برنامه هسته‌ای ایران؛ قطعنامه پیشنهادی رد شد، تحریم‌ها بازمی‌گردد

شورای امنیت سازمان ملل متحد به اعمال مجدد تحریم‌ها علیه ایران رای داد که در توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ (برجام) لغو شده بود. جمهوری اسلامی ایران در واکنش به این رای‌گیری، اقدام سه کشور اروپایی فرانسه، آلمان و بریتانیا را برای فعال کردن مکانیسم ماشه «سوءاستفاده» از سازوکار حل‌وفصل اختلافات برجام خواند و آن را به عنوان «اقدامی غیرقانونی،‌ ناموجه و تحریک‌آمیز» محکوم کرد.

با تصمیم امروز شورای امنیت، تحریم‌های این شورا که در جریان توافق اتمی برجام با قدرت‌های جهانی متوقف شده بود، تا هشت روز دیگر دوباره از سرگرفته می‌شود.

وزارت خارجه ایران در بیانیه‌ای گفت: «مسئولیت کامل پیامدهای این اقدام، در صورتی که منجر به بازگشت قطعنامه‌های لغوشده شورای امنیت علیه ایران شود، بر عهده آمریکا و سه کشور اروپایی است.»

بریتانیا، فرانسه و آلمان، تهران را به نقض توافق تاریخی که هدف آن اطمینان از عدم تلاش، دستیابی یا توسعه سلاح هسته‌ای توسط ایران است، متهم کرده‌اند.

تهران می‌گوید تصمیم به اعمال مجدد تحریم‌ها غیرضروری و غیرقانونی است و برنامه هسته‌ای آن صلح‌آمیز است.

در صورتی که توافقی فوری و جدید بین ایران و رهبران اروپایی به دست نیاید، این تحریم‌ها از یکشنبه هفته آینده اجرایی خواهند شد.

قطعنامه تداوم رفع تحریم رای نیاورد، حالا چه می‌شود؟

با رأی‌گیری امروز در شورای امنیت مشخص شد که امکان تداوم رفع قطعنامه‌های پیشین شورای امنیت در شرایط فعلی وجود ندارد. ۹ رأی مخالف در برابر چهار رأی موافق، نشان‌دهنده وضعیت دشوار جمهوری اسلامی ایران در شورای امنیت است.

رأی ممتنع گویان و کره جنوبی هم در زمان رأی‌گیری از نظر فنی، رأی منفی محسوب می‌شود. قطعنامه برای تصویب به ۹ رأی مثبت بدون وتو نیاز داشت.

با این همه، هنوز تا بازگشت قطعنامه‌ها، هشت روز فرصت باقی است.

بریتانیا و فرانسه در جلسه امروز اعلام کردند که به ایران پیشنهاد تمدید قطعنامه ۲۲۳۱ را داده بودند اما تهران با آن موافقت نکرده بود.

این احتمال منتفی نیست که ایران با انجام اقداماتی در هشت روز آینده و جلب نظر کشورهایی که خواهان بازگشت تحریم‌ها هستند، مانع احیای قطعنامه‌های پیشین شود، اما این فقط یک امکان روی کاغذ است.

هیچ نشانه واضحی از وجود چنین نیتی در مقامات ایران دیده نمی‌شود.

رای هرکدام از اعضای شورای امنیت چه بود؟

شورای امنیت درباره قطعنامه‌ای رای‌گیری کرد که از طرف کره جنوبی، به‌عنوان رئیس دوره‌ای شورا ارائه شده بود.

الجزایر، چین (عضو دائم شورا)، پاکستان و روسیه (عضو دائم شورا) موافق تداوم رفع تحریم‌های ایران بودند. دانمارک، فرانسه (عضو دائم شورا و از بانیان فعال شدن مکانیسم ماشه)، یونان، پاناما، سیرا لئون، اسلوونی، سومالی، بریتانیا (عضو دائم شورا و از بانیان فعال شدن مکانیسم ماشه)، ایالات متحده (عضو دائم شورا) ۹ کشوری بودند که رای مخالف دادند. رای کره جنوبی و گویان هم ممتنع بود.

دوروتی شی، نماینده آمریکا در سازمان ملل گفت «ما باید با یک صدا، رهبران ایران را تحت فشار بگذاریم تا مسیر صلح و در نتیجه آن، راه رفاه برای مردم ایران را انتخاب کنند.»

خانم شی گفت: «در حال حاضر ایران از اجرای اقدامات نظارتی آژانس در چارچوب برجام خودداری می‌کند و پروتکل الحاقی آژانس را به‌طور موقت به اجرا نمی‌گذارد. اروپایی‌ها می‌توانستند روند مکانیسم ماشه را از سال ۲۰۱۹ آغاز کنند، اما تصمیم گرفتند ابتدا دیپلماسی فشرده‌ای را با ایران دنبال کنند. سپس در ماه ژوئیه، سه کشور اروپایی پیشنهاد دادند که مکانیسم ماشه تمدید شود، مشروط بر اینکه ایران اقداماتی برای رفع نگرانی‌ها در مورد ذخایر اورانیوم با غنای بالا انجام دهد، به تعهدات خود در قبال آژانس عمل کند و دیپلماسی مستقیم با ایالات متحده را از سر بگیرد.»

او گفت دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا «همواره بر آمادگی برای یک گفت‌وگوی مستقیم، معنادار و زمان‌مند با ایران تأکید کرده است، چه پیش از پایان روند مکانیسم ماشه در ۲۷ سپتامبر و چه بعد از آن. وظیفه جامعه بین‌المللی است که تلاش‌های ایران برای فرار از پاسخگویی را نپذیرد.»

باربارا وودوارد، نماینده بریتانیا، با رأی مخالف دادن به قطعنامه‌ای که اجازه تمدید تعلیق تحریم‌ها را می‌داد، گفت: «ما از (ایران) می‌خواهیم که اقدام کند.»

او در را برای دیپلماسی در جلسه هفته آینده مجمع عمومی سازمان ملل متحد باز گذاشت، زمانی که سران کشورها و دولت‌ها در نیویورک گرد‌هم می‌آیند.

نماینده فرانسه هم گفت: «برای فرانسه شرایط امروز دیگر همان شرایطی نیست که در سال ۲۰۱۵ هنگام تصویب تدابیر شورای امنیت درباره ایران وجود داشت. از سال ۲۰۱۹، ایران تصمیم گرفته است فعالیت‌هایش را در ارتباط با برجام گسترش دهد و در برنامه هسته‌ای خود گام‌های تازه‌ای بردارد. این وضعیت، که بارها در گزارش‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی مورد تأکید قرار گرفته، بحرانی را در ارتباط با تدابیر مصوب شورای امنیت در سال ۲۰۱۵ ایجاد کرده است.»

سفیر چین گفت کشورش از تداوم لغو تحریم‌های شورای امنیت علیه ایران حمایت می‌کند و به همین دلیل امروز رأی موافق داده است.

او گفت «باید تأکید کنم که ما قاطعانه تلاش برخی کشورها برای تحمیل اجرای مکانیسم ماشه را رد می‌کنیم و چنین اقدامی را به‌شدت تضعیف‌کننده تلاش‌های دیپلماتیک برای دستیابی به راه‌حل سیاسی در موضوع هسته‌ای ایران می‌دانیم.»

نماینده چین در سازمان ملل متحد گفت «آمریکا بی‌ملاحظه دست به حملات نظامی علیه تأسیسات هسته‌ای ایران زد و به این ترتیب روند مذاکراتی را که خود آغازگر آن بود، نابود کرد. در چنین شرایطی است که بریتانیا، فرانسه و آلمان به قطعنامه ۲۲۳۱ استناد کرده و بر فعال‌سازی مکانیسم ماشه برای تحریم یکجانبه ایران اصرار دارند. این اقدام ناعادلانه و غیرمنطقی است.»

نماینده روسیه از سه کشور اروپایی بابت فعال کردن روند بازگشت قطعنامه‌ها علیه جمهوری اسلامی ایران انتقاد کرد و گفت که بازگشت قطعنامه‌های شورای علیه ایران «باجگیری» است.

امیرسعید ایروانی، نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل متحد هم آخرین سخنران نشست بود.

آقای ایروانی با انتقاد از فعال شدن مکانیسم ماشه گفت «ایران دیپلماسی را ترک نکرده است. در ۹ سپتامبر در قاهره، ما به تفاهمی با آژانس رسیدیم تا همکاری را از سر بگیریم، اقدامی مهم و آینده‌نگرانه.»

او گفت «آمریکا هماهنگ با اسرائیل، ادعاهای نادرستی مبنی بر تهدید برنامه هسته‌ای ایران علیه صلح و امنیت منتشر می‌کند. این ادعاها جعلی است.»

نماینده ایران گفت «بی‌تردید ایران در دفاع از حاکمیت خود، حقوقش و ماهیت صلح‌آمیز برنامه هسته‌ای‌اش ثابت‌قدم خواهد ماند. ما تسلیم فشار نخواهیم شد و از تهدیدهای غیرقانونی نمی‌ترسیم و اجازه نخواهیم داد که این شورا به ابزاری برای ظلم تبدیل شود.»

به نظر می‌رسد هفته‌ای که از فردا، شنبه ۲۰ سپتامبر، ۲۸ شهریور، شروع می‌شود برای آینده برنامه هسته‌ای ایران و سیاست‌های کلان جمهوری اسلامی تعیین‌کننده و مهم باشد.

خصوصیت اصلی قطعنامه ۲۲۳۱

قطعنامه ۲۲۳۱ که رأی‌گیری امروز بر اساس بند یازده آن انجام شد، در تیر ۱۳۹۴ (ژوئیه ۲۰۱۵) با اکثریت قاطع ۱۵ رأی مثبت از ۱۵ عضو شورای امنیت، توافق جامع اتمی میان ایران و گروه ۱+۵ را تأیید کرد.

این برای اولین بار در تاریخ سازمان ملل متحد بود که کشوری با گرفتن قطعنامه‌های متعدد و تحریم‌های مختلف ذیل فصل ۷ منشور ملل متحد، توانسته بدون اجرای این قطعنامه‌ها - هرچند به طور مشروط - همه قطعنامه‌های قبلی را لغو و از ذیل فصل ۷ منشور خارج شود. این قطعنامه کشورهای عضو سازمان ملل متحد را به اجرای مفاد توافق جامع اتمی متعهد کرد

قطعنامه‌های شورای امنیت که علیه جمهوری اسلامی ایران وجود داشت و با توافق هسته‌ای برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ رفع شد، حاوی تحریم علیه برنامه اتمی و برنامه موشک‌های بالستیک ایران بود.

این قطعنامه‌ها تمامی خدمات و کالاهای دومنظوره‌ای را که می‌تواند در صنایع هسته‌ای و موشکی به‌کار گرفته شود و تبادلات مالی مرتبط با آن را هدف قرار داده بود.

همچنین خرید و فروش تسلیحات با ایران ممنوع بود و بانک‌های ایرانی که در این زمینه مبادلات مالی انجام می‌دادند، تحریم شده بودند.

قطعنامه‌های شورای امنیت همچنین افراد و مؤسسات دخیل در برنامه هسته‌ای و برنامه موشکی ایران را تحریم کرده بود.

این تحریم‌ها با بازگشت قطعنامه‌های پیشین شورای امنیت، دوباره برقرار خواهد شد.

قطعنامه ۲۲۳۱ یکی از طولانی‌ترین مصوبه‌های تاریخ شورای امنیت است که با بازگشت تحریم‌های قبلی، این قطعنامه مختومه خواهد شد.

قطعنامه‌های که با اجرای کامل اسنپ‌بک، دوباره برقرار می‌شود

با رد قطعنامه پیشنهادی کره جنوبی درباره تداوم رفع قطعنامه‌های پیشین شورای امنیت درباره ایران، آن قطعنامه‌ها به طور یکجا دوباره علیه جمهوری اسلامی ایران برقرار خواهد شد.

قطعنامه‌هایی که با اسنپ بک برقرار می‌شود قطعنامه‌های ۱۶۹۶، ۱۷۳۷ ، ۱۷۴۷، ۱۸۰۳، ۱۸۳۵ و ۱۹۲۹ است.

تمامی این قطعنامه‌ها ذیل فصل هفتم منشور ملل متحد قرار دارد که مربوط به اختیارات شورای امنیت در حفظ صلح و امنیت جهانی است.

تدابیر پیش‌بینی شده در فصل هفتم منشور ملل متحد به شورای امنیت اختیار داده است که مصادیق «هرگونه تهدیدی برای صلح، نقض صلح یا اقدام تجاوزگرانه» را تعیین کند و تمهیدات لازم را «برقراری صلح و امنیت بین‌المللی» در پیش بگیرد.

همه دولت‌های عضو سازمان ملل متحد که نزدیک به ۲۰۰ کشور هستند، ملزم به رعایت این قطعنامه‌ها هستند.