شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بیبیسی هستید که از داده کمتری استفاده میکند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
گاهشمار اعتراضات ۱۴۰۴؛ ادامه تجمعات گسترده اعتراضی و پاسخ علی خامنهای به ترامپ
اعتراضاتی که یکشنبه هفت دی۱۴۰۴ با به خیابان آمدن کسبه و بازاریان تهران و بسته شدن مغازههای آنان آغاز شد، خیلی زود به سراسر ایران سرایت کرد. اعتراضاتی که با شعارهای معیشتی و اقتصادی آغاز شد، اما خیلی زود شعارها سیاسی شد و رهبر جمهوری اسلامی ایران و ساختار حکومت را هدف گرفت.
واکنش خشن حکومت ایران از همان ابتدا با مردم حتی پای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، را هم وسط کشید و او هشدار داد در صورتی که جمهوری اسلامی ایران اقدام به کشتن مردم ایران بکند، وارد عمل خواهد شد. در روز دهم، تصاویر سیل جمعیت در شهر آبادانان ایلام به طور گستردهای در شبکههای مجازی پخش شد و گستره اعتراضات را در گوشه و کنار ایران به نمایش گذاشت.
این گاهشمار مرور فشرده و خلاصه شده اعتراضات روزهای گذشته و پیامدها و واکنشها به آن در داخل و خارج از ایران است و مرتب بهروز میشود.
روز سیزدهم: ادامه اعتراضات گسترده در ایران و تهدیدات علی خامنهای
جمعه ۱۹ دیماه، اینترنت برای دومین روز در ایران قطع بود و همین موضوع موجب شد که دسترسی به اخبار اعتراضات سراسری ایران با مشکل روبرو شود.
شامگاه جمعه و به رغم قطعی اینترنت، ویدیوهایی از اعتراضات گسترده در شهرهای مختلف به دست بیبیسی فارسی رسید؛ از جمله در شاهرود در استان سمنان، شیراز، مشهد و مناطق مختلف تهران، از جمله اشرفی اصفهانی، چیتگر، سعادت آباد، پونک.
به نقل از منابع محلی در زاهدان «نیروهای نظامی و امنیتی برای متفرق کردن معترضان از گاز اشک آور و گلولههای ساچمهای استفاده کردهاند.
وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات ایران با انتشار بیانیهای اعلام کرد که قطعی اینترنت «تصمیم مراجع امنیتی است و با توجه به شرایط پیش آمده در کشور اتخاذ شده است.»
از شامگاه ۱۸ دی، اینترنت به طور کامل قطع شد و دسترسی به سایتهای داخلی از خارج ایران حتی با ویپیان هم امکانپذیر نبود.
آیتالله علی خامنهای در یک دیدار عمومی، معترضان را «خرابکارانی» خواند که فقط سعی در «راضی کردن رئیس جمهور آمریکا» دارند، و در واکنش به اعتراضات تاکید کرد که جمهوری اسلامی «در مقابل تخریبگران کوتاه نخواهد آمد.»
آقای خامنهای به خسارتهای وارد شده در جریان اعتراضات اشاره کرد و گفت: «آمریکا گفته اگر دولت شما چنان کند طرف شما را میگیرم. طرف افراد مضر. اگر میتواند کشور خودش را اداره کند».
دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی ایران در این روز با انتشار بیانیهای گفت که رخدادهای اخیر اگرچه در ابتدا با مطالبات و اعتراضهای اقتصادی آغاز شد، اما به گفته این نهاد، «با هدایت و برنامهریزی اسرائیل به سمت ایجاد ناامنی» در کشور سوق داده شده است.
دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، بار دیگر تکرار کرد که ایالات متحده اوضاع ایران را «با دقت» زیر نظر دارد و اگر حکومت ایران «شروع به کشتن مردم کند» آماده است تا «به شدت» به تهران ضربه بزند.
شاهزاده رضا پهلوی از دونالد ترامپ خواست که «آماده مداخله» برای کمک به مردم ایران باشد.
سازمان اطلاعات سپاه پاسداران در واکنش به اعتراضات ضد حکومتی گسترده در ایران گفت که «تداوم این وضعیت غیرقابل پذیرش است» و «هشدار» داد که «خون جانباختگان حوادث تروریستی اخیر بر گردن طراحان آن است.»
در این روز رئیس کل دادگستری استان خراسان شمالی اعلام کرد که دادستان اسفراین و شماری از پرسنل انتظامی و امنیتی، روز پنجشنبه ۱۸ دی در این شهرستان، کشته شدهاند. رضا براتیزاده گفت که علی اکبر حسینزاده، دادستان اسفراین به همراه پرسنل انتظامی و امنیتی «به عنوان مدعیالعموم و به منظور نظارت میدانی» در سطح شهر حاضر شده بود که «عدهای اغتشاشگر... کانکس محل حضور دادستان و عوامل انتظامی را به آتش کشیدند و اجازه امدادرسانی به عوامل امدادی را ندادند.»
در بیرون از مرزهای ایران، کشورهای بریتانیا، آلمان و فرانسه بیانیه مشترکی صادر کردند و نگرانیهای خود را در مورد گزارشهای مبنی بر خشونت نیروهای امنیتی ایران علیه معترضان ابراز کردند.
نماینده عالی اتحادیه اروپا به نمایندگی از این نهاد، همبستگی خود را با اعتراضات مردم ایران اعلام کرده است.
مارک کارنی، نخستوزیر کانادا نیز «کشتار معترضان، استفاده از خشونت، دستگیریهای خودسرانه و تاکتیکهای ارعاب توسط رژیم ایران علیه مردم خود» را به شدت محکوم کرد.
همچنین کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد در بیانیهای خواستار انجام تحقیقات «مستقل و شفاف» در مورد کشتهشدگان اعتراضات ایران شد.
روز جمعه شبکه اجتماعی ایکس ایموجی پرچم ایران در نسخه وب را از پرچم با نشان جمهوری اسلامی به نشان شیر و خورشید تغییر داد.
فدراسیون بینالمللی روزنامهنگاران نیز در بیانیهای نسبت به قطع سراسری اینترنت و محدود شدن جریان اطلاع رسانی در ایران هشدار داد.
آنتونی بلانگر، دبیرکل این فدراسیون گفت با قطع شدن اینترنت در ایران «روزنامهنگاران از انجام کار خود منع میشوند، منابع خبری در سکوت فرو میروند و در زمان ناآرامیهای ملی، مردم از اطلاعات حیاتی محروم» میشوند.
روز دوازدهم: بزرگترین تجمع اعتراضی و قطع کامل اینترنت
پنج شنبه ۱۸ دی ماه، بزرگترین تجمع اعتراضی در گوشه و کنار ایران برپا شد که در برخی مناطق به خشونت کشیده شد.
بسیاری از ناظران گسترده بودن تظاهرات در این شب در شهرهای بزرگ مثل تهران را نشان از تاثیر دعوت شاهزاده رضا پهلوی میدانند.
شاهزاده رضا پهلوی در پیامی ویدیویی از مردم خواسته بود در دو شب متوالی و در زمان مشخص شعار بدهند.
همزمان، دیگر چهرهها و گروههای مخالف جمهوری اسلامی نیز برای ادامه اعتراضات فراخوان دادهاند.
اعتراضات شبانه در تهران، اصفهان، تبریز، مشهد، آبادان، لومار ایلام، کرمانشاه و شهرهای متعدد دیگر ادامه یافت.
ویدیوهای رسیده به بیبیسی فارسی از تهران، تجمع در محلههایی چون آریاشهر، نارمک، یوسفآباد و خیابان آزادی را نشان میدهد.
در محله قیطریه در شمال تهران، بیلبوردی با تصاویر فرماندهان کشتهشده سپاه از جمله قاسم سلیمانی به آتش کشیده شد.
یک مسجد هم در محله قلهک، در شمال تهران، به آتش کشیده شد و این شعار شنیده میشد: «بسیجی، سپاهی، داعش ما شمایی.»
در این روز دو ویدیو به دست بیبیسی فارسی رسید که گفته میشد مربوط به فردیس کرج است. فردی که ویدیو را گرفته میگوید نیروهای امنیتی با گلوله جنگی به معترضان تیراندازی کردهاند.
همچنین معترضان در اصفهان، ساختمان صدا و سیما را به آتش کشیدند.
در آبادان، شلیک گاز اشکآور و ساچمه و مجروح شدن دستکم یک زن در تصاویر ثبت شده است.
در بعضی نقاط معترضان پرچم جمهوری اسلامی را پایین میکشیدند؛ از جمله در خرمآباد، مرکز استان لرستان، پرچمی با نشان شیروخورشید را به جای آن آویختند.
آماری از عده کشتهشدههای ۱۸ دی در دست نیست، اما گزارشهای غیر رسمی از مناطق مختلف ایران حاکی از کشته و زخمی شدن صدها نفر است.
در این روز هرانا، ارگان خبری فعالان حقوق بشر در ایران اعلام کرده بود که در اعتراضات دوازده روز گذشته ۴۲ نفر جان خود را از دست دادند که شامل «۲۹ شهروند معترض، ۸ نیروی امنیتی–نظامی و ۵ کودک- نوجوان زیر ۱۸ سال بوده است.»
همزمان با گسترش اعتراضات، نتبلاکس اعلام کرد که دادههای زنده این نهاد نشان میدهد اینترنت تهران و بخشهای گستردهای از ایران بهطور کامل قطع شده است.
همزمان، بیانیههای متعددی از سوی خانه سینما، انجمنها و ۱۸۴ سینماگر شناختهشده در محکومیت سرکوب اعتراضات منتشر شد.
در این روز روزنامه کیهان اعتراضات را «جنگ ترکیبی» و معترضان را وابسته به عوامل خارجی توصیف کرد و از برخورد سخت خبر داد.
در عرصه بینالمللی، دونالد ترامپ در مصاحبهای تازه درباره حمایت از رضا پهلوی گفت که باید اجازه داد «همه چهرهها به میدان بیایند» تا مشخص شود کدامیک برجسته میشود.
ترامپ همچنین بار دیگر هشدار داد که در صورت کشته شدن معترضان، آمریکا «واکنشی بسیار محکم» نشان خواهد داد.
وزارت خارجه آمریکا نیز با صدور بیانیهای از شهروندانش خواست «به هیچ عنوان» به ایران سفر نکنند.
در واکنشهای بینالمللی، در این روز وزیر خارجه آلمان خشونت علیه معترضان را محکوم کرد و چهرههایی چون ریچارد برانسون و جیکی رولینگ خواستار توجه جهانی به اعتراضات ایران شدند.
روز یازدهم: «قطع اینترنت، گسترش اعتراضات و واکنشهای سیاسی و صنفی»
چهارشنبه هفده دی ماه، گزارشها از ادامه تجمعها در شهرهای مختلف، درگیری نیروهای امنیتی با معترضان و همزمان قطع یا اختلال گسترده اینترنت در برخی مناطق حکایت دارد.
بر اساس گزارشهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی، اینترنت در شهرهای لردگان، ملکشاهی و آبدانان قطع شد. کاربران از درگیری شدید در لردگان خبر دادند، اما پس از مدتی انتشار تصاویر متوقف شد و فعالیت حسابهایی که از این شهر گزارش میدادند، قطع شد.
امیر رشیدی، پژوهشگر دسترسی به اینترنت، به بیبیسی فارسی گفت که علاوه بر قطع اینترنت در این شهرها، منابع حوزه فناوری در ایران به او اطلاع دادهاند که به آنها هشدار داده شده برای «اینترنت ملی» آماده باشند. به گفته او، روند کاهش ترافیک و اختلالهای ۱۱ روز گذشته نشان میدهد که محدودیتهای جدی دسترسی به اینترنت آغاز شده و حتی اینترنت داخلی نیز دچار مشکل شده است.
از سوی دیگر، بیبیسی فارسی در این روز گزارشهایی دریافت کرد که حاکی از احضار تعدادی از خبرنگاران رسانهها در ایران بود. در جریان این احضارها، از برخی روزنامهنگاران خواسته شده بود تعهد کتبی بدهند که از معترضان حمایت نکنند و چه در رسانهها و چه در فضای مجازی، هیچگونه محتوای خبری یا تحلیلی درباره اعتراضات، منتشر نکنند.
شماری از خبرنگاران از امضای این تعهدنامهها خودداری کردهاند و در مقابل، با تهدید به بازداشت یا پیگرد قضایی در آینده نزدیک روبرو شدهاند.
همزمان خبرگزاری فارس مدعی شد که در «حمله مسلحانه» به پلیس در لردگان دو نفر کشته و ۳۰ نفر زخمی شدهاند. فارس اعلام کرد اعتراضها از حوالی ساعت ۱۰ صبح با تعطیلی مغازهها آغاز شد و سپس به درگیری با نیروهای پلیس انجامید.
اعتراضات در شهرهای دیگری از جمله قزوین، فردیس، آستارا، گناباد، مشهد، شیراز، کرمان، رشت، آبادان و شرق تهران ادامه یافت. تصاویر منتشرشده از قزوین از درگیری شبانه و صدای تیراندازی حکایت داشت. در فردیس، معترضان خیابانها را مسدود و آتش روشن کردند. در آستارا، تجمع شبانه با شعارهایی در حمایت از پهلوی برگزار شد.
در گناباد، ویدیوهایی از خسارت وارد شدن به حوزه علمیه امام رضا منتشر شد. مدیر این حوزه گفت که فعالیت سیاسی یا اقتصادی ندارند و خسارتها توسط گروهی محدود وارد شده است.
در این روز در تهران و چند شهر دیگر، تعطیلی بازارها ادامه یافت. بیبیسی درستی تصاویری را تایید کرد که نشان میداد تجمعهایی در خیابان سعدی و در محدوده بازار برگزار شد.
همزمان انجمنهای هنرهای تجسمی ایران سرکوب اعتراضات را محکوم کردند و احزاب و تشکلهای کردستان خواستار ادامه اعتراضات و اعتصاب عمومی شدند.
همچنین در این روز، وزیر بهداشت ایران انتقال معترضان مجروح از بیمارستانها توسط نهادهای امنیتی را رد کرد؛ اظهارات او در حالی مطرح شد که گزارشها و ویدیوهایی از حمله نیروهای امنیتی به بیمارستانها منتشر شده و از سوی سازمان عفو بینالملل محکوم شده است.
در عرصه بینالمللی، لورا لومر، روزنامهنگار و فعال راست افراطی، از دونالد ترامپ خواست با رضا پهلوی در کاخ سفید دیدار کند. او همچنین پیشنهاد داد ایلان ماسک در این نشست حضور داشته باشد و اعلام کند که مردم ایران تا زمان سقوط حکومت بتوانند بهطور رایگان از استارلینک استفاده کنند. خانم لومر در اظهاراتی مدعی شد که با تشدید تحریمها و قطع درآمدهای نفتی، حکومت ایران با بحران بودجه روبهرو خواهد شد.
روز دهم: «دستکم ۳۵ نفر در اعتراضات اخیر کشته شدند»
سه شنبه شانزده دی، اعتراضات سراسری در ایران وارد دهمین روز خود شد.
گروههای حقوق بشری میگویند که از آغاز اعتراضات دهها نفر از جمله سه کودک کشته و صدها نفر بازداشت شدهاند. هرانا، ارگان خبری مجموعه فعلان حقوق بشر در ایران، گزارش داد که در ۹ روز اول اعتراضات دستکم ۲۹ نفر کشته شدهاند که دو نفر «وابسته به نیروهای امنیتی-انتظامی» بودهاند. بیبیسی فارسی تاکنون هویت دستکم بیست و یک نفر از کشتهشدگان را تایید کرده است.
مولوی عبدالحمید اسماعیلزهی، امام جمعه مسجد مکی زاهدان، بار دیگر هشدار داد که خشونت مرگبار با معترضان جرم بینالمللی و از نظر شرعی حرام است.
در این روز رئیسجمهور ایران در یک مراسم دولتی گفت: «مجلس و دولت باهم مملکت را به اینجا رساندند.»
در پی دستور مسعود پزشکیان برای بررسی حمله ماموران به بیمارستان ایلام، اسکندر مومنی، وزیر کشور، هیئتی را مامور پیگیری کرد. انتشار ویدیوی یورش ماموران به بیمارستان امام خمینی شهر ایلام همچنان با واکنشهای فراوان داخلی و خارجی روبرو بود.
در این روز با وجود تلاش دولت برای مهار قیمت، افزایش نرخ ارز و طلا در بازار ایران کماکان ادامه داشت و رکورد جدیدی ثبت شد.
تصاویر منتشر شده از بیمارستان سینا که در شبکههای اجتماعی منتشر شد، شلیک گاز اشکآور در محوطه این بیمارستان را نشان میداد.
این بیمارستان در نزدیکی بازار تهران قرار دارد و اعتراضهای گستردهای در این منطقه در جریان بود. از بازارهای مختلف تهران از جمله یافتآباد و خیابان حافظ هم اعتراضهایی گزارش شد. پیشتر فراخوانی برای تعطیلی بازار و اعتراض برای این روز صادر شده بود.
یکی از ویدیوهایی که این روز به طور گسترده پخش شد، تصاویر سیل جمعیت در آبدانان ایلام بود. تظاهرات این شهر حدودا ۲۵ هزار نفری یکی از بزرگترین موارد ۱۰ روز نخست اعتراضات در سراسر ایران بود.
در بخشی از ویدیو معترضان کیسههای برنج را مقابل فروشگاه افق کوروش آبدانان به نشانه اعتراض پاره میکردند و به هوا میپاشیدند.
در تصاویری دیگر کلانتری ۱۱ آبدانان دیده میشد که نیروهای انتظامی روی پشتبام آن ایستاده و برای معترضان در خیابان دست تکان میدادند.
در این روز همچنین احمد رضا رادان، فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی، گفت که شمار زیادی در اعتراضات روزهای اخیر بازداشت شدهاند.
ده روز پس از آغاز اعتراضات در ایران هرانا، ارگان خبری مجموعه فعلان حقوق بشر در ایران، عده افراد بازداشت شده را بیش از ۱۲۰۰ نفر تخمین زده است.
روز نهم: «به دلیل حمایت آمریکا و اسرائیل، این بار هیچ ارفاقی نخواهیم کرد»
دوشنبه پانزده دی، تجمعی اعتراضی در خیابان چراغ برق تهران (بازار لوازم یدکی خودرو) برگزار شد و معترضان شعار «آزادی، آزادی، آزادی» دادند و تصاویری از یورش ماموران به معترضان و شلیک و دستگیری آنان منتشر شد.
تصاویر منتشر شده از دانشگاه بیرجند نشان میداد که دانشجویان شعارهایی چون «زن، زندگی، آزادی- مرد، میهن، آبادی» و «دانشجو میمیرد، ذلت نمیپذیرد» سردادند.
در این روز غلامحسین محسنی اژهای، رئیس قوه قضائیه، آمریکا و اسرائیل را به حمایت علنی و رسمی از «آشوب» در ایران متهم کرد و هشدار داد: «با کسانی که امنیت کشور و مردم را مخدوش کنند، به حکم قانون، با قاطعیت برخورد خواهد شد.»
کانون نویسندگان ایران نیز با انتشار بیانیهای، سرکوب اعتراضات اخیر را محکوم کرد: «مردم به تنگ آمده از چهلوهفت سال فساد و تبعیض سیستماتیک، بار دیگر سرکوب خونین حکومت را به جان خریدهاند و فریاد اعتراضشان را به خیابانها آوردهاند. حکومت اینبار نیز به سوی معترضان آتش گشوده است.»
آذر منصوری، رئیس جبهه اصلاحات، خواستار «رسیدگی» به «فاجعه» حمله به معترضان در بیمارستان ایلام و محاکمه «خاطیان» شد. براساس گزارشها و تصاویر منتشر شده در شبکههای اجتماعی، نیروهای امنیتی به روی معترضان در ملکشاهی ایلام آتش گشودند و تعدادی را کشتند و زخمی کردند.
مرتضی حیدری، معاون سیاسی-امنیتی استان قم، «کشته شدن دو نفر» را در اعترضات یک هفته اخیر این استان تایید کرد.
به رغم ادعای او مبنی بر عدم استفاده از گلوله جنگی برای مقابله با معترضان، در برخی از تصاویر و و ویدیوهای منتشر شده در یک هفته اخیر به وضوح میتوان دید که نیروهای امنیتی از سلاح و گلوله جنگی برای برخورد با معترضان استفاده کردهاند.
ویدیویی از اعتراضهای شامگاه ۱۵ دی در شهر مشکان استان فارس منتشر شد که رسانههای حکومتی مدعی شدند معترضان یک مینیبوس بسیج را متوقف کرده و آن را به آتش کشیدهاند. شهر مشکان در روزها و شبهای گذشته هم شاهد اعتراضهای گسترده بود.
روز هشتم: «حمله به بیمارستان در ایلام»
شامگاه یکشنبه ۱۴ دی، معترضان در ایلام، اراک، همدان، گیلان، آمل، لاهیجان، ساری، کرمانشاه، ملکشاهی، سمنان و ممسنی نورآباد، معترضان به خیابانها آمدند و شعارهای ضد حکومتی سر دادند.
تصاویر منتشر شده در همین روز از بازگشت اعتراضات به نقطه آغازین آن، در خیابان جمهوری و مقابل پاساژ علاءالدین، و همچنین خیابانهای حافظ و سعدی، در اطراف آن حکایت داشت و شعار«مرگ بر دیکتاتور» و «امسال سال خونه، سیدعلی سرنگونه» در خیابان شنیده میشد.
در این روز هم چنین ویدیوهای متعددی از رویارویی معترضان با نیروهای حکومتی مخابره شد از جمله هجوم نیروها به بیمارستان امام خمینی در شهر ایلام که بازتاب گستردهای در شبکههای اجتماعی داشت.
طبق گزارشها ماموران امنیتی به قصد بازداشت مجروحان سعی داشتند وارد بیمارستان شوند اما از شب شماری از کادر درمان و گروهی از مردم با حضور در داخل بیمارستان مانع ورود ماموران به بیمارستان شدند.
ماموران امنیتی در نهایت با خشونت وارد این بیمارستان شدند و حتی تصاویری از پرتاب گاز اشکآور در داخل ساختمان بیمارستان امام خمینی ایلام منتشر شد. به دنبال این اقدام وزارت خارجه آمریکا در شبکه ایکس به تصاویر منتشر شده از این یورش واکنش نشان داد و آن را «جنایت آشکار علیه بشریت» خواند.
مسعود پزشکیان نیز گفت: «با برخوردهای قهری و روشهای ناصحیح، نمیتوان جامعه را قانع یا آرام کرد.»
در همین حال، دونالد ترامپ عصرآن روز - یک روز پس از گرفتن نیکلاس مادورو- بار دیگر به حکومت ایران هشدار داد که در صورت سرکوب خشن و «کشتن مردم» باید منتظر «جواب محکم» آمریکا باشد. وزارت خارجه ایران در واکنش هشدارهای رئیسجمهور آمریکا را «جنگ روانی» خواند.
همزمان ویدیوهای متعددی از تجمعهای حمایتی ایرانیان خارج از این کشور به دست بیبیسی فارسی رسید که در آنها، ایرانیان شعارهایی ضد علی خامنهای و جمهوری اسلامی میدادند و بسیاری از آنها این اعتراضات را «فصل پایانی» حکومت دانستند.
تصاویر دیگری از ادامه اعتراضات شبانه در نورآباد ممسنی به دست بیبیسی فارسی رسید که در آن شلیک مستقیم نیروهای امنیتی به خودرو و معترضان دیده میشد.
تصاویر منتشر شده از دانشگاه تربیت مدرس تهران نیز نشان داد که دانشجویان با برگزاری تجمع اعتراضی، شعارهایی چون «امسال سال خونه، سیدعلی سرنگونه» و «تا آخوند کفن نشود، این وطن وطن نشود» سردادند.
روز هفتم: «اغتشاشگر را باید به جای خودش نشاند»
شنبه سیزده دی، علی خامنهای برای اولین بار پس از آغاز اعتراضات در ایران واکنش نشان داد: «اعتراض بهجاست اما اعتراض غیر از اغتشاش است. ما با معترض حرف میزنیم، باید حرف بزنند مسئولین با معترض. با اغتشاشگر حرف زدن فایدهای ندارد. اغتشاشگر را باید به جای خودش نشاند.» آقای خامنهای همچنین کاهش ارزش پول ملی در ایران را به «دشمن» نسبت داد.
روابط عمومی سپاه استان کرمانشاه گفت که یک عضو بسیج در شهرستان هرسین در جریان تجمعات اعتراضی کشته شده است.
تصاویری از راهپیمایی اعتراضی جمعی از مردم کازرون در شبکههای اجتماعی منتشر شد که در بخشی از آن شعار میدادند: «ما تماشاگر نمیخواهیم به ما ملحق شوید» و «رضا شاه، روحت شاد».
ویدیوهایی از مشهد نشان میداد که معترضان در خیابانها حضور دارند و شعار میدهند و همزمان حضور گسترده ماموران موتورسوار دیده میشد.
جبهه اصلاحات ايران، در بیانیهای گفت: «اعتراضات مسالمتآمیز ناشى از مشکلات معیشتی، تبعیضهای ساختاری، فساد، محدودیتهای اجتماعی و تضعیف سازوکارهای قانونی مشارکت، حق بنیادین و انکارناپذیر شهروندى است.»
همچنین تصاویر ویدیویی نشان میداد که گروهی از خانوادههای بازداشتشدگان اعتراضات اخیر در کرج مقابل ساختمان امنیت اخلاقی با ایستادن جلوی اتوبوسی که حامل فرزندانشان است، سعی میکردند که مانع انتقال آنها شوند.
روز ششم: هشدار ترامپ به حکومت ایران
جمعه دوازده دی، اعتراضات همزمان شد با هشدار رئیسجمهور آمریکا به حکومت ایران.
دونالد ترامپ در شبکه اجتماعیاش، تروث سوشال، نوشت: «اگر ایران به معترضان مسالمتجو شلیک کند و آنها را به طرز خشونتآمیزی بکشد، که این رسم آنهاست، ایالات متحده به نجات آنها خواهد آمد. ما آماده اقدام هستیم.»
این هشدار با واکنش مقامهای ایرانی روبرو شد، از جمله علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، که در شبکه ایکس سربازان آمریکایی را تهدید کرد: «با موضعگیری مقامات اسرائیلی و ترامپ، پشت صحنه ماجرا روشن شد. ما مواضع کسبهی معترض را از عوامل تخریبگر جدا میدانیم و ترامپ بداند دخالت آمریکا در این مسئله داخلی برابر است با بهمریختگی کل منطقه و هدم منافع آمریکا. مردم آمریکا بدانند ماجراجویی را ترامپ شروع کرد. مراقب سربازان خود باشند.»
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، پیام دونالد ترامپ را بسیار «غیرمسئولانه و خطرناک» خواند و گفت که احتمالا رئیسجمهور آمریکا «تحت تاثیر کسانی است که از دیپلماسی میترسند یا به اشتباه معتقدند که دیپلماسی غیرضروری است.»
اما پیام آقای ترامپ با قدردانی شاهزاده رضا پهلوی روبرو شد: «هشدار شما به سرکردگان جنایتکار جمهوری اسلامی به ملت ایران قدرت و امید بیشتری میدهد، امید به این که سرانجام رئیس جمهور آمریکا قاطعانه در کنارشان ایستاده است.»
شهبانو فرح پهلوی نیز در شبکههای اجتماعی از «قوای انتظامی» خواست، به مردم بپیوندند.
همچنین ۱۷ فعال مدنی و سیاسی در بیانیهای به نیروهای انتظامی و امنیتی هشدار دادند که «به مسئولیت واقعی خود-حفاظت از جان و امنیت مردم ایران- پایبند باشند» و «بار دیگر جنبش بزرگ مقاومت مدنی مردم ایران با تسخیر خیابانها، اراده ملی برای برکناری نظام نامشروع جمهوری اسلامی را فریاد میکند.»
در این میان برخی از منتقدان حکومت نیز درباره اعتراضات اخیر و مشکلات اقتصادی کشور هشدار دادند.
از جمله مولوی عبدالحمید اسماعیلزهی، امام جمعه اهلسنت زاهدان، که در خطبههای نماز جمعه گفت: «امروز مردم گرسنهاند» و«مردم حق دارند اعتراضات مسالمتآمیز داشته باشند و ماموران نباید با معترضان برخورد خشونتآمیز کنند.»
نمازگزاران پس از خروج از مصلای زاهدان شعار دادند: «ایرانی داد بزن، حقت رو فریاد بزن» و «مرگ بر دیکتاتور.»
در این روز مراسم خاکسپاری امیرحسام خدایاریفرد که در جریان اعتراضات ۱۰ دی در کوهدشت کشته شد در فضایی پرتنش برگزار شد. پدر او در این مراسم گفت: «پسرم بسیجی نبود، اغتشاش نکرد… انتقامش را خدا بگیرد.»
همچنین مراسم تشییع داریوش انصاری بختیاروندی، معترضی که بر اساس گزارشها «شامگاه ۱۰ دی با شلیک مستقیم نیروهای امنیتی» در اعتراضات فولادشهر اصفهان به قتل رسید، برگزار شد.
تصاویر اعتراضات مردم در نارمک، در شرق و نازیآباد در جنوب تهران در شبکههای اجتماعی منتشر شد.
اعتراضات شبانهای در قم و یاسوج برگزار شد که معترضان در یاسوج شعار میدادند: «مرگ بر دیکتاتور» و «امسال سال خونه، سیدعلی سرنگونه.»
در برازجان، اصفهان، مشهد و خرمآباد معترضان شب در خیابان باقی ماندند.
شورای تامین استان قم در بیانیهای اعلام کرد که در تظاهرات دیروز یک نفر بر اثر «انفجار نارنجک» کشته شده است. به ادعای این بیانیه یکی از «عناصر گروهک تروریستی» که با حمل یک نارنجک «قصد کشتهسازی از اغتشاشات» را داشت، بر اثر جراحات ناشی از انفجار نارنجک در دستش کشته شد.
همزمان ویدیویی از یک معترض که وسط خیایانی افتاده، در حالی که قفسه سینه و دست راستش متلاشی شده، به سرعت در شبکههای اجتماعی به عنوان «معترضی که با نارنجک در قم» کشته شد، بازنشر شد.
بخش راستیآزمایی بیبیسی فارسی، مکان این ویدیو را (خیابان مالک اشتر قم) تایید کرد.
دو روایت در این زمینه وجود دارد، کسی که ویدیو را گرفته و برخی از کاربران شبکههای اجتماعی میگویند که این معترض با انفجار «نارنجک» نیروهای امنیتی کشته شده و در سوی دیگر هم روایت رسمی حکومت است. بخش راستیآزمایی بیبیسی فارسی همچنین هویت فرد کشته شده را تایید کرد: «حسین ربیعی.»
در واکنش به اعتراضات و سرکوب حکومتی، مای ساتو، گزارشگر ویژه شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در امور ایران، از «کشته شدن هشت معترض» در جریان تظاهرات اخیر ابراز نگرانی کرد. خانم ساتو گفت که گزارشهای دریافتی او «حاکی از درگیری فزاینده بین معترضان و نیروهای امنیتی است.»
روز پنجم: چندین کشته در ازنا و لردگان
پنج شنبه یازده دی، مقامهای حکومتی به انتشار اخباری مبنی بر کشته شدن چند معترض واکنش نشان دادند.
مسعود پزشکیان گفت: «چرا مردم ما را قبول ندارند، بپذیریم که باید حرف مردم را گوش کنیم.»
او درباره بحران ارز نیز گفت که دولتش دیگر «دلار رانتی را به قیمت پایین ۲۸هزار و ۵۰۰ تومان یا ۷۰ هزار تومان به کسی نمی دهد.»
در یک ویدیو، اهالی مرودشت شعار دادند: «امسال سال خونه، سیدعلی سرنگونه.»
دادستان عمومی و انقلاب شهرستان کوهدشت از دستگیری ۲۰ نفر از معترضان خبر داد و با اشاره به مجروح شدن «۱۳ مامور» گفت: «در جریان این حوادث، برخی افراد با سر دادن شعارهای ساختارشکنانه و انجام اقدامات خرابکارانه از جمله سنگپرانی به سمت مامورین انتظامی، موجب بروز بینظمی شدند.»
تصاویر منتشر شده در شبکههای اجتماعی، شلیک به سوی معترضان در لردگان استان چهارمحال و بختیاری را نشان داد. خبرگزاری فارس به نقل از یک مقام آگاه گفت که در این درگیریها «دو نفر» کشته شدهاند.
همچنین در یک ویدیوی منتشر شده از قم معترضان، گروهی از ماموران ویژه موتورسوار را سنگباران کردند. در ویدئوی دیگری که مربوط به ساعتی پیش از ویدیوی اول بود، تجمع معترضان دیده میشد که شعار میدادند «نترسید، نترسید، ما همه با هم هستیم.».
در تصاویر منتشر شده از شهر ازنا در استان لرستان دیده شد که معترضان مقابل کلانتری مرکزی این شهر آتش بزرگی بهپا کردند. به گزارش رسانههای ایران در جریان این اعتراضات به مقر پلیس حمله شد و «سه تن کشته و ۱۷ نفر زخمی شدند.»
معاونت آموزشی دانشگاه تهران هم در اطلاعیهای گفت که امتحانات پایان نیمسال، بهصورت آنلاین برگزار میشود.
روز چهارم: تغییر رییس بانک مرکزی
چهارشنبه ده دی، در پی گسترش اعتراضات، برگزاری کلاسها در دانشگاههای علامه طباطبایی و شهید بهشتی تهران تا پایان ترم «غیرحضوری» شد و تصاویری از اعتراضات دانشگاههای شهید بهشتی تهران، صنعتی اصفهان و فردوسی مشهد به طور گسترده در شبکههای اجتماعی پخش شد.
رئیسجمهور ایران با تغییر رئیس بانک مرکزی موافقت کرد. در هفتههای اخیر و به ویژه در روزهای گذشته، شماری از نمایندگان مجلس شورای اسلامی به طور مستمر از سیاست اقتصادی دولت انتقاد کرده بودند و خواستار تغییراتی در کابینه و تیم اقتصادی شده بودند.
عبدالناصر همتی که سال گذشته مجلس ایران رای به برکناری او از وزارت اقتصاد داده بود، به عنوان رئیس جدید بانک مرکزی، وعده داد ثبات اقتصادی را به جامعه برگرداند: «به نظرم یکی از دلایل اصلی التهابات در بازار ارز، چند نرخی بودن، وجود رانت، فساد و سفتهبازی است که در حال حاضر در حال وقوع است.»
ویدیوهایی از اعتراضات در فسا در جنوب استان فارس منتشر شد که در آن گروهی از معترضان در ورودی و نگهبانی فرمانداری این شهر را از جا کندند و نیروهای انتظامی با تفنگ ساچمهای (شاتگان) به مردم شلیک کردند.
رئیس دادگستری فسا از بازداشت چهار نفر و زخمی شدن سه مامور نیروی انتظامی خبر داد ولی کشته شدن یک نفر در این درگیریها را تکذیب کرد.
در کوهدشت استان لرستان نیروهای امنیتی در برابر معترضان به خشونت متوسل شدند. در تصاویر منتشر شده، صدای پیاپی شلیک شنیده میشد. خبرگزاری فارس، نزدیک به نهادهای امنیتی، به نقل از معاون سیاسی استاندار لرستان گفت که در جریان اعتراضات روز چهارشنبه کوهدشت یک نیروی بسیجی کشته و تعدادی از نیروهای امنیتی و ضدشورش مجروح شدهاند.
از جمله شهرهایی بودند که تصاویری از تجمع و اعتراض در آنها منتشر شد و همینطور گزارشهایی از تجمعهای پراکنده در اصفهان.
تصاویری از معترضان در همدان، کوهدشت، گناوه، دورود، الیگودرز، اصفهان، نهاوند، جونقان، فولادشهر اراک، رامهرمز در خوزستان، فارسان، درود و کرمانشاه منتشر شد.
روز سوم: «پذیرش مشکلات مردم»
سه شنبه نه دی، در تهران، اصفهان، کرمانشاه، شیراز و یزد، اعتراضها وارد سومین روز خود شد و در مشهد، تصاویر از حضور سنگین نیروهای امنیتی و ضدشورش حکایت داشت.
ویدیوهایی از اعتراضات منتشر شد که درآنها دانشجویان دانشگاه شهید بهشتی تهران «شعار مرگ بر دیکتاتور» میدادند و در بازار شادآباد تهران شعار «بازاری با غیرت، حمایت، حمایت» شنیده میشد.
همچنین ویدیوهایی به دست بیبیسی فارسی رسید که در آن حضور محسوس ماموران امنیتی و لباس شخصیها در نقاط خاصی از تهران که در روزهای گذشته شاهد تجمعات اعتراضی بودند، دیده میشد. در این روز ویدئویی از خیابان جمهوری تهران منتشر شد که در آن، جمعیت ماموران را وادار به عقبنشینی میکنند.
محمدجعفر قائمپناه، معاون اجرایی رئیسجمهور، از شهروندان ایرانی به دلیل گرانیها عذرخواهی کرد و گفت که مشکلات «یک شبه» حل نخواهد شد: «بابت گرانی و تورم ۴۰ درصدی از مردم عذرخواهی میکنیم و در تلاشیم که حل شود.»
سهشنبه شب ویدیوهایی از اعتراضات فولادشهر اصفهان منتشر شد که معترضان با روشن کردن آتش، بخشی از خیابان را مسدود کره بودند و مقابل نیروهای ضدشورش مقاومت میکردند، در همدان نیروهای امنیتی با معترضان درگیر شدند و همچنین در نورآباد ممسنی استان فارس معترضان شعارهای ضد حکومتی چون «خامنهای قاتله، حکومتش باطله» سر دادند.
روزنامه شرق به نقل از منابع دانشجویی از بازداشت چهار دانشجوی دانشگاه تهران خبر داد و معاون دانشجویی وزارت علوم در نامهای به دانشگاهها اعلام کرد: «کلاسهای هفته پایانی نیمسال تحصیلی میتواند غیرحضوری برگزار شود.»
روز دوم: «سیاستهای ایرانسوز و مردمگداز»
دوشنبه هشت دی معترضان در نقاط مختلف تهران برای دومین روز به خیابانها آمدند.
شعارهای روز دوم متفاوت بود و در برخی ویدیوهای منتشر شده از اعتراضات شنیده میشد: «رضا شاه روحت شاد»، «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده.»
پلیس در برخی نقاط تهران دست به خشونت زد و در تصاویر دیده شد که نیروی انتظامی از گاز اشکآور برای متفرق کردن معترضان استفاده میکند. در تصاویر ارسالی از تهران، شاهد مسدود شدن برخی خیابانها، آتش زدن سطلهای آشغال شهری و حضور محسوس نیروهای ضد شورش بودیم.
در روز دوم علاوه بر تهران تجمعهایی در شهرهای دیگر از جمله کرج، همدان، قشم و ملارد گزارش شد.
دانشجویان در کوی دانشگاه تهران اعتراض کردند و پس از آن گزارشهایی منتشر شد که درهای کوی دانشگاه بسته شده است و پلیس و نیروهای امنیتی آن را محاصره کردهاند.
در همین روز تصویری فردی که در برابر دستهای از نیروهای موتورسوار ضد شورش روی زمین نشسته است، بازتاب گستردهای در شبکههای اجتماعی داشت. در ویدیوهایی که از این صحنه منتشر شده، نیروهای انتظامی بعد از دقایقی به طرف مرد میآید و بعد از صحبتی کوتاه او را کتک میزنند.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در شبکه ایکس گفت که به وزیر کشور ماموریت داده تا با «نمایندگان معترضان» گفتوگو کند.
غلامحسین محسنی اژهای، رئیس قوه قضائیه، نیز گفت: «برخی، با برهم زدن بازار ارز و ایجاد نوسانات اقتصادی، معیشت و زندگی مردم را نشانه گرفتهاند که باید با هوشیاری مسئولان، شناسایی و محاکمه شوند.»
حساب فارسی وزارت خارجه آمریکا در شبکه ایکس به اعتراضات ایران واکنش نشان داد و مجموعه پستهایی در این رابطه منتشر کرد از جمله ویدیوهایی از این اعتراضات در چند شهر ایران از جمله جزیره قشم.
مصطفی تاجزاده، زندانی سیاسی، در پیامی با اشاره به افزایش «مستمر و سرسامآور قیمت کالاها و کاهش روزانه ارزش پول ملی» گفت: «علتالعلل مشکلات اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، بینالمللی و حتی زیستمحیطی این یا آن دولت و مجلس نیست بلکه ساختار انسدادآفرین ولایت مطلقه فقیه و سیاستهای ایرانسوز و مردمگداز آقای خامنهای است.»
شاهزاده رضا پهلوی هم در پیامی از اعتراضات حمایت کرد: «تا زمانی که این رژیم سر کار است، وضعیت اقتصادی مملکت رو به زوال خواهد بود.»
روز اول: افزایش نرخ دلار و سقوط ریال
یکشنبه هفت دی کسبه و بازاریان تهران به خیابان آمدند و مغازهها را تعطیل یا نیمهتعطیل کردند. در خیابان جمهوری و مقابل پاساژ علاءالدین معترضان شعارهایی مانند: «بازاری با غیرت، حمایت، حمایت»، «گرونی، تورم، بلای جون مردم» و «ببندید، ببندید» سردادند.
این تجمعات اعتراضی پس از آن بود که در مقطعی قیمت دلار از ۱۴۳ هزار تومان گذشت. معترضان میگفتند که با افزایش نرخ دلار امکان فعالیت ندارند چون باید همان جنس را، در صورت فروش، با قیمت بالاتری بخرند.
همزمان دولت لایحه بودجه سال آینده را به مجلس برد و اعلام کرد که کاستن از تورم را اولیت اول خود قرار داده است.
به گفته ناظران، چشمانداز منفی اقتصاد ایران در سال آینده و جهش بیسابقه قیمت دلار در هفتههای اخیر باعث شده که بسیاری از سهامداران، سرمایه خود را به بازارهای موازی، نظیر طلا و ارز هدایت کنند.
