یک کارشناس به بی‌بی‌سی می‌گوید دو تفنگدار دریایی آمریکا در کشتار خانواده عراقی در تیراندازی جنجالی جنگ عراق دخیل بوده‌اند

صفا یونس می‌گوید: «این همان اتاقی است که تمام خانواده‌ام در آن کشته شدند.»

درِ خانه‌ای که او در شهر حدیثه عراق در آن بزرگ شده، پر از سوراخ گلوله است. داخل اتاق خواب پشت خانه، ملافه‌ای رنگی روی تختی را پوشانده که خانواده‌اش در آن به ضرب گلوله کشته شدند.

این همان اتاقی است که او همراه پنج خواهر و برادر، مادر و عمه‌اش در آن پنهان شده بودند، وقتی تفنگداران دریایی آمریکا در ۱۹ نوامبر ۲۰۰۵ به خانه‌شان یورش بردند، آتش گشودند و همه را به جز صفا کشتند. پدرش نیز وقتی در خانه را باز کرد، هدف گلوله قرار گرفت و کشته شد.

اکنون، بیست سال بعد از آن واقعه، بخش روزنامه‌نگاری تحقیقی بی‌بی‌سی (بی‌بی‌سی آی)، به شواهدی دست یافته که به گفته یک متخصص پزشکی قانونی، دو تفنگدار دریایی را که هرگز محاکمه نشدند، به قتل خانواده صفا ارتباط می‌دهد.

این مدارک که عمدتا اظهارات و شهادت‌هایی است که پس از این کشتار ارائه شده، تردیدهایی درباره تحقیقات آمریکایی‌ها در مورد آنچه در آن روز رخ داد، ایجاد می‌کند و پرسش‌های مهمی را درباره شیوه پاسخ‌گو کردن نیروهای مسلح آمریکایی مطرح می‌سازد.

قتل خانواده صفا بخشی از اتفاقاتی بود که بعدها به «کشتار حدیثه» معروف شد و در آن تفنگداران دریایی آمریکایی ۲۴ غیرنظامی عراقی، از جمله چهار زن و شش کودک را کشتند. آن‌ها وارد سه خانه شدند و تقریبا همه افراد داخل خانه‌ها را کشتند، به علاوه یک راننده و چهار دانشجو که در راه دانشگاه بودند.

این حادثه طولانی‌ترین تحقیقات جنایات جنگی مربوط به جنگ عراق در آمریکا را به دنبال داشت، اما هیچ‌کس در ارتباط با این کشتار محکوم نشد.

مستند این گزارش در روزهای زیر از تلویزیون بی‌بی‌سی فارسی پخش خواهد شد.

تفنگداران دریایی درباره آن واقعه گفتند که در واکنش به تیراندازی‌هایی وارد عمل شده بودند که پس از انفجار یک بمب کنار جاده‌ای آغاز شده بود. در آن انفجار یکی از تفنگداران دریایی کشته و دو نفر دیگر از آن‌ها زخمی شدند.

اما صفا که در آن زمان ۱۳ سال داشت، به سرویس جهانی بی‌بی‌سی گفت: «به ما هیچ اتهامی وارد نشده بود. ما حتی هیچ سلاحی هم در خانه نداشتیم.»

او با تظاهر به این که کشته شده، در میان پیکرهای کوچک خواهران و برادرش که کوچک‌ترینشان سه سال داشت، زنده ماند. او می‌گوید: «من تنها بازمانده کل خانواده‌ام بودم.»

ابتدا چهار تفنگدار دریایی در ارتباط با این کشتار به قتل متهم شدند، اما آن‌ها روایت‌های متناقضی از وقایع ارائه دادند و با گذشت زمان، دادستان‌های نظامی آمریکا اتهامات سه نفر از آن‌ها را لغو کردند و برای این افراد مصونیت از پیگرد قضایی بیشتر صادر کردند.

این تصمیم باعث شد تنها گروهبان فرانک ووتریچ که فرماندهی این واحد را برعهده داشت، در سال ۲۰۱۲ با محاکمه روبه‌رو شود.

در ویدیو ضبط‌شده‌ای از جلسه مقدماتی دادگاه که پیش از این هرگز منتشر نشده بود، سرجوخه اومبرتو مندوزا، جوان‌ترین عضو گروه، مورد پرسش قرار می‌گیرد و رویدادهای خانه صفا را بازسازی می‌کند.

مندوزا که در آن زمان سرباز بود و هرگز با اتهامی در ارتباط با این تیراندازی روبه‌رو نشد، اعتراف می‌کند که پدر صفا را هنگام باز کردن درِ خانه به روی تفنگداران دریایی کشته است.

وکیلی از او می‌پرسد «دست‌هایش را دیدی؟» مندوزا پاسخ می‌دهد «بله قربان» و تایید می‌کند که پدر صفا مسلح نبود. وکیل می‌پرسد «اما با این حال به او شلیک کردی؟» مندوزا می‌گوید «بله قربان».

مندوزا ابتدا در اظهارات رسمی خود ادعا کرده بود که پس از ورود به خانه، درِ اتاق خوابی را که صفا و خانواده‌اش در آن بودند باز کرده، اما وقتی دیده که فقط زنان و کودکان داخل آن هستند، وارد نشده و در را بسته است.

اما در یک فایل صوتی به تازگی از محاکمه ووتریچ به دست آمده، مندوزا روایت دیگری ارائه می‌دهد. او می‌گوید حدود هشت فوت (۲/۴ متر) داخل اتاق خواب پیش رفته است.

به گفته مایکل مالونی، کارشناس پزشکی‌قانونی، این مسئله بسیار مهم است. سرویس تحقیقات جنایی نیروی دریایی آمریکا در سال ۲۰۰۶ او را برای بررسی این کشتارها به حدیثه فرستاد و او اتاق خوابی را که خانواده صفا در آن کشته شده بودند، بررسی کرد.

مایکل مالونی با استفاده از عکس‌های صحنه جرم که تفنگداران دریایی در زمان وقوع کشتار گرفته بودند، به این نتیجه رسید که دو تفنگدار دریایی وارد اتاق شده و زنان و کودکان را به گلوله بسته بودند.

وقتی فایل صوتی اظهارات مندوزا را برای مالونی پخش کردیم، او گفت: «این برای من واقعا شگفت‌انگیز است، چیزی که داریم می‌شنویم را تا امروز هرگز نشنیده بودم.»

او گفت که این فایل نشان می‌دهد مندوزا خود را در همان موقعیتی توصیف می‌کند که مالونی نتیجه گرفته بود تیرانداز اول در آن‌جا ایستاده بود، یعنی پایین تخت.

مالونی افزود: «اگر از من بپرسید آیا این نوعی اعتراف است؟ من می‌گویم مندوزا به همه‌چیز اعتراف کرده، جز این‌که ماشه را کشیده باشد.»

صفا در سال ۲۰۰۶ یک شهادت ویدیویی برای دادستان‌های نظامی ارائه کرده بود، اما اظهارات او هرگز در دادگاه پخش نشد. او در آن ویدیو توضیح می‌دهد که تفنگداری که درِ اتاق خواب را باز کرد، یک نارنجک داخل اتاق انداخت که منفجر نشد، و سپس همان مرد وارد اتاق شد و خانواده‌اش را به گلوله بست. مندوزا تنها تفنگداری است که گفته بود در را باز کرده است.

سرباز یکم استیون تِیتم، یک تفنگدار دریایی دیگر، انکار نکرد که در تیراندازی‌ها شرکت داشته، اما گفت پس از ووتریچ، فرمانده گروه، وارد اتاق خواب شده و در ابتدا مدعی بود که به دلیل دید محدود نمی‌دانسته زنان و کودکان در اتاق حضور دارند.

اما در سه اظهارنظر بعدی که بی‌بی‌سی به آن‌ها دست یافته، تیتم روایت دیگری ارائه می‌دهد.

او در آوریل ۲۰۰۶ به سرویس تحقیقات جنایی نیروی دریایی گفت: «دیدم که کودکان در اتاق بودند و زانو زده‌ بودند. تعداد دقیق‌شان را یادم نیست، فقط این را می‌دانم که زیاد بودند. من آموزش دیده‌ام که دو تیر به سینه و دو تیر به سر شلیک کنم و همان‌طور که آموزش دیده بودم عمل کردم.»

یک ماه بعد گفت که «قبل از شلیک توانستم با اطمینان تشخیص دهم افرادی که در اتاق بودند زن و کودک هستند.»

و یک هفته بعد از آن افزود: «اینجا بود که کودکی را دیدم که به او شلیک کردم. با اینکه می‌دانستم کودک است، باز هم به او شلیک کردم.» او کودک را با تی‌شرتی سفید، ایستاده روی تخت و با موهای کوتاه توصیف کرد.

وکلای مدافع تیتم ادعا کردند که اظهارات بعدی او تحت فشار گرفته شده است. اتهامات علیه او در ماه مارس ۲۰۰۸ لغو شد و این اظهارات در محاکمه ووتریچ مورد توجه قرار نگرفت.

مایکل مالونی، کارشناس پزشکی قانونی، می‌گوید اظهارات مندوزا و تیتم دلالت بر این دارد که آن دو همان تفنگداران دریایی بودند که به خانواده صفا شلیک کردند. او باور دارد ابتدا مندوزا وارد اتاق شده و تیتم در ادامه «از بالای تخت تیراندازی کرده است».

ما این اتهامات را با مندوزا و تیتم در میان گذاشتیم. مندوزا پاسخ نداد. او پیش‌تر اعتراف کرده بود که به پدر صفا شلیک کرده، اما گفته بود از دستورات پیروی می‌کرده است. او هرگز با اتهام کیفری روبه‌رو نشد.

تیتم از طریق وکیلش گفت که می‌خواهد ماجرای حدیثه را پشت سر بگذارد. او هرگز شهادت خود را مبنی بر این‌که یکی از تیراندازان در خانه صفا بوده، پس نگرفته است.

مالونی به بی‌بی‌سی گفت که دادستانی «می‌خواست ووتریچ همان تیرانداز اصلی باشد». اما پیش از آن‌که مالونی بتواند شهادت بدهد، محاکمه ووتریچ با یک توافق قضایی همراه با پذیرش اتهام پایان یافت.

ووتریچ همچنان مدعی بود که نمی‌تواند به یاد بیاورد در خانه صفا چه رخ داده است، و یک مورد اتهامی «قصور سهل‌انگارانه در انجام وظیفه» را پذیرفت؛ اتهامی که هیچ‌گونه ارتباط مستقیمی با مشارکت در کشتار نداشت.

هیثم فرج، وکیل نظامی او، که خود نیز پیش‌تر تفنگدار دریایی بوده، گفت این مجازات «در حکم یک تذکر ساده بود… چیزی در حد جریمه سرعت غیرمجاز».

نیل پاکت، سرپرست تیم وکلای ووتریچ، گفت کل روند تحقیقات و پیگرد قضایی علیه موکلش «افتضاح بود».

او افزود: «دادستانی با اعطای مصونیت به همه شاهدانش و کنار گذاشتن همه اتهامات آنها… عملا خود را از دستیابی به عدالت در این پرونده ناتوان کرد.»

هیثم فرج نیز تایید کرد که روند رسیدگی به شدت معیوب بوده است.

او به بی‌بی‌سی گفت: «دولت به افراد پول داد تا بیایند و دروغ بگویند، و بهای این کار مصونیت بود، و آن‌ها به همین ترتیب از روند قضایی سوء استفاده کردند.»

او افزود: «محاکمه حدیثه هرگز قرار نبود صدای قربانیان را بازتاب دهد.»

فرج گفت برداشت بازماندگان از این که «محاکمه‌ای نمایشی بدون نتیجه واقعی و بدون مجازات هیچ فردی» بوده، کاملا درست است.

سپاه تفنگداران دریایی ایالات متحده به ما گفت که به روندهای عادلانه و شفاف بر اساس «قانون واحد دادرسی نظامی» متعهد است و از تضمین دادرسی عادلانه اطمینان پیدا می‌کند. آن‌ها افزودند که این پرونده تنها در صورتی دوباره باز خواهد شد که حجم قابل توجهی از شواهد جدید، بررسی‌نشده و قابل قبول ارائه شود.

دادستان ارشد پرونده به درخواست بی‌بی‌سی برای اظهار نظر پاسخ نداد.

صفا که اکنون ۳۳ سال دارد، همچنان در حدیثه زندگی می‌کند و سه فرزند دارد. او می‌گوید نمی‌تواند درک کند چگونه هیچ‌یک از تفنگداران دریایی بابت مرگ اعضای خانواده‌اش مجازات نشدند.

وقتی ویدیو مندوزا را به او نشان می‌دهیم، می‌گوید او «باید از همان لحظه وقوع حادثه زندانی می‌شد؛ باید برایش غیرممکن می‌بود که دوباره نور روز را ببیند».

او درباره روزی که خانواده‌اش کشته شدند می‌گوید: «انگار همین پارسال اتفاق افتاد. هنوز به آن فکر می‌کنم.»

«می‌خواهم کسانی که این کار را کردند پاسخ‌گو باشند و به دست قانون مجازات شوند. نزدیک به ۲۰ سال گذشته بی‌آن‌که محاکمه شوند. جنایت واقعی همین است.»