حمله مسکو؛ سالن کنسرتی که کشتارگاه شد

هنوز ساعت ۸ نشده بود و سالن کنسرت شهر کروکوس پیش از کنسرت راک شب جمعه گروه پرسابقه پیک‌نیک، داشت پر می‌شد.

دِیو پریموف عکاسی که شاهد صحنه‌های حمله از بالکن طبقه بالا بود می‌گوید: «عده‌ای با لباس قهوه‌ای که نمی‌دانم کی بودند – تروريست، نظامی یا هر کسی – وارد تالار شدند و شروع به تیراندازی به مردم با اسلحه‌های نظامی کردند.»

هشدار: بعضی از جزییات این گزارش آزارنده‌اند.

افراد مسلح به محل گردهمایی بیرون تئاتر وارد شده بودند و شروع به تیراندازی تصادفی کرده بودند که باعث کشته و زخمی شدن مردم عادی موقع ورودشان شد.

حدود ۶۲۰۰ بلیط برای کنسرت فروخته شده بود ولی انتظامات بیرون ورودی به سرعت ناپدید شدند. یکی از چهار نگهبان گفت که همکاران‌اش پشت یک تابلوی تبلیغاتی پنهان شده بودند: «مهاجمان از فاصله ده متری ما رد شدند – شروع به شلیک بی‌هدف به مردم در طبقه همکف کردند.»

هیچ کس نمی‌دانست مهاجمان چند نفر بودند. ولی ویدیویی که از طبقه بالا فیلمبرداری شده است چهار مرد را با لباس استتار نشان می‌دهد که جداگانه به فاصله چند متر بین‌شان روی صحن مرمرین بژرنگ سالن حرکت می‌کردند.

مهاجم اول با فاصله نزدیک به مردمی که کنار پنجره‌ها کز کرده بودند شلیک می‌کند. پس از سال‌های بسیار، این‌ها اولین قربانیان مرگبارترین حمله به غیرنظامیان در روسیه هستند.

بسیاری از آن‌ها که کشته و زخمی شده‌اند اهل کرازنوگورسک، خیمکی و شهرهای اطراف حومه شمال غربی مسکو بودند.

سپس مهاجم دوم وارد می‌شود و مهاجم سوم هم به آرامش کوله‌پشتی به دوش، آن‌ها را دنبال می‌کند. مرد چهارم سلاح خود را به او می‌دهد و از میان فلزیاب‌های بدون نگهبان عبور کرده و به سوی سالن می‌روند.

زنی به همراه دختر ۱۱ ساله‌اش مشغول خرید بستنی در کافه‌ای نزدیک ورودی بود که سر و صدا را شنیدند و کسی فریاد زد روی زمین دراز بکشند.

او به بی‌بی‌سی روسی می‌گوید: «با عجله به سمت بچه‌ها رفتیم، دراز کشیدیم و شروع کردیم با میزها و صندلی‌ها سنگر درست کردن و چندین نفر زخمی دوان‌دوان به سوی ما آمدند.»

داخل سالن نمایش، چند دقیقه تا شروع کنسرت مانده بوده و عده‌ای فکر کرده بودند که سر و صدا شاید بخشی از اجرا باشد.

سوفیکو کی‌ویری‌کاشویلی صداهایی را شنیده بود که اول فکر کرده بود «یک جور انفجار بی‌پایان ترقه است – یک بار سرم را به سمت سالن چرخاندم و بعد یک بار دیگر. بار سوم متوجه شدم که همه در داخل سالن دارند به همه طرف فرار می‌کنند.»

دیو پریموف عکاس می‌گوید که مردم در هم فشرده شده بودند و وحشت‌زده و دستپاچه بودند. عده‌ای در سالن سعی کردند میان صندلی‌ها دراز بکشند ولی وقتی چند نفر از افراد مسلح در داخل سکوها آتش گشودند این صندلی‌ها هم حفاظت چندانی از آن‌ها نمی‌کردند.

از بین تماشاگران آن‌ها که می‌توانستند به سمت صحنه رفتند. بقیه سعی کردند خروجی‌های بالاتر را پیدا کنند و متوجه شدند بعضی از درها قف شده‌اند. شاهدان عینی می‌گویند که افراد کهنسال و بچه‌هایی نیز بودند که در میانه حمله گیر افتاده بودند.

زنی که در یکی از بالکن‌های بالا نشسته بود و به سوی صحنه به پایین دویده بود، از آن‌جا مردی را در سکوها دیده بود که به سوی مردم آتش گشوده بود: «دویدیم پشت پرده و یکی از کارکندان کروکوس با لباس فرم به ما گفت که فرار کنیم و بدون هیچ لباس زمستانی داخل پارکینگ دویدیم.»

مارگاریتا بونووا تازه عینک‌های اپرا را برای نمایش دریافت کرده بود که صداهایی شنید که فکر می‌کرد صدای ترقه باشند ولی صداها تبدیل به انفجارهایی سریع شدند و او و شوهرش صدای شلیک گلوله را تشخیص دادند.

«یکی گفت فرار کنید طبقه پایین و همه جا تاریک بود ... هنوز صدای شلیک مداوم را پشت سرمان تا وقتی بیرون رفتیم می‌شنیدیم.»

مردی که در یکی از غرفه‌های ویژه نشسته بود می‌گوید که چطور او و بقیه داخل غرفه سنگر گرفتند و متوجه شدند دود دارد داخل سالن می‌شود.

ویتالی، مردی دیگر شاهد حمله از بالکن بود: «آن‌ها چند بمب بنزینی پرت کردند و همه چیز شروع به سوختن کرد.»

چه بمب بنزینی بود چه ابزار آتش‌زای دیگری، شعله‌ها به سرعت پخش شدند.

آتش‌نشان‌ها نمی‌توانستند به خاطر حمله به ساختمان نزدیک شوند. آتش به سرعت به سقف سرایت کرد و از افق کرازنوگورسک دیده می‌شد. بخشی از سقف فرو ریخت و آتش به ناحیه جلوی ساختمان سرایت کرد و دو طبقه بالا را در بر گرفت.

بسیاری از کسانی که داخل تالار بودند از طریق سرسرای سالن فرار کردند. ویدیویی با صحنه‌های تکان‌دهنده مردمی را نشان می‌دهد که از کنار دو جنازه که به مبلی تکیه داده شده‌اند عبور کرده و با سرعت از پله‌برقی پایین می‌روند.

ویدیوی دیگری مردمی را نشان می‌دهد که در حالی که صدای شلیک گلوله در اطراف‌شان طنین انداخته است فرار می‌کنند. این‌ها خودشان را به منطقه به نسبت امن در پشت ساختمان می‌رسانند و عده‌ای آن‌جا کنار هم نشسته و کز کرده‌اند و بقیه در حال عبور از راهروها همدیگر را گرفته‌اند.

چند لحظه یک نمایشگر تلویزیون هرج‌ومرج جلوی صحنه را نشان می‌دهد. هیچ نشانی از پلیس روسیه یا نیروهای ویژه در هیچ جایی در ساختمان نیست.

جان‌به‌دربُردگان از راه پله‌ای بالا می‌روند و به ورودی تجاری سالن شهر کروکوس می‌رسند. مردی دیده می‌شود که در حال عق زدن است و عده‌ای دیگر دارند به عزیزان‌شان تلفن می‌زدند و بقیه هم دارند دور می‌شوند.

اوا، دستیار یک گروه رقص است که موقع هجوم مهاجمان به تالار پشت صحنه بود: «ما داخل رخت‌کن بودیم و جمعیتی با شتاب از کنار ما رد شد. صداهایی را شنیدیم و مردم به سوی راهرو می‌دویدند؛ کت‌‌های‌مان را برداشتیم و به همراه جمعیت فرار کردیم.»

ابتدا اعلام شد که همه اعضای گروه پیک‌نیک امن و سالم‌اند ولی بعداً گزارش‌های تأیید نشده‌ای می‌گفتند که اثری از یکی از موسیقی‌دانان یافت نشده است.

با رسیدن شمار تلفات به بیشتر از ۱۰۰ نفر و گذشتن شمار زخمی‌ها از ۲۰۰ نفر، مقیاس و ماهیت بدون تبعیض این کشتار، هم در داخل و هم در خارج سالن، روشن‌تر شد. اولین فهرست رسمی از قربانیان نشان می‌داد که کهن‌سال‌ترین قربانی هفتاد و چند ساله بوده است و کودکانی نیز در میان کشته‌ها و زخمی‌ها هستند.

تصویری از یک خودروی رنو با دو سرنشین در کانال‌های رسانه‌های اجتماعی مرتبط با سازمان‌های امنیتی روسیه منتشر شد.

گروه جهادگرای داعش در بیانیه‌ای کوتاه گفته است که مسئول این حمله بوده است. بدون این‌که مشخص کند چه شاخه‌ای این کار را کرده است. این بیانیه با روایت اطلاعاتی آمریکا که گفته بود داعش قصد حمله به روسیه را دارد سازگار بود. دو هفته قبل، آمریکا نسبت به حمله‌ای بالقوه علیه «تجمعات بزرگ» در مسکو هشدار داده بود اما مقامات روسیه گله کرده بودند که این اطلاعات جزییات مشخصی نداشته‌اند.

اوکراین به سرعت منکر هر دخالتی شد و اصرار دارد که حملات این کشور منحصر به میدان نبرد است.

اما سرويس امنیتی اف‌اس‌بی روسیه مدعی است که مهاجمان تلاش کرده بودند از روسیه وارد اوکراین شوند و در آنجا «تماس‌هایی مرتبط» داشته‌اند. به گفته اف‌اس‌بی، چند نفر بازداشت شده‌اند، از جمله چهار نفر که ادعا می‌شود افراد مهاجم بوده‌اند.

مارگاریتا بونووا و همسرش پاول که روز شنبه به صحنه حمله برگشته بودند می‌گویند که اولین کاری که بعد از رسیدن به خانه کردند در آغوش کشیدن فرزندان‌شان بوده است.

رئیس‌جمهور روز شنبه عصر بود در مسکو با مردم روسیه سخن گفت و از سوگواری و اندوه کل ملت حرف زد.

او قاتلان را با نازی‌های جنگ جهانی دوم مقایسه کرد و گفت هیچ کس نمی‌تواند اتحاد روسیه را تضعیف کند. او افزود که روز یکشنبه روز عزای ملی خواهد بود.