توییت‌های ترامپ سرنوشت طالبان و غنی را چگونه رقم می‌زند؟

پس از توییت‌های اخیر دونالد ترامپ در مورد لغو مذاکره صلح آمریکا با گروه طالبان فضای سیاسی افغانستان وارد مرحله جدیدی از خوشبینی و ترس از تشدید خشونت‌های تازه طالبان شده است.

قرار بود تا حالا توافق‌نامه آمریکا و طالبان که در ۱۱ ماه گذشته در نتیجه ده دور مذاکرات نفس‌گیر میان زلمی خلیلزاد و هیات دفتر سیاسی طالبان در قطر نهایی شده بود، امضا شده باشد.

قرار بود جدول زمانی ۱۶ ماهه، چارچوب خروج کامل نیروهای آمریکایی از افغانستان و پایان طولانی‌ترین جنگ تاریخ ایالات متحده را رقم بزند.

قرار بود در پایان ماه سپتامبر، اسلو پایتخت ناروی (نروژ) میزبان گفتگوهای حیاتی موسوم به مذاکرات "بین‌الافغانی" میان سران سیاسی افغانستان تحت کنترل دولت و گروه طالبان باشد.

اما رشته توییت‌های غیرمنتظره شنبه شب گذشته رئیس جمهوری آمریکا گویا تقدیر افغانستان را یکباره دگرگون ساخت و تحلیلگران و سیاستگذاران را از واشنگتن تا کابل دچار شوک کرد.

آقای ترامپ در آخرین لحظات اعلام کرد که دیدارش را با رهبران گروه طالبان و اشرف غنی، رئیس جمهوری افغانستان در کمپ دیوید، تفریحگاه تابستانی رئیس جمهوری آمریکا که قرار بود در این هفته ( هفته ای که یازدهم سپتامبر یکی از روزهای آن است) در آن توافق‌نامه آمریکا و طالبان طی مراسمی ویژه امضا شود، لغو کرد.

او گفت به دلیل اینکه طالبان در جریان مذاکرات مهم از خشونت به عنوان اهرم فشار استفاده کردند، مذاکره با آنها را متوقف کرده است.

آقای ترامپ مشخصا به حمله انتحاری خونین پنجشنبه گذشته (۵ سپتامبر) در مکروریان کابل اشاره کرد که در آن الس بریتو اورتز، گروهبان یکم ارتش آمریکا و ۱۱ شهروند افغانستان کشته شدند و گروه طالبان بلافاصله مسئولیت آن را به عهده گرفت.

رسانه‌های آمریکایی اصلی‌ترین دلیل تصمیم آقای ترامپ را اختلاف داخلی در شورای امنیت ملی این کشور و اختلاف میان مایک پمپئو و جان بولتون و مخالفت چهره‌های قدرتمند جمهوریخواه و نظامی آمریکا عنوان کرده‌اند.

آقای بولتون مشخصا از دونالد ترامپ خواسته بود که از دعوت طالبان به کمپ دیوید خودداری کند.

بلندپروازی‌های طالبان

مایکل سمپل، پژوهشگر مسایل افغانستان در دانشگاه بلفاست می‌گوید مذاکره‌کنندگان طالبان در قطر از روند مذاکرات انتظار بسیار بلندپروازانه داشتند و رویکرد کاملا برد-باخت را دراین روند دنبال کردند که نتیجه آن پیش‌نویس توافقنامه بود که دفاع از آن برای زلمی خلیلزاد چه در کابل و چه در واشنگتن دشوار شده بود.

آقای سمپل که جزو اولین کسانی است که گفتگوهای پنهانی با طالبان را در سال ۲۰۰۸ پیش می‎‌برد و دولت حامد کرزی او را اخراج کرد، می‌گوید در روزهای پیش از توییت آقای ترامپ، افراد طالبان در افغانستان و پاکستان به او گفته بودند که این توافق "چنان به نفع طالبان است که حتی باور کردنش، برای آنها دشوار است. این توافق در حقیقت تضمینی برای برقراری دوباره امارت اسلامی طالبان است."

آقای سمپل می‌افزاید "طالبان مصلحت‌گرا" به او گفته‌اند که اشتباه استراتژیک ما این بود که بیش از حد روی طرح خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان متمرکز شدیم، در حالی که این طرح در هر صورت عملی می‌شد و نباید دولت افغانستان را نادیده می‌گرفتیم.

اما وحید مژده، تحلیلگر مسایل طالبان می‌گوید تصمیم دونالد ترامپ چندان غیرمنتظره نبود و با توجه به "خصوصیات روانی" ترامپ، او در سیاست خارجی از مذاکرات به عنوان وسیله استفاده کرده که به تنش بیشتر انجامیده. مثال‌های خروج از توافق هسته‌ای با ایران، شکست مذاکرات کره شمالی و جنگ تجاری با چین، نشان‌دهنده این موضوع است که آقای ترامپ علاقه به حل معضلات بین‌المللی ندارد.

آقای مژده می‌افزاید دراین مورد به طالبان قبلا هشدار داده شده بود و نمایندگان این گروه "قدم‌های محتاطانه" برداشتند؛ به همین دلیل هم مذاکرات به درازا کشید.

عتیق‌الله بریالی، معاون پیشین وزارت دفاع افغانستان می‌گوید خبر دعوت نمایندگان طالبان به کمپ دیوید برایش تکان‌دهنده بود و اگر این اتفاق می‌افتاد بزرگترین پیروزی نصیب طالبان می‌شد.

آقای بریالی می‌گوید توافق در کمپ دیوید به گروه طالبان مشروعیت برگشت ناپذیر می‌داد و رهبران آنها را در مقام چهره‌های تاریخی همچون هو شی ‌مین، رهبر نیروهای ویتنام شمالی و مهاتما گاندی قرار می‌داد.

او می‌افزاید در نبود نمایندگی از دولت و مردم افغانستان، نتیجه مذاکرات آمریکا با طالبان چیزی جز فاجعه برای این کشور به دنبال نداشت.

به گفته عتیق‌الله بریالی، برخلاف ادعای طالبان، این کاخ سفید بوده که در آخرین لحظات زیر فشارهای داخلی متوجه شده دعوت نمایندگان طالبان به کمپ دیوید عملکرد معقولی نیست و موجب خشم حلقات نظامی و سیاسی در آمریکا می‌شود.

عمر صمد، سفیر پیشین افغانستان در فرانسه و پژوهشگر ارشد در شورای آتلانتیک می‌گوید در خلال چند ماه اخیر گروه‌های فشار در داخل آمریکا فعال شدند تا جلو توافق آمریکا با طالبان را بگیرند.

آقای صمد می‌گوید این گروه‌ها شامل دسته‌های ایدئولوژیک، حزبی و نهادهای داخلی دستگاه سیاست خارجی و شورای امنیت ملی آمریکا هستند و حتی ارگ ریاست جمهوری افغانستان نیز برای اثر گذاشتن بر روی تصمیم آقای ترامپ تلاش‌های گسترده کرد.

او می‌افزاید که ماهیت سری بودن مذاکرات از سوی زلمی خلیلزاد نیز به این روند صدمه زد و بدگمانی‌های زیادی را میان مقامات کابل و نیز منتقدان طرح در واشنگتن به وجود آورد.

چه خواهد شد؟

مایکل سمپل می‌گوید موضوعی که از مذاکرات یک سال گذشته روشن شد این است که آمریکا نشان داد که قصد دارد نیروهای خود را از افغانستان خارج کند با وجود این تصمیم، آمریکا نمی‌خواهد خروج نیروهایش از افغانستان این کشور را به ورطه جنگ داخلی سقوط دهد.

به گفته او همه موافقند که خروج نیروهای آمریکایی باید مسئولانه صورت بگیرد و بهتر است آمریکا این بار طرح خروج نیروهایش را با دولت افغانستان مورد مذاکره قرار دهد. گروه طالبان هم بهتر است در دور بعدی مذاکرات برخورد واقعبینانه‌تر داشته باشند و از رویکرد برد-باخت در مذاکرات دست بکشند.

اما وحید مژده می‌گوید این تصمیم آمریکا جناج تندرو گروه طالبان را تقویت می‌کند. این جناح پیوسته تاکید داشته آمریکا قابل اعتماد نیست و باید "نیروهای اشغالگر" را با زور از افغانستان بیرون کرد.

به گفته او مخالفان مذاکره با آمریکا در داخل طالبان استدلال می‌کنند که اگر آمریکا قصد مذاکره جدی با این گروه را داشت، ملا اختر منصور رهبرشان را در ۲۰۱۵ نمی‌کشت.

وحید مژده می‌گوید ملا منصور کسی بود که حتی به نمایندگان طالبان اجازه داد با دولت افغانستان رو در رو مذاکره کنند.

آقای مژده معتقد است که اگر آمریکا بخواهد مذاکرات را از سر بگیرد، طالبان تنها حاضرند همین توافق‌نامه را که با زلمی خلیلزاد نهایی کرده‌اند، امضا کنند.

عتیق‌الله بریالی می‌گوید بزرگترین درس‌ یکسال گذشته این است که طالبان باید با مردم افغانستان صلح کنند. به گفته او این روند نشان داد که مذاکره در پایتخت‌های خارجی برای تعیین سرنوشت مردم افغانستان در غیاب آنها محکوم به شکست است.

آقای بریالی می‌گوید حتی سناریوی خروج نیروهای آمریکایی بدون توافق با طالبان خطر کمتری را نسبت به آنچه در قطر در جریان بود، متوجه افغانستان می‌کند.

با این وجود آقای بریالی معتقد است با درنظر داشت اینکه دونالد ترامپ به کاهش نیروهایش تا پیش از انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۲۰ آمریکا نیاز دارد، احتمالا طالبان عجله‌ای برای بازگشت به مذاکرات ندارند.

سرنوشت خلیلزاد

عمر صمد می‌گوید هرچند هنوز مشخص نیست با توقف مذاکرات با گروه طالبان سرنوشت زلمی خلیلزاد به عنوان نماینده ویژه آمریکا برای صلح این کشور چه خواهد شد، اما سه امکان دراین مورد متصور است.

اول اینکه آقای خلیلزاد کناره‌گیری کند و مذاکرات صلح به صورت کامل متوقف شود، دوم اینکه ماموریت آقای خلیلزاد موقتا تعلیق شود و سوم این که در عوض آقای خلیلزاد فرد دیگری معرفی شود و مذاکرات با شکل متفاوت از سرگرفته شود.

انتخابات ریاست جمهوری حتمی شد؟

تا پیش از توییت آقای ترامپ برگزاری انتخابات ریاست جمهوری افغانستان که برای ۲۸ سپتامبر برنامه‌ریزی شده، در هاله‌ای از ابهام قرار گرفته بود. به صورت فزاینده گمان برده می‌شد که توافق آمریکا و طالبان برگزاری انتخابات را برای مدت نامعلوم به تعویق می‌اندازد.

حالا تحلیلگران تقریبا توافق نظر دارند که برگزاری انتخابات ریاست جمهوری تنها گزینه پیش‌رو برای افغانستان است. ولی گروه طالبان گفته‌اند از تمام توان خود برای جلوگیری از برگزاری آن استفاده می‌کند.

آقای بریالی می‌گوید برگزاری انتخابات با چالش‌های بزرگ روبرو است و مهمترین چالش آن است که آیا پاکستان مثل گذشته در کنار آمریکا و متحدان غربی افغانستان از برگزاری انتخابات حمایت خواهد کرد یا نه.

پاکستان نقش کلیدی در میانجی‌گری مذاکرات میان آمریکا و طالبان ایفا کرد و با برهم خوردن این مذاکرات این نگرانی وجود دارد که دست طالبان را در مختل کردن انتخابات ریاست جمهوری افغانستان بازتر بگذارد.