شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بیبیسی هستید که از داده کمتری استفاده میکند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
چرا ترکیه در قبال اعتراضات ایران محتاط است؟
- نویسنده, بخش مانیتورینگ
- شغل, بیبیسی
ترکیه تاکنون در قبال ناآرامیهای اخیر در کشور همسایهاش، ایران، لحنی محتاطانه در پیش گرفته و مقامهای این کشور نسبت به تشدید آشوبها ابراز نگرانی کردهاند.
هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، هشدار داده است که این اعتراضها میتواند جرقه فروپاشی گستردهتری را در منطقه بزند و با دخالت خارجی مخالفت کرده و گفته است ایران «باید مسائل داخلی واقعی خود را حل و فصل کند».
آقای فیدان در روزهای اخیر درگیر موجی از فعالیتهای دیپلماتیک بوده و با وزیر خارجه ایران، همتایان منطقهای و سفیر آمریکا در ترکیه گفت و گو کرده است.
رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، هنوز به طور مستقیم به ناآرامیها واکنشی نشان نداده است.
احتیاط آنکارا ریشه در نگرانیها درباره احتمال شکلگیری موج مهاجرت، موضع گروههای کرد، نفوذ اسرائیل و همچنین هراس گستردهتر از گشوده شدن یک «جعبه پاندورا» از پیامدهای پیشبینینشده دارد.
آیا مهاجرت مسئلهای جدی است؟
وزارت دفاع ترکیه در روز ۱۵ ژانویه، بر اقدامات امنیتی متمرکز بر مهاجرت در امتداد مرز خود با ایران تاکید کرد.
این وزارتخانه اعلام کرد: «اگرچه در حال حاضر هیچ نشانهای از مهاجرت گسترده به سوی مرزهای ما شناسایی نشده است، اما اقدامات تکمیلی بررسی شدهاند ... و در صورت نیاز اجرا خواهند شد.»
چندین شبکه خبری ترکیه از مناطق مرزی گزارش زنده پخش کردهاند و برخی گفتهاند آنکارا میخواهد از شکلگیری موج بزرگ مهاجرتی مشابه آنچه در جریان جنگ داخلی سوریه رخ داد، جلوگیری کند.
هانده فیرات، روزنامهنگار برجسته روزنامه نزدیک به دولت به نام «حریت»، در روز ۱۵ ژانویه نوشت که مهاجرت غیرقانونی «ملموسترین خطر برای ترکیه» است.
او گفت: «ترکیه حتی اگر مقصد دائمی نباشد، ممکن است با خطر تبدیل شدن به یک کشور گذرگاهی روبهرو شود. مهاجرت از ایران ممکن است ناگهانی و گسترده مانند مهاجرت سوریه نباشد. میتواند بیصدا باشد و این، خطرات امنیتی ایجاد میکند.»
رافت کلیچ، ژنرال بازنشسته، به روزنامه مخالف دولت به نام «سوزجو» گفت که مهاجرت از ایران «حتی میتواند تجربه [ترکیه] در قبال سوریه را تحتالشعاع قرار دهد.»
حزب جمهوریخواه خلق که اصلیترین حزب مخالف دولت است، اعلام کرد که درباره اقدامات رسمی در برابر موج احتمالی مهاجرت، پرسشی پارلمانی ارائه کرده است.
احساسات ضد مهاجرت در سالهای اخیر در ترکیه افزایش یافته و گاه به ناآرامیهای مدنی انجامیده است.
آیا نفوذ اسرائیل میتواند افزایش یابد؟
مقامها و تحلیلگران ترکیه هشدار دادهاند که فروپاشی احتمالی حکومت اسلامی در ایران میتواند به اسرائیل کمک کند تا نفوذ منطقهای خود را گسترش دهد.
وزیر خارجه ترکیه گفته است دشمنان ایران در پی «دستکاری» رویدادهای داخل این کشور هستند و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل را متهم کرده که میکوشد منطقه را وارد «چرخهای از خشونت» کند.
جهات یایجی، دریاسالار بازنشسته برجسته، در روز ۱۴ ژانویه در شبکه نزدیک به دولت به نام «تیوی نت» با اشاره به ناآرامیهای ایران، به اسرائیل اشاره کرد و گفت هدف این کشور ایجاد «کمربند صهیونیستی» از کشورهایی است که تحت نفوذ و کنترلش قرار دارند.
مهمت اوغوتچو، تحلیلگر، در وبسایت خبری مستقل «یتکین ریپورت» نوشت که تضعیف ایران به این معنا خواهد بود که تنها ترکیه برای موازنه با اسرائیل در منطقه باقی میماند و این امر «میتواند به افزایش خطرات برای آنکارا منجر شود».
او افزود: «اگر توازنها در ایران به طور بنیادین تغییر کند، پژواکهای آن نهتنها در تهران، بلکه در آنکارا و تلآویو نیز شنیده خواهد شد … تضعیف یک بازیگر در خاورمیانه، امنیت دیگران را افزایش نمیدهد، بلکه شکافهای جدیدی ایجاد میکند.»
ناآرامیها چه تأثیری بر گروههای کرد میتواند داشته باشد؟
حمایت گروههای کرد از اعتراضها نیز در ترکیه ابروها را بالا برده است. هم آنکارا و هم تهران از دیرباز نسبت به مطالبات جنبش کردی برای خودمختاری بیشتر نگرانی مشترکی داشتهاند.
نامق دوروکان، ستوننویس وبسایت خبری مستقل به نام «تی۲۴»، یادآور شد که حزب دموکرات کردستان ایران و حزب حیات آزاد کردستان (پژاک) که شاخه ایرانی حزب غیرقانونی کارگران کردستان (پ ک ک) تلقی میشود، هر دو حمایت خود را از اعتراضها اعلام کردهاند.
خبرگزاری نزدیک به کردها به نام «مزاپوتامیا» گزارش داد که هفت حزب بزرگ کرد در ایران «جنایتهای» حکومت را محکوم کرده و خواستار اعتصاب عمومی شدهاند.
یک وبسایت نزدیک به کردها به نام «نومدیا۲۴» نوشت که این احزاب «در تلاشاند روند در حال شکلگیری را هدایت کنند». این در حالی که تیتر اصلی روزنامه مخالف نزدیک به کردها به نام «ینی یاشام» اعلام کرد که کردهای ایران «برای آزادی به پا خاستهاند».
اورال توغا، از مرکز پژوهشهای ایران در آنکارا، با برجسته کردن حمایت گروههای کرد ایرانی از اعتراضها گفت این گروهها مدتهاست خواستار «فدرالیسم و خودمختاری» بودهاند.
ملیح آلتینوک، ستوننویس روزنامه پرتیراژ نزدیک به دولت به نام «صباح»، نیز در روز ۱۴ ژانویه گفت: «ایرانی که از نظر راهبردی با آمریکا و اسرائیل همسو شود ... میتواند مسئله کردها را به ابزاری آشکارتر برای اعمال فشار، تحت هماهنگی غرب، تبدیل کند.»
حمایت آمریکا از گروههای تحت رهبری کردها در سوریه طی سالهای اخیر روابط آنکارا و واشنگتن را متشنج کرده است و ترکیه همچنین اسرائیل را به پشتیبانی از نیروهای مرتبط با پ ک ک متهم کرده است.
وضعیت بیثباتی گستردهتر چه میشود؟
ترکیه و ایران روابطی پیچیده دارند و در عرصههای مختلف منطقهای با یکدیگر رقابت میکنند. با این حال، این به معنای آن نیست که آنکارا خواهان فروپاشی حکومت ایران باشد.
سویل نورییوا، ستوننویس روزنامه نزدیک به دولت به نام «تورکیه»، در روز ۱۳ ژانویه گفت که ترکیه با وجود آنکه تهران «در بسیاری از اقدامات خود سیاستی ضدترکیهای اتخاذ کرده است»، به ویژه با اشاره به رقابت در سوریه، از «اصل ایران با ثبات» حمایت میکند.
هانده فیرات، روزنامهنگار«حریت» نیز به همین شکل استدلال کرد که آنکارا ناآرامیها در آن سوی مرز را «عرصهای چندوجهی از خطرات راهبردی» میبیند و از «تمامیت ارضی و ثبات» ایران حمایت میکند.
او در روز ۱۵ ژانویه نوشت: «با توجه به جغرافیا، اقتصاد، خطوط انرژی، پویاییهای مهاجرت و معماری امنیتی، این روند، پتانسیل آن را دارد که به طور مستقیم بر ترکیه تاثیر بگذارد.»
او افزود که اگر نظم در ایران فروبپاشد، «پرونده سوریه برای ترکیه پیچیدهتر خواهد شد و خطرات امنیتی جدیدی در عراق پدیدار میشود».
آقای فیرات همچنین پیشنهاد کرد که آنکارا میتواند برای جلوگیری از «شعلهورتر شدن آتش منطقه»، نقش «میانجیگرانهای» میان ایران و آمریکا ایفا کند.
دنیز زیرک، ستوننویس روزنامه مخالف دولت به نام «نفس»، در روز ۱۵ ژانویه به بررسی موضع احتمالی ترکیه در صورت مداخله نظامی آمریکا در ایران پرداخت.
به نوشته او، واشنگتن برای استفاده از پایگاههای نظامی خود در ترکیه برای چنین حملهای، ناچار به کسب اجازه از آنکارا خواهد بود.
او به نقل از منابعی نوشت: «ایران همچنین میتواند پایگاههایی در ترکیه را به بهانه حمله به آمریکا هدف بگیرد» و افزود که «ترکیه بهطور خودکار چنین حملهای را حمله به خود تلقی کرده و تلافی خواهد کرد».
او اضافه کرد: «بنابراین یک حمله احتمالی آمریکا به ایران میتواند ترکیه را نیز وارد این معادله کند.»
