شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بیبیسی هستید که از داده کمتری استفاده میکند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
آیا چین از بازار فلزات نادر برای ضربهزدن به ترامپ بهره میبرد؟
- نویسنده, اوزموند چیا
- شغل, خبرنگار حوزه اقتصاد
وزارت بازرگانی چین اخیرا سندی با عنوان «اعلامیه شماره ۶۲ سال ۲۰۲۵» منتشر کرد.
این فقط یک اطلاعیه اداری ساده نبود؛ این اقدام آتشبس شکننده تعرفهای میان چین و ایالات متحده را متزلزل کرد.
در این اعلامیه، چین محدودیتهای گستردهای بر صادرات عناصر خاکی کمیاب اعمال کرد، اقدامی که تسلط پکن بر زنجیره تامین جهانی این مواد حیاتی را تقویت کرد و به ترامپ یادآوری کرد که چین تا چه اندازه در این جنگ تجاری دست بالا را دارد.
چین تقریباً انحصار کامل بر فرآوری عناصر خاکی کمیاب دارد؛ عناصری که از ساخت تلفنهای هوشمند تا جنگندههای مدرن، نقشی حیاتی در صنایع پیشرفته ایفا میکنند.
عناصر خاکی کمیاب مجموعهای از ۱۷ عنصر با ویژگیهای شیمیایی مشابهاند که در تولید بسیاری از محصولات پیشرفته فناوری نقشی اساسی دارند.
بیشتر این عناصر در طبیعت فراواناند، اما چون بهندرت بهصورت خالص یافت میشوند و استخراج آنها بسیار خطرناک است، «کمیاب» نامیده میشوند.
طبق مقررات جدید، شرکتهای خارجی برای صادرات محصولاتی که حتی مقدار ناچیزی از عناصر خاکی کمیاب در آنها بهکار رفته است، باید از دولت چین مجوز بگیرند و کاربرد نهایی آنها را اعلام کنند.
در پاسخ، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، تهدید کرد که تعرفههای اضافی صددرصدی بر کالاهای چینی اعمال کرده و صادرات نرمافزارهای کلیدی را تحت کنترل قرار خواهد داد.
اسکات بسنت، وزیر دارایی آمریکا، گفت: «این نبرد چین با تمام دنیاست. آنها یک سلاح سنگین را به سوی زنجیرههای تامین و پایه صنعتی دنیای آزاد نشانه گرفتهاند، و ما اجازه نخواهیم داد چنین چیزی ادامه پیدا کند.»
سخنگوی وزارت بازرگانی چین هم در واکنش گفت: «مدتی کوتاه پس از مذاکرات اقتصادی و تجاری چین و آمریکا در ماه سپتامبر در مادرید، و با وجود هشدارهای مکرر پکن، ایالات متحده در کمتر از سه هفته، بیست اقدام برای فشار بر چین اعمال کرد.»
دو اقتصاد بزرگ جهان تعرفههای بندری جدیدی را بر کشتیهای یکدیگر وضع کردهاند.
افزایش دوباره تنش در جنگ تجاری، به چند ماه آرامش نسبی که پس از توافق موقت میان مقامات ارشد چین و آمریکا در ماه مه برقرار شده بود، پایان داد.
انتظار میرود ترامپ و شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در پایان ماه جاری دیدار کنند؛ کارشناسان در گفتوگو با بیبیسی گفتهاند که محدودیتهای چین بر صادرات عناصر کمیاب میتواند برتری را در این نبرد تجاری به پکن بدهد.
نائوس مکدونا، استاد بازرگانی بینالملل در دانشگاه ادیث کوان استرالیا، میگوید: «مقررات جدید چین بدون تردید نظام جهانی را شوکه خواهد کرد، زیرا آسیبپذیرترین بخشهای زنجیره تامین آمریکا را هدف گرفته است.»
او افزود: «زمانبندی این اقدام، برنامه زمانی مذاکراتی را که آمریکا در نظر داشت، کاملاً بر هم زده است.»
عناصر خاکی کمیاب برای تولید طیف گستردهای از فناوریها، از پنلهای خورشیدی و خودروهای برقی گرفته تا تجهیزات نظامی، اهمیت حیاتی دارند.
بهعنوان نمونه، تخمین زده میشود که تنها یک فروند جنگنده اف-۳۵ برای پوششهای ضد رادار، موتورها، سامانههای راداری و سایر قطعات خود به بیش از ۴۰۰ کیلوگرم عناصر کمیاب نیاز دارد.
به گفته ناتاشا جا باسکار از شرکت مشاورهای نیولند گلوبال گروپ، چین حدود ۷۰ درصد از عرضه جهانی فلزاتی را تأمین میکند که در ساخت آهنرباهای موتور خودروهای برقی بهکار میروند.
مارینا ژانگ، پژوهشگر مواد معدنی حیاتی در دانشگاه فناوری سیدنی، میگوید پکن برای بهدست آوردن تسلط بر ظرفیت جهانی فرآوری عناصر خاکی کمیاب تلاش زیادی کرده است.
او افزود این کشور در این زمینه نیروی متخصص گستردهای پرورش داده و شبکه تحقیق و توسعه آن سالها از رقبا جلوتر است.
با وجود سرمایهگذاریهای گسترده آمریکا و دیگر کشورها برای ایجاد منابع جایگزین چین در تامین عناصر خاکی کمیاب، هنوز تا دستیابی به این هدف فاصله زیادی دارند.
خانم ژانگ میگوید با وجود ذخایر فراوان عناصر خاکی کمیاب در استرالیا و مطرح بودن آن بهعنوان رقیب احتمالی چین، ضعف زیرساختهای تولیدی باعث شده فرآوری این مواد در آن کشور هنوز پرهزینه باشد.
او میگوید حتی اگر آمریکا و تمام متحدانش فرآوری عناصر خاکی کمیاب را به پروژهای ملی تبدیل کنند، دستکم پنج سال زمان لازم است تا به چین برسند.
محدودیتهای جدید، ادامه اقداماتی هستند که پکن در ماه آوریل اعلام کرد و باعث کمبود جهانی در زنجیرههای تأمین شد؛ کمبودی که بعدها با مجموعهای از توافقها با اروپا و آمریکا تا حدی کاهش یافت.
تازهترین آمار رسمی چین نشان میدهد صادرات این مواد حیاتی در ماه سپتامبر نسبت به سال گذشته بیش از ۳۰ درصد کاهش یافته است.
اما تحلیلگران میگویند کاهش صادرات بعید است آسیبی به اقتصاد چین وارد کند.
پروفسور سوفیا کالانتزاکوس از دانشگاه نیویورک میگوید عناصر خاکی کمیاب تنها بخش کوچکی از اقتصاد سالانه ۱۸/۷ تریلیون دلاری چین را تشکیل میدهند.
بر اساس برخی برآوردها، ارزش صادرات این عناصر کمتر از۰/۱ درصد تولید ناخالص داخلی سالانه چین است.
به گفته خانم کالانتزاکوس هرچند ارزش اقتصادی عناصر خاکی کمیاب برای چین اندک است، اما ارزش راهبردی آنها «بسیار زیاد» است، زیرا به پکن در مذاکرات با آمریکا قدرت چانهزنی بیشتری میدهد.
با وجود متهم کردن چین به «خیانت»، اسکات بسنت هنوز راه مذاکره را باز گذاشته است.
او میگوید: «فکر میکنم چین برای گفتوگو آماده است و خوشبینم که بتوان این وضعیت را کاهش داد.»
پروفسور کالانتزاکوس میگوید: «اقدامات اخیر چین در واقع آمادهسازی و ساماندهی موقعیت خود پیش از مذاکرات تجاری با آمریکاست.»
خانم باسکار میگوید: «پکن با محدود کردن صادرات عناصر خاکی کمیاب، بهترین اهرم فوری خود را برای فشار بر واشنگتن بهمنظور دستیابی به توافقی مطلوب یافته است.»
جیاو یانگ از دانشگاه مدیریت سنگاپور میگوید: «هرچند پکن در کوتاهمدت برگ برنده را در دست دارد، اما واشنگتن نیز گزینههای راهبردی خود را در اختیار دارد.»
پروفسور جیاو میگوید: «آمریکا میتواند پیشنهاد کاهش تعرفهها را مطرح کند، اقدامی که احتمالاً برای پکن جذاب خواهد بود، زیرا جنگ تجاری به تولیدکنندگان چینی آسیب زیادی زده است.»
اقتصاد چین به درآمد حاصل از تولید و صادرات کالاهایش وابسته است و تازهترین آمار رسمی نشان میدهد صادرات این کشور به آمریکا نسبت به سال گذشته ۲۷ درصد کاهش یافته است.
به گفته پروفسور مکدونا، واشنگتن میتواند با تهدید به اعمال محدودیتهای تجاری بیشتر، تلاشهای چین برای توسعه بخش فناوری خود را تضعیف کند.
برای نمونه، کاخ سفید پیشتر نیاز چین به نیمههادیهای پیشرفته را هدف قرار داده و خرید تراشههای پیشرفته شرکت انویدیا را برای این کشور ممنوع کرده است.
اما کارشناسان میگویند این اقدام احتمالاً تأثیر محدودی خواهد داشت.
به گفته پروفسور مکدونا اقداماتی که صنعت فناوری چین را هدف قرار میدهند ممکن است رشد این کشور را کند کنند، اما آن را «بهطور کامل متوقف نخواهند کرد».
او میافزاید چین با راهبرد اقتصادی اخیر خود نشان داده که آماده است برای دستیابی به اهداف بلندمدت خود، فشار و زیان کوتاهمدت را تحمل کند.
مکدونا میگوید: «چین میتواند حتی با وجود هزینههای بسیار بالاتر ناشی از کنترلهای صادراتی آمریکا به مسیر خود ادامه دهد.»
«اما اگر چین عرضه این عناصر خاکی کمیاب را متوقف کند، در واقع میتواند صنایع همه کشورها را متوقف کند. این همان تفاوت بزرگ است.»
