«کشوری که تا کنون فقط ۴ نخست‌وزیر داشته»؛ پایان حکومت خاندان لی بر سنگاپور

لی هسین لونگ، نخست وزیر باسابقه سنگاپور، از سمت خود کناره گیری کرده که این پایان یک دوره سیاسی برای این کشور جزیره‌ای است.

آقای لی پس از بیست سال در اختیار داشتن قدرت زمام قدرت را به لارنس وانگ، معاون نخست‌وزیر و وزیر دارایی سپرد.

سنگاپور از زمانی که در سال ۱۹۶۵ کشور مستقلی شد، تا کنون تنها سه نخست‌وزیر داشته است – و هر سه از حزب حاکم اقدام مردم بوده‌اند.

اولین آن‌ها، پدر آقای لی، لی کوان یو، بود که بسیاری او را بنیان‌گذار سنگاپور مدرن می‌شمارند و ۲۵ سال رهبری این کشور را به عهده داشت.

تحلیل‌گران می‌گویند که این گذار نشانه‌ای است از تکاملی در رهبری سیاسی سنگاپور، از آن‌جا که این کشور از زیر سایه خاندان لی بیرون می‌آید، هر چند آقای لی هم‌چنان به عنوان وزیری ارشد در کابینه باقی خواهد ماند.

او در روزهای آخر مسئولیتش در واپسین مصاحبه‌اش با رسانه‌های داخلی به عنوان نخست‌وزیر، از مردم سنگاپور به خاطر حمایت‌شان تشکر کرد.

او گفت: «من سعی نکردم تندتر از بقیه بدوم. سعی کردم همه در کنار من بدوند. و فکر می‌کنم توفیقی در این زمینه داشته‌ایم.»

او افزود که سعی کرده است «کارها را به سبک خودم» به شیوه‌ای متفاوت با پدرش و نخست‌وزیر پیش از خودش، گو چوک تونگ، انجام بدهد.

آقای لی در سال ۱۹۸۴ که پدرش هنوز در قدرت بود، در رده‌‌های پایین وارد خدمت سیاسی شد. او مدارج ترقی را در دوره دومین نخست‌وزیر سنگاپور، آقای گو،‌ پیش از به دست گرفتن قدرت در سال ۲۰۰۴، طی کرده بود.

سال‌های نخست حرفه سیاسی او ناگزیر شاهد موشکافی‌های شدید بودند. منتقدان، این خانواده را متهم به خویشاوندسالاری کردند و گفتند که آن‌ها دارند یک سلسله خانوادگی سیاسی می‌سازند که خانواده لی همواره آن را انکار کرده است. عده‌ای از مردم سنگاپور در خلوت به مزاح درباره «سیاست فامی-لی» حرف می‌زنند و تثلیث «پدر، پسر و گوی مقدس».

اما آقای لی با دو دهه حضور در رهبری سنگاپور، میراثی از خود به جای گذاشت.

در دوره رهبری او، اقتصاد سنگاپور تنوع پیدا کرد و بالید و این جزیره تبدیل به یک کانون قدرت مالی و یکی از مقاصد مهم گردشگری شد. سرانه تولید ناخالص داخلی در بیست سال گذشته بیش از دو برابر شده است. دولت آقای لی همچنین متصدی هدایت ماهرانه کشور از میان چندین دوره رکود اقتصادی، بحران جهانی مالی و همه‌گیری کووید بوده است.

آقای لی در ژئوپلتیک بین‌المللی به دقت روابط سنگاپور را با آمریکا و چین در میان کشاکش فزاینده این دو ابرقدرت برای یافتن سرسپردگانی در منطقه متوازن کرد. دولت او بالاخره یک قانون جنجالی ضد سکس همجنس‌گرایان را پس از سال‌ها گفت‌وگو با گروه‌های ال‌جی‌بی‌تی‌کیو، ملغی کرد هر چند آزادی بیان همچنان به شدت محدود است.

آقای لی با داشتن تبار و خویشاوندانی سیاسی و وجهه دانشگاهی خود، به طور کلی نزد مردم سنگاپور محترم است. او در نظرسنجی‌ها برای محبوب‌ترین سیاست‌مدار سنگاپور بالاترین رتبه را داشته است و حوزه انتخابیه او همواره بالاترین شمار رأی‌ها را در انتخابات داشته است.

اما او از انتقاد و جنجال در امان نبوده است است.

تصمیم دولت او برای پذیرفتن شمار زیادی مهاجر برای حل کمبود نیروی کار در اواخر دهه ۲۰۰۰ باعث ناخرسندی‌های عمیقی شد. با ثروتمندتر شدن سنگاپور، نابرابری اجتماعی افزایش یافت و شکاف میان سطوح درآمدها عمیق‌تر شد. در دوره آقای لی، حزب اقدام مردم کمترین میزان از سهم رأی را در سال ۲۰۱۱ و دوباره در سال ۲۰۲۰ به دست آورد.

دونالد لو، صاحب‌نظر برجسته زمام‌داری که استاد دانشگاه علم و فناوری هنگ‌کنگ است می‌گوید: «میراث اصلی لی هسین لونگ در شیوه او برای تقویت فراوان اقتصاد این کشور است.»

«اما در نیمه اول زمام‌داری‌اش، این امر به بهای افزایش نارضایتی به خاطر افزایش نابرابری، حضور فراوان خارجی‌ها، رقابت برای پیدا کردن شغل، ازدحام و فرسودگی بالقوه هویت شهروندی بود.»

سودیر واداکت، مفسر سیاسی، می‌گوید که دولت آقای لی «برای پذیرفتن این میزان بالای مهاجری که برای تلاش‌شان برای تبدیل اینجا به یک شهر جهانی لازم می‌دانستند، به هیچ وجه آمادگی نداشت.»

به گفته آقای واداکت که مجله خبری مستقل جوم را می‌گرداند، آن‌ها وقتی در «جلب مشارکت» مردم سنگاپور ناکام ماندند، بذر «نوعی بد از نژادپرستی و تعصب» را کاشتند که تا امروز هم به جای خود باقی است. نظرسنجی‌ها نشان می‌دهند که شمار زیادی از مردم سنگاپور نژادپرستی را مشکلی می‌دانند که در طی دوره همه‌گیری شدت پیدا کرده است.

بعضی از تحلیل‌گران همچنین می‌گویند که دولت آقای لی به قدر کافی مسئله پیچیده و درازمدت مربوط به مسکن عمومی را که بیشتر مردم سنگاپور در آن‌ها زندگی می‌کنند حل نکرده است. پس‌اندازهای بسیاری از مردم در این آپارتمان‌ها سرمایه‌گذاری شده است که به مدت ۹۹ سال از دولت رهن می‌شوند و با استهلاک‌شان ارزش پولی‌شان کاهش پیدا می‌کند.

دولت این مشکلات را قبول کرده است و کوشیده تا با وضع مقررات سخت‌گیرانه‌تری در زمینه مهاجرت، طرح‌های مسکن تازه، و پیشنهادهایی برای به‌روزرسانی قوانین ضدنژادپرستی به این‌ها رسیدگی کند.

از جهت شخصی، نزاع خانوادگی خصوصی داغی بر سر خانه متعلق به پدر آقای لی در سال۲۰۱۶، یک سال پس از مرگ لی کوان یو، به صحنه عمومی کشانده شد. نخست‌وزیر درگیر نبردی عمومی و چند ساله با خواهران و برادرانش شد و مردم سنگاپور با حیرت شاهد درگیری برجسته‌ترین خانواده این کشور بودند.

در مقطعی، خواهران و برادران آقای لی او را «پسری بی‌آبرو» خواندند و مدعی شدند که او روی میراث پدرشان برای ایجاد سلسله‌ای سیاسی سرمایه‌گذاری کرده است. آن‌ها همچنین مدعی شدند که او از قدرت‌اش سوء استفاده کرده است و بیم داشتند که از «ارگان‌های حکومت» علیه آن‌ها استفاده کند. عده‌ای از اعضای خانواده‌ آقای لی از جمله برادرش حالا خارج از کشور و در تبعید خودخواسته به سر می‌برند و مدعی هستند که مورد آزار و شکنجه قرار گرفته‌اند.

آقای لی همه این اتهامات را رد کرده است. او هم‌چنین گفته است که فرزندانش علاقه‌ای به ورود به سیاست ندارند.

چهره‌ای آشنا برای میدانی ناشناخته

آقای لی حالا قدرت را به آقای وانگ که اقتصاددان و کارمند سابق دولت است منتقل می‌کند که زمانی منشی شخصی اصلی او بود.

این میدانی است ناشناخته نه تنها برای آقای وانگ بلکه همچنین برای سنگاپور که ۴۵ سال در طول دوره ۵۹ ساله ملی‌اش فردی از خاندان لی رهبر آن بوده است. آقای لو می‌گوید: «او اولین نخست‌وزیری است که یک لی دیگر پس از او نخواهد آمد و این به سنگاپور اجازه می‌دهد که یک دموکراسی معمولی‌تر باشد.»

آقای واداتک می‌افزایدک «لی‌ها همیشه نفوذی بیش از اندازه در سنگاپور داشته‌اند و این‌که اوضاع دارد تغییر می‌کند برای گذار کلان‌تر اجتماعی-سیاسی ما خوب است.»

حزب اقدام مردم دو سال پیش که آقای وانگ عنوان معاون نخست‌وزیر منصوب شد، نشان داد که او گزینه‌ای برای جانشینی است.

اما این فرد ۵۱ ساله از ابتدا گزینه‌ای بدیهی برای این کار نبود. بیش از یک دهه پیش که هم‌ردیفان سیاسی‌ او – مشهور به «4G» یا نسل چهارم رهبری حزب اقدام مردم - اولین حضور مهم سیاسی‌شان را رقم زدند، او گزینه نامحتملی به نظر می‌رسید.

هنگ سویی کیت، وزیر دیگری بود که قرار بود نخست وزیری را به عهده بگیرد اما به خاطر کنهسالی و وضعیت سلامت‌ کناره‌گیری کرد.

با فراگیر شدن کووید در سنگاپور، روشن شد که آقای وانگ رهبر این جمع خواهد بود. به عنوان یکی از رؤسای نیروی ضربتی دولت، او چهره‌ای آشنا برای مردم سنگاپور شد که در کنفرانس‌های مطبوعاتی هفتگی ظاهر می‌شد و با آرامی راهکارهای پیچیده ضد کووید را توضیح می‌داد.

تیم او و رسانه‌های داخلی تصویری از او به عنوان مردی برای همگان ساخته‌اند. مثل بیشتر مردم سنگاپور او در یک مجتمع ساختمانی دولتی بزرگ شد و اولین نخست‌وزیری است که در مدرسه‌های محلی غیرنخبگانی تحصیل کرده است.

او که مبلغ پیام اتحاد است، پس از یک مشورت کلان ملی که به راه انداخت، وعده داده است که سنگاپور شمول‌گراتری بسازد که حمایت بیشتری از جمعیت سالخورده و نیازمند کشور بکند. او در مصاحبه‌ای تازه با اکونومیست عهد کرده است که شهروندان دیگر «هرگز» در سنگاپور اقلیت نخواهند بود و مهاجرت همچنان کنترل خواهد شد.

او همچنین نشان داده است که در رویکرد خود به یکی از بزرگ‌ترین مسئله‌های سیاست خارجی سنگاپور، یعنی رابطه آمریکا و چین، هیچ تغییری نداده است است و اصرار دارد که دولت با هیچ کدام از این دو ابرقدرت سوگیری نخواهد کرد - و «مدافع سنگاپور» باقی خواهد ماند.

آقای لو او را «محافظه‌کاری با فکر باز» می‌خواند که حاضر با ایجاد تغییراتی است ولی احتمالاً آن‌ها را به شکل «تدریجی و محدود مطرح خواهد کرد تا به شکل یک ‘انفجار بزرگ’.»

به این دلیل است که تحلیل‌گران او را گزینه‌ای امن برای حزب اقدام مردم می‌دانند که برای تأکید بر استمرار تعیین شده است – و این چیزی است که خود او نیز مایل به آن است.

آقای وانگ هنگام معرفی افراد کابینه‌اش گفت: «استمرار و ثبات ملاحظاتی کلیدی هستند به ویژه که ما به پایان این دوره از دولت نزدیک می‌شویم.»

او به این نکته اشاره می‌کرد که دولت باید تا نوامبر سال آینده فراخوان انتخابات بدهد. این بزرگ‌ترین آزمون سیاسی آقای وانگ خواهد بود که برای اولین بار برای کسب مقام نخست‌وزیری سراغ آراء مردم برود و مردم سنگاپور آینده عصر پسا-لی را مشخص کنند.