اما دلیل اختلاف آنها در مورد این سرزمین چیست و این اختلاف چگونه شروع شد؟

این درگیری چند ساله است؟

کشمیر یک منطقه هیمالیایی دارای تنوع قومی است که به خاطر زیبایی دریاچه‌ها، مراتع و کوه‌های پوشیده از برف شهرت دارد.

حتی قبل از استقلال هند و پاکستان از بریتانیا در اوت ۱۹۴۷ هم این قلمرو محل مناقشه شدید بود.

بر اساس طرح تقسیم کشمیر در قانون استقلال هند مصوب پارلمان بریتانیا که این مستعمره را به دو کشور هند و پاکستان تقسیم کرد، به کشمیر اختیار داده شده بود که خود در مورد پیوستن به یکی از این دو کشور تصمیم بگیرند.

اکثریت جمعیت کشمیر را مسلمانان تشکیل می‌دادند اما حاکم هندو مذهب کشمیر، مهاراجه هاری سینگ، در ابتدا می‌خواست کشمیر مستقل شود اما در اکتبر ۱۹۴۷ در ازای دریافت کمک از هند برای مقابله با تجاوز قبایل از پاکستان تصمیم گرفت این سرزمین را به هند ملحق کند.

در نتیجه جنگی در گرفت و هند از سازمان ملل خواست تا برای خاتمه آن مداخله کند. سازمان ملل پیشنهاد کرد که برای تعیین اینکه کشمیر به هند یا پاکستان بپیوندد یک همه‌پرسی در این منطقه برگزار شود. با این حال، دو کشور هند و پاکستان نتوانستند قبل از برگزاری همه‌پرسی با طرحی برای غیرنظامی کردن منطقه موافقت کنند.

در ژوئیه ۱۹۴۹، هند و پاکستان توافقنامه‌ای را برای ایجاد خط آتش‌بس براساس توصیه سازمان ملل امضا کردند و کشمیر بین آنها تقسیم شد.

جنگ دوم در سال ۱۹۶۵ درگرفت و سپس در سال ۱۹۹۹، بین ارتش هند و نیروهای تحت حمایت پاکستان یک درگیری کوتاه ولی تلخ روی داد.

پیش از آن هند و پاکستان به عنوان قدرت‌های هسته‌ای شناخته شده بودند.

امروزه دهلی و اسلام آباد هر دو به طور کامل مدعی حاکمیت بر کشمیر هستند، اما هرکدام تنها بخشی از آن را در اختیار دارد.

چرا کشمیر تحت اداره هند شاهد اینهمه ناآرامی بوده است؟

مردم کشمیر در مورد وفاداری به هند یا پاکستان دیدگاه‌های متفاوتی دارند اما بسیاری از آنان معتقدند که این سرزمین نباید تحت اداره هند باشد و به جای آن، استقلال کل کشمیر یا اتحاد با پاکستان را ترجیح می‌دهند.

یکی از عوامل گرایش به پاکستان مذهب است: بیش از ۶۰ درصد از مردم جامو و کشمیر مسلمان هستند که کشمیر را به تنها بخشی از کشور هند تبدیل می‌کند که مسلمانان در آن اکثریت دارند.

از سال ۱۹۸۹ یک شورش مسلحانه علیه ادامه حکومت هند در این منطقه به راه افتاده که تاکنون ده‌ها هزار کشته بر جای گذاشته است.

هند دولت پاکستان را به حمایت از شبه‌نظامیان شورشی در کشمیر متهم می‌کند اما پاکستان این اتهام را رد کرده است.

در سال ۲۰۱۹ و در بحبوحه سرکوب شدید امنیتی در کشمیر تحت مدیریت هند، دولت هند کشمیر را از حق خودگردانی محروم کرد و این سرزمین را تحت اداره مستقیم دولت هند قرار داد.

پس از لغو شرایط ویژه منطقه، فعالیت ستیزه‌جویان کاهش یافت که به افزایش سفر گردشگران به این سرزمین منجر شد.

حملات قبلی شبه‌نظامیان کشمیر و پیامدهای آن

پس از کشته شدن ۱۹ سرباز هندی در شهر اوری در سال ۲۰۱۶، ، هند «حملات دقیق» در سراسر خط کنترل – یا مرز دوفاکتو بین هند و پاکستان – را آغاز کرد با این هدف که پایگاه‌هایی را که مدعی بود به شبه‌نظامیان تعلق دارد نابود کند.

در سال ۲۰۱۹، بمبگذاری پولواما، که به کشته شدن بیش از ۴۰ تن از نفر از پرسنل شبه‌نظامی وابسته به ارتش هند منجر شد، حملات هوایی هند به مناطقی در عمق بالاکوت را در پی آورد.

این حملات اولین اقدام نظامی در داخل خاک پاکستان از سال ۱۹۷۱ به این سو بود که به حملات تلافی‌جویانه و درگیری هوایی بین دو طرف منجر شد.

در آوریل ۲۰۲۵ و پس از چندین سال آرامش نسبی، حمله ستیزه جویان به گروهی از گردشگران و کشتن ۲۶ نفر در نزدیکی شهر تفریحی پاهالگام در کشمیر تحت کنترل هند، باعث افزایش تنش بین دو کشور شده است. این مرگبارترین حمله به غیرنظامیان در دو دهه گذشته بود.

دو هفته پس از این واقعه، هند با حملات موشکی به اهدافی در داخل خاک پاکستان و کشمیر تحت کنترل آن کشور به این حمله پاسخ داده که بار دیگر باعث نگرانی از تشدید بیشتر تنش شده و درخواست جهانی برای خویشتنداری را در پی داشته است.

کشمیر همچنان یکی از نظامی‌ترین مناطق جهان است.

آیا به برقراری صلح امیدی هست؟

در سال ۲۰۰۳ هند و پاکستان بر سر آتش‌بس توافق کردند.

در سال ۲۰۱۴، نارندرا مودی، نخست وزیر کنونی هند به قدرت رسید و وعده اتخاذ یک سیاست سختگیرانه در قبال پاکستان را داد، اما همزمان علاقه خود به برگزاری مذاکرات صلح را نیز ابراز داشت.

نواز شریف، نخست وزیر وقت پاکستان، در مراسم تحلیف مودی در دهلی شرکت کرد.

اما یک سال بعد، هند گروه‌های مستقر در پاکستان را مسئول حمله به پایگاه هوایی خود در پاتانکوت در ایالت پنجاب، در شمال این کشور، معرفی کرد.

مودی هم سفر برنامه‌ریزی شده به اسلام آباد، پایتخت پاکستان برای شرکت در نشست منطقه‌ای سال ۲۰۱۷ را لغو کرد.

از آن زمان تاکنون مذاکرات صلح بین دو همسایه هیچ پیشرفتی نداشته است.