سکان بزرگترین کارخانه نساجی افغانستان در دست پاکستان

هرچند سرشت سیاست افغانستان و پاکستان را از هم دور کرده، اما اقتصاد همواره روزنه‌ای برای همکاری دو کشور گشوده است.

این همکاری در قندهار در جنوب افغانستان روی راه‌اندازی دوباره کارخانه نساجی قندهار متمرکز شده؛ کارخانه‌ای که در گذشته بخش بزرگی از نیازمندی‌ ارتش افغانستان را تامین می‌کرد، به تازگی به اجاره پاکستان درآمده است.

هنگامی که از کنار کارخانه می‌گذشتیم، هنگرهای بزرگ و خانه‌های گنبدی‌شکل مجاور آن توجهم را جلب کرد؛ خانه‌هایی هم‌شکل و یک‌دستی که برای کارگران و کارفرمایان افغان و خارجی ساخته شده بودند.

بنیاد این کارخانه را محمدداود، رئیس جمهور پیشین افغانستان در سال ۱۳۵۵ گذاشت. در سال ۱۳۵۸ شروع به تولید کرد و هر سال ۴۰ میلیون متر پارچه تولید می‌کرد.

این کارخانه در کنار جاده کابل-قندهار در حومه شرقی شهر قندهار با کمک بدون بازپرداخت ایران ساخته و ماشین‌آلات آن از شوروی و آلمان غربی وارد شد.

شور زندگی و آرامش به شب‌های قندهار برمی‌گردد؟

حالا سال‌ها است که این سرمایه چندین میلیون دلاری متروک شده و ماشین‌های آن خاک می‌خورد.

به گفته محمد نسیم سروری، رئیس کارخانه نساجی قندهار، این کارخانه در دوران طالبان نفس‌های آخر را می‌کشید. آقای سروری می‌گوید: "در زمان طالبان بیشترین آسیب به دستگاه‌های این کارخانه رسید. وسایلی که خراب می‌شد را ترمیم نمی‌کردند و با جابه‌جا کردن قطعات سالم با قطعات خراب به کارش ادامه می‌دادند."

او می افزاید در آن زمان طالبان از محصول تولیدی این کارخانه "روزانه هفت تا هشت لاری (کامیون) پر از نخ به کراچی (پاکستان) می‌فروختند."

در دوره اول حکومت حامد کرزی، رئیس جمهوری پیشین، این کارخانه دوباره به فعالیت آغاز کرد و توانست بخشی از نیازهای ارتش افغانستان را بر آورده کند. اما عمر آن دوام نیاورد و پیش از پایان دور اول ریاست جمهوری آقای کرزی، موتور نساجی تا امروز خاموش ماند.

محمد‌علی در سال ۱۳۵۷ از مزار شریف، در شمال افغانستان به این کارخانه در جنوب کشور منتقل شد. او حالا نگهبان این کارخانه‌ است که زمانی از بزرگ‌ترین خطوط تولید پارچه‌های پشمی و نخی در افغانستان بود. او حالا فقط حسرت روزهای گذشته را می‌خورد

محمدعلی می‌گوید: "در زمان داود خان راه‌اندازی شد، در طول جنگ‌ها کارش متوقف شد، در زمان کرزی دوباره به فعالیت شروع کرد، اما در همان دوره اول ریاست جمهوری آقای کرزی از کار ماند."

از محمد علی، که حالا حدود هفتاد سال از عمرش را سپری کرده، دلیل توقف کار کارخانه را می‌پرسم. او، که کم‌تر نگاهش را از دستگاه‌ها دور می‌کند، می‌گوید: "سرمایه دورانی برای تهیه مواد نبود، پارچه هم کیفیت خوبی نداشت، چرا که این سیستم متعلق به چند سال پیش است. پارچه تولیدی کارخانه بیشتر از ۱۰۸ سانتی‌متر عرض ندارد."

عرض پارچه‌های امروز ۱.۵۰ تا ۲ متر است. این دلایل باعث شد حتی ارتش قراردادش را لغو و از تولید نصف کالای درخواستی‌اش صرف نظر کند.

نسیم سروری، رئیس کارخانه نساجی قندهار تصویر روشن‌تری از این کارخانه می‌دهد. می‌گوید: "مهندس محسن، رئیس سابق نساجی با به دست آوردن سرمایه دورانی ۱۲.۵ میلیون افغانی، کارخانه را فعال کرد، اما تا ۱۳۸۴ این پول فقط صرف حقوق کارگران شد. او با وزارتخانه‌های دفاع و داخله هم قرارداد بست، اما کار از پیش نرفت."

به گفته آقای سروری، مشکل کار در این بود که بازاریابی درست نشده بود و ۷۰ تن نخ تولید شده و حقوق ۱۸ ماه کارگران کارخانه را با مشکل روبه‌رو کرد.

در حال حاضر نبود برق، بودجه و قدیمی بودن دستگاه‌ها از مشکلات اصلی کارخانه است. آقای سروری می‌گوید صنایع تولیدی کوچک‌تر و کم‌هزینه‌تر و سطح تولید به مراتب بیشتر شده است. از این‌رو، فعال‌سازی دوباره این کارخانه‌ برای دولت به صرفه نیست.

با این‌حال، رئیس کارخانه نساجی قندهار می‌گوید احتمال فعال شدن بخش نخ‌ریسی این کارخانه ۵۰ درصد و بخش پشمی آن ۹۰ درصد است. او دلیل بیشتر بودن امکان فعالیت بخش پشمی کارخانه را در بازار خوب پارچه های پشمی می‌داند.

آقای سروری می‌گوید: "این بخش پنج نوع پتو تولید می‌کند، قالین درست می‌کند، پتوی خواب و گلیم درست می‌کند. این بخش حدود ۲۰۰ کارگر نیاز دارد و در یک هنگر (سالن) است."

سکان نساجی قندهار به دست پاکستانی‌ها؟

افغان‌ها حساسیت خاصی نسبت به پاکستان، همسایه جنوبی این کشور دارند. به باور بسیاری‌ها در افغانستان، پاکستان بخشی از مشکل افغانستان است. افغان‌ها رد پای پاکستان را در جنگ‌های چند دهه اخیر این کشور می‌بینند و اسلام‌آباد را حامی اصلی گروه‌های اسلامی تندرو در کشورشان می‌دانند.

هرچند پاکستانی‌ها در شانزده سال گذشته در افغانستان در بخش‌های زیادی مشغول کار بوده‌اند، مخصوصا در ادارات خصوصی، حالا به تازگی دولت افغانستان بخش بزرگ‌تری از کارخانه نساجی قندهار را به پاکستانی‌ها داده است.

مسئول کارخانه نساجی قندهار اما از این توافق ناراضی است. او می‌گوید: "۵۱ درصد سهام کارخانه را به پاکستان و ۴۹ درصد آن را به ما داده‌اند. می‌توانیم زیر دست پاکستانی‌ها کار کنیم؟"

آقای سروری می‌افزاید: "دو هیئت پاکستانی حدود بیست شبانه‌روز در قندهار بودند. هر دو کارخانه را برای آنها ارزیابی کردم. پرونده درست کردم و بردند. کارخانه را به اجاره گرفته‌اند و می‌خواهند فعال کنند. به همه گفته‌ام که ۱۴ نفر هستیم و می‌خواهیم ما را بازنشسته کنند."

صنایع ماشینی افغانستان در طول چهار دهه جنگ آسیب جدی دیده است. کارخانه‌های نساجی فروریخته‌تر از هر بخش دیگر است. کارخانه‌های نساجی پل‌چرخی، پلخمری، جبل‌السراج، گلبهار و بگرامی افغانستان هم حال و روز بهتر از کارخانه نساجی قندهار ندارند.