روز شمار اشغال افغانستان توسط شوروی؛ چرا آمدند، چگونه رفتند؟
منبع تصویر، SVF2
در گاهشمار اشغال افغانستان توسط شوروی مروری داریم بر رخدادهای مهم از کودتای ثور در ۲۷ اوریل که دو سال بعد آن به ورود نیروهای نظامی شوروی سابق انجامید تا خروج کامل این نیروها از افغانستان.
۲۷ اپریل ۱۹۷۸
افسران چپگرای ارتش افغانستان با یک کودتای نظامی خونین، جمهوری پنج ساله محمد داوود خان را سرنگون کردند و رئیس جمهور و اعضای خانوادهاش، از جمله کودکان را کشتند.
شوروی نخستین دولت خارجی بود که حزب دموکراتیک خلق افغانستان به رهبری نورمحمد ترهکی را به عنوان دولت قانونی و مستقر به رسمیت شناخت و از مارچ سال بعد کمک های نظامی خود را به رژیم کودتا آغاز کرد.
در این مقطع، آمریکا که نگران نفوذ رقیب دیرینهاش بود در جنوب آسیا و دست یافتن کرملین به اقیانوس هند بود، آنگونه که اسناد تاریخی نشان میدهد، شروع به حمایت از اسلامگرایان مخالف رژیم کودتا کرد و همزمان برای نزدیک شدن به حفیظالله امین، مرد شماره دو رژیم کودتا دست به کار شد.
۱۴ سپتامبر ۱۹۷۹
حفیظالله امین، با کودتا علیه نورمحمد ترهکی، مقام رئیس شورای مرکزی حزب حاکم و رهبری کشور را به دست گرفت.
مسکو به روشنی نگران نفوذ واشنگتن در افغانستان شده و برای به دست گرفتن کنترل اوضاع دست به کار میشود.
۱۲ دسامبر ۱۹۷۹
پولتیبورو یا بیروی سیاسی اتحاد جماهیر شوروی تصمیم به دخالت نظامی در افغانستان می گیرد. برخی مورخان میگویند منشاء این تصمیم، نگرانی از بروز انقلابی در افغانستان، شبیه انقلاب اسلامی در ایران بود و عدهای نگرانی از نفوذ آمریکا را عامل نگرانی کرملین میدانند.
۲۴ دسامبر ۱۹۷۹
وزارت دفاع شوروی دستور آغاز لشکرکشی به افغانستان را صادر کرد. واحدهایی از لشکر ۴۰ ارتش سرخ از مرز شمالی وارد افغانستان شده و به سوی کابل، مزارشریف و هرات حرکت کردند.
۲۹ دسامبر ۱۹۷۹
پنج روز پس از آغاز لشکرکشی شوروی، ببرک کارمل، رهبر شاخه پرچم حزب دموکراتیک خلق افغانستان به عنوان رئیس شورای مرکزی حزب حاکم منصوب شد.
حضور نیروهای شوروی در طول سالهای پسین افزایش یافت و همزمان، آمریکا، عربستان، پاکستان و ایران، به تقویت نیروهای مجاهدین پرداختند.
می ۱۹۸۵
ائتلاف هفتگانه گروههای مجاهدین در پیشاور پاکستان با پادرمیانی و حمایت عربستان و پاکستان اعلام وجود کرد.
۴ می ۱۹۸۶
در پی تغییر سیاست شوروی در افغانستان و ابراز تمایل میخائیل گورباچف، رهبر وقت شوروی به خروج از افغانستان، ببرک کارمل با فشار مسکو وادار به کنارهگیری از مقام ریاست جمهوری شد تا راه برای رهبری محمد نجیبالله، چهره جوانتر و مورد اعتماد کرملین هموار شود.
۲۴ نوامبر ۱۹۸۶
در فاصله انتقال قدرت از کارمل به نجیبالله، دولت موقت به رهبری حاجی محمد چمکنی زمام امور را به دست گرفت. در دوره رهبری ۳۷ روزه چمکنی، مسکو رسماً اعلام کرد که قصد دارد شماری از نیروهایش را از افغانستان خارج کند.
۳۰ سپتامبر ۱۹۸۶
محمد نجیبالله، رئیس پیشین خدمات امنیت دولتی افغانستان (خاد)، رئیس شورای مرکزی حزب دموکراتیک خلق افغانستان و رهبر جدید کشور شد.
او در راستای سیاستهای جدید کرملین که خواهان کاهش اتکای افغانستان به مسکو بود، از همان آغاز ورود به ارگ، تلاشهایی برای آشتی با مخالفان مسلح دولت روی دست گرفت و در سالهای بعد با تغییر قانون اساسی، نظام تکحزبی را کنار گذاشت و قدرت قانونگذاری را از شورای مرکزی حزب دموکراتیک خلق افغانستان به شورای ملی (متشکل از ولسی جرگه و مشرانو جرگه) منتقل کرد.
اپریل ۱۹۸۸
امضای موافقتنامههای جداگانه پایان جنگ در افغانستان میان افغانستان، پاکستان، شوروی و آمریکا.
بر اساس این موافقنامهها، شوروی توافق کرد نیروهایش را از افغانستان خارج کند و در مقابل، آمریکا و پاکستان به حمایت تسلیحاتی از گروه های مجاهدین پایان دهند.
۱۵ می ۱۹۸۸
آغاز خروج
در این تاریخ ارتش سرخ رسماً عملیات خروج نیروهایش از افغانستان را شروع کرد. جنگ ۸ ساله هزینههای زیادی به شوروی تحمیل کرده بود و کرملین دورنمای روشنی از ادامه اشغال افغانستان نمیدید. شوروی آماری از تلفات سربازانش در افغانستان ارائه نکرد، اما منابع استخباراتی (اطلاعاتی) ایالات متحده برآورد کردند که بیش از ۱۵ هزار سرباز ارتش سرخ در افغانستان کشته و شمار بیشتری زخمی شدند.
۱۵ فبروری ۱۹۸۹
خروج کامل ارتش شوروی از افغانستان
در این روز، واپسین سرباز ارتش از "پل دوستی" در مرز شمالی افغانستان عبور کرد و وارد قلمرو شوروی شد. آخرین نظامی روس که افغانستان را ترک کرد، بالاترین مقام ارتش سرخ در این کشور، ژنرال بوریس گروموف، فرمانده وقت لشکر ۴۰ شوروی بود.
سه سال و سه ماه بعد از خروج شوروی، دولت تحت حمایتش در افغانستان سقوط کرد و با ورود مجاهدین به کابل، جنگهای داخلی شروع شد؛ جنگهای مرگبار و ویرانگری که به مهاجرت میلیونها نفر از افغانستان و شکلگیری گروه طالبان انجامید.
