فرود غذا از آسمان؛ اختلاف نظر در مورد تحویل هوایی کمک‌های بشردوستانه به ساکنان غزه

نیروی هوایی ایالات متحده اولین ماموریت تحویل هوایی کمک‌های بشردوستانه خود به غزه را اجرا کرده و در میان انتقاد برخی از گروه‌ها و افراد، بیش از ۳۰ هزار وعده غذا را با چتر توسط سه هواپیمای نظامی در غزه فرو ریخته است.

این عملیات به طور مشترک با نیروی هوایی اردن انجام شد و اولین اقدام اعلام شده توسط جو بایدن، رئیس‌جمهور آمریکا، پس از کشته شدن دست‌کم ۱۱۲ نفر است که در جریان هجوم جمعیت به سوی یک کاروان حامل اقلام کمکی در خارج از شهر غزه در روز پنجشنبه جان خود را از دست دادند.

ارتش اسرائیل اعلام کرده که اکثر فلسطینی‌های کشته شده در اثر ازدحام جمعیت جان باختند، اما مقامات بهداشتی غزه گفتند که در مجروحانی که به بیمارستان‌ها آورده شده بودند نشانه اصابت مهمات کالیبر بزرگ دیده شد. اسرائیل می‌گوید در حال تحقیق در این مورد است.

اولین تحویل هوایی کمک‌های بشردوستانه آمریکا در حالی انجام شده که یک مقام ارشد آمریکایی گفته است که چارچوب توافق برای آتش‌بس شش هفته‌ای در غزه همچنان برجاست.

در این عملیات چه مقدار کمک تحویل شد و چرا تحویل هوایی کمک‌ها بحث‌برانگیز بوده است؟

فرماندهی مرکزی ایالات متحده در بیانیه‌ای اعلام کرد که هواپیماهای ترابری سی-۱۳۰ آمریکایی درعملیات مشترک با نیروی هوایی اردن حدود ۳۸۰۰۰ وعده غذایی را در امتداد خط ساحلی در جنوب غربی غزه به زمین انداختند.

به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، مقامات آمریکایی گفته‌اند هر وعده غذایی حاوی مواد لازم برای یک روز است و در بسته‌های مهر و موم شده تحویل شده است.

کشورهای دیگر از جمله بریتانیا، فرانسه، مصر و اردن قبلا کمک‌های هوایی به غزه ارسال کرده‌اند، اما این اولین عملیات از این نوع توسط ایالات متحده است.

جو بایدن همچنین گفته است که ایالات متحده «برای گشودن یک کریدور دریایی و افزایش تحویل اقلام لازم از طریق زمینی تلاش مضاعف خواهد کرد.»

کمک به غزه معمولا از طریق جاده و عبور از گذرگاه‌های تحت کنترل اسرائیل و مصر ارسال می‌شود.

بسیاری از این مسیرها در بیشتر اوقات در طول جنگ بسته بوده و کامیون‌های کمک‌رسانی معدودی به غزه می‌رسند.

سازمان ملل می‌گوید یک چهارم جمعیت ۲ میلیون و ۳۰۰ هزار نفری غزه با خطر گرسنگی مواجه است.

«کافی نیست»

اسماعیل مقبل، از ساکنان محلی غزه، به رادیو لایف‌لاین غزه که برای پخش اخبار و گزارش‌های بی‌بی‌سی در مورد جنگ غزه توسط بخش عربی راه‌اندازی شده، گفت که بسته‌های کمکی که روز جمعه گذشته بر فراز این منطقه ریخته شد شامل حبوبات و اقلام بهداشتی مورد نیاز زنان بود.

مرد دیگری به نام ابو یوسف گفت که نتوانست بسته کمکی را که در نزدیکی بیمارستان شفا در غزه انداخته شده بود بردارد.

او گفت: «وقتی به آسمان نگاه ‌کردیم، ناگهان فرود بسته‌های اقلام کمکی را دیدیم و جایی که ما بودم حدود ۵۰۰ متر با محل فرود بسته‌ها فاصله داشت و چون تعداد زیادی افراد در آن محل بودند، تا به آنجا رسیدیم همه را برده بودند و چیزی گیرمان نیامد.»

آقای مقبل گفت که این مقدار کمک‌های هوایی برای رفع نیازهای همه کسانی که با کمبود انواع اقلام مواجه هستند کافی نبود.

او گفت: «هزاران شهروند کمک‌ها را دیدند که از آسمان فرود می‌آید اما وقتی که صدها یا چند هزار نفر در یک محل منتظر می‌مانند، تنها حدود ۱۰ تا ۲۰ نفر همه چیز را بر می‌دارند و به بقیه چیزی نمی‌رسد و متاسفانه، روش تحویل هوایی بهترین روش برای ارسال اقلام کمکی نیست و بهترین روش این است که این اقلام با کامیون تحویل شود. به جای تحویل هوایی، یک مسیر زمینی و یک مسیر آبی مناسب برای کمک‌رسانی لازم است.»

«پرهزینه و تصادفی»

شیوه تحویل اقلام از طریق هوا در اوایل جنگ دوم جهانی برای ارسال تدارکات به نیروهای محاصره شده مورد استفاده قرار گرفت اما بعدا به روشی بسیار ارزشمند برای کمک‌های بشردوستانه در نقاط مختلف جهان تبدیل شد.

سازمان ملل متحد از سال ۱۹۷۳ از این روش استفاده کرده است.

اما سازمان بهداشت جهانی وابسته به سازمان ملل در گزارشی در سال ۲۰۲۱ اعلام کرد که این روش را باید به عنوان «اقدام نهایی» مورد توجه قرار داد یعنی زمانی که سایر روش‌ها امکانپذیر نباشد. آخرین جایی که برنامه خواربار جهانی وابسته به سازمان ملل از این روش به طور موثر استفاده کرد تحویل مواد غذایی به سودان جنوبی بود.

یان اگلاند، رئیس سازمان امدادرسانی شورای پناهندگان نروژ پس از بازگشت از سفر سه روزه اخیر به غزه به بی‌بی‌سی گفت: «پرتاب از هواپیما پرهزینه و تصادفی است و غالبا کمک را کسانی بر می‌دارند که نباید.»

برنامه جهانی غذا هم می‌گوید که تحویل با هواپیما در مقایسه با سایر روش‌های امدادرسانی پرهزینه‌تر است زیرا پرسنل مورد نیاز دستمزد بیشتری می‌گیرند و هزینه سوخت هواپیما هم باید در نظر گرفته شود.

علاه بر این، در هر بار پرواز، تنها مقدار معینی اقلام را می‌توان به نیازمندان رساند در حالیکه تحویل با کاروانی متشکل از تعداد زیادی کامیون قابلیت حمل مقدار زیادی مواد را دارد.

کمیته بین‌المللی صلیب سرخ همچنین بر اهمیت کنترل توزیع برای جلوگیری از ازدحام جمعیت و به خطر افتادن جان افراد یا مصرف اقلام نامناسب یا ناسالم تاکید دارد. گزارش این کمیته در مورد کمک‌رسانی به غیرنظامیان سوریه در جریان جنگ داخلی در سال ۲۰۱۶ تهیه شده است.

این گزارش می‌گوید: «تحویل ناگهانی و بدون نظارت غذاهای متنوع به افرادی که دچار سوءتغذیه یا حتی گرسنگی هستند، می‌تواند خطرات جدی را برای سلامت آنها در پی داشته باشد. هنگام تحویل هوایی مواد خوراکی، باید این خطرات را در مقایسه با خطرات ناشی از تاخیر در توزیع زمینی در نظر گرفت.»

برنامه جهانی غدا می‌افزاید: «بسته‌های هوایی را می توان از ارتفاعات مختلف، از حدود ۳۰۰ تا ۵۶۰۰ متری زمین در مناطق درگیری رها کرد، و بنابراین اطمینان از بسته‌بندی محکم برای جلوگیری از متلاشی شدن بسته‌ها در برخورد با زمین ضروری است.»

به گفته این سازمان، بهترین نقاط رهاکردن اقلام مناطق باز بزرگ است که وسعتی کمتر از یک زمین فوتبال نداشته باشد و به همین خاطر است که تحویل هوایی بیشتر در خط ساحلی غزه صورت می‌گیرد.

با این حال، بر اساس گزارش‌های محلی، در غزه تعدادی از بسته‌ها داخل آب افتاد و جریان آب آنها را به اسرائیل برد.

«باید آتش‌بس برقرار شود»

سمیر ابو صبحه، ساکن غزه، به رادیو بی‌بی‌سی غزه گفت که ایالات متحده باید به اسرائیل فشار زیادی بیاورد تا آتش‌بس برقرار شود.

او گفت که «به عنوان یک شهروند غزه، می‌گویم که تحویل اقلام ضروری فایده‌ای ندارد بلکه آمریکا باید از دادن اسلحه و مهمات به اسرائیل خودداری کند و اسرائیل را برای قبول آتش‌بس تحت فشار بگذارد.»

برخی از سازمان‌های بشردوستانه هم همین نظر را تکرار می‌کنند.

هفته گذشته، آکسفام بین‌الملل از اقدام دولت بایدن برای کمک‌رسانی به مردم غزه انتقاد کرد و اسکات پل، مدیر بخش تبلیغات آکسفام در آمریکا گفت که این نوع اقدامات «بیشتر برای تسکین وجدان مقامات ارشد آمریکایی است که سیاست‌هایشان به ادامه جنایت و خطر بروز قحطی در غزه کمک می‌کند.»

در مقابل، سایر سازمان‌های امدارسانی تاکید دارند که با افزایش خطر عمیق‌تر شدن بحران انسانی در غزه، باید از هر طریق و با هر روش ممکن، مواد غذایی به غزه تحویل شود.

خوزه آندرس - سرآشپز و بنیانگذار بنیاد آشپزخانه مرکزی جهان، در مصاحبه با شبکه تلویزیونی ان‌بی‌سی گفته است: «ما باید از هر طریقی که می‌توانیم غذا به غزه برسانیم، ... باید از طریق دریا اقلام کمکی را با کشتی‌ و قایق‌های کوچک برای مردم غزه ارسال کنیم.»

او گفت «من فکر نمی‌کنم نیازی به انتقاد از اردن و آمریکا باشد که در حال ارسال کمک‌های هوایی هستند».

اوایل سال جاری دموکرات‌ها خوزه آندرس را برای دریافت جایزه صلح نوبل نامزد کردند. بنیاد متعلق به اومدتهاست به غزه مواد غذایی می‌رساند.