یک میلیون فیلم 'نگاتیو' در حال نابودی در آرشیو آژانس باختر

حدود یک میلیون فیلم "نگاتیو" در آرشیو عکس آژانس خبری دولتی باختر در افغانستان با خطر نابودی روبرو است. تا هنوز ده درصد عکس‌های این آرشیو دیجیتال نشده است.

فيلم نگاتیو (Negative) درعکاسی عبارت است از فیلم نوردیده‌ای که ظاهر و ثابت شده و در نور اتاق می‌توان آن را دید.

وارد شدن به اتاق آرشیو آژانس باختر و ورق زدن آلبوم‌های عکس، انسان را به گذشته‌های دور افغانستان می‌برد. گذشته‌هایی که از عکاسی دیجیتال خبری نبود و مطبوعات و مردم با کمره‌های/دوربین‌های انالوگ عکس می‌گرفتند؛ آنهم سیاه و سفید.

بخشی از فیلم‌‌‌های نگاتیو آژانس خبری باختر که از دوران امان الله خان حدود یک قرن پیش و به دنبال آن دوران پادشاهی نادر خان و ظاهرشاه است، در آرشیو ملی افغانستان نگهداری می‌شود اما نگاتیو‌های متعلق به دوره محمد داوود، نخستین رئیس جمهوری افغانستان، تا کنون در آرشیو باختر حفظ شده‌اند. شمار کمی از این فیلم‌ها به گونه عکس چاپ شده است.

چیزی که هنوز هم این خبرگزاری کهنه‌کار را از دیگر آژانس‌های خبری متمایز می‌سازد، آرشیو غنی عکس آن است. اما این نگرانی وجود دارد که اگر فیلم‌های نگاتیو آن دیجیتال نشود، از بین برود.

پیش از وارد شدن دنیای عکس به عصر دیجیتال، با کمره‌های عکاسی انالوگ عکاسی می‌شد. در این کمره‌ها فیلم‌های رول استفاده می‌شد و بعدا توسط دستگاه‌های چاپ عکس این نگاتیو‌ها به عکس تبدیل می‌شد.

برخی از فیلم‌ها به دلیل خاک و دود و رطوبت در آرشیو باختر از بین رفته‌اند. عکس‌ها به گونه غیرمعیاری نگهداری می‌شوند. در زمان جنگ‌های گروه‌های مجاهدین در دهه هفتاد به اتاق ذخایر این عکس‌ها یک راکت/موشک اصابت کرد اما به عکس‌ها خسارتی وارد نشد و در زمان طالبان که عکس و عکس‌گیری ممنوع بود، آرشیو این خبرگزاری دست نخورده باقی ماند.

عبدالقادر قیومی مسئول آرشیو در آژانس باختر ۳۰ سال از عمرش را در نگهداری و تنظیم آرشیو سپری کرده است.

او می‌گوید: "آرشیو عکس باختر یک منبع معتبر برای محققان و مطبوعات است اما این گنجینه درحال از بین رفتن است. یک اتاق به نام آرشیو عکس اصلا مناسب حال این همه عکس نیست. باید یک مکان مناسب و معیاری برای این عکس‌ها ساخته شود و این داشته های گرانبها حفظ شوند. با امکانات اندک ما توانستیم تا حال آن را نگهداریم."

دستگاه‌ها و وسایل چاپ عکس در بخش عکاسی آژانس باختر بیش از نیم قرن قدامت دارند. حالا اصلا این وسایل قابل استفاده نیستند.

محمود شاه حسینی، عکاس سابقه‌دار این آژانس، روزهایی را به یاد می آورد که شمار محدود عکاسان در کابل فعال بودند و او برای روزنامه‌ها و مطبوعات دولتی عکس تهیه می‌کرد.

او شاهد رویدادهای حداقل چهار دهه گذشته در افغانستان است و از بسیاری از این رویدادها عکس تهیه کرده که در آرشیو موجود اند.

عبدالخلیل مینوی، رئیس آژانس باختر، می‌گوید با دست خالی اصلا نجات این آرشیو امکان ندارد.

آقای مینوی از دولت می‌خواهد تا به حفظ و نگهداری داشته‌های این آژانس توجه کند. او می‌گوید غیرمعیاری بودن این آرشیو خطر نابودی داشته‌های آن را بیشتر کرده و باید برای نجات آن بودجه اختصاص داده شود.

آژانس باختر در سال ۱۳۱۸ خورشیدی آغاز به کار کرد و در آن زمان تنها آژانس خبری در سطح افغانستان بود.

از این خبرگزاری به عنوان چشم و گوش دولت نام برده می‌شد که خبر، عکس و ویدیو از فعالیت‌های دولت را از طریق رسانه‌های دولتی به مردم می‌رساند.

اما در سالهای اخیر و با رشد مطبوعات در افغانستان آهسته آهسته این خبرگزاری دولتی ارزش و جایگاه خود را از دست داد با آن که هنوز هم فعالیت‌های دولتی را منعکس می‌کند.