طالبانو له افغان ښځو څه ډول ازادۍ اخیستي؟
د عکس سرچینه، Getty Images
له تېرو نهو میاشتو راهیسې، چې طالبان بیا پر افغانستان واکمن شوي، حکومت یې د ښځو په اړه بېلا بېل فرمانونه صادر کړي. همدې فرمانونو په دغه هېواد کې د ښځو پر ازادیو او ژوند کمساری اغېز کړی دی.
د طالبانو حکومت په یوه نوي امر کې ویلي چې په سیمه ییزو تلویزیونونو کې ټولې ښځینه ویاندویانې یا هغه ښځینه کارکوونکې چې د تلویزیون پر پرده راڅرګندېږي، له دې وروسته باید خپل مخونه پټ کړي.
په دې رپوټ کې د طالبانو له بیا واکمنۍ راهیسې مهمو فرمانونو ته لنډه کتنه شوې.
طالبانو له افغان ښځو څه ډول ازادۍ اخیستي؟
طالبانو عامه ځایونو کې ښځو لپاره مخ پټول جبري کړ
د طالبانو د یوه نوي فرمان له مخې افغان ښځې اړې دي چې لسیزو کې په لومړي ځل باید ټولو عامو ځایونو کې مخ پټې وي یا یې نقاب پر مخ وي. هره ښځه چې له دې سرغړونه کوي نو د کور ولي (سرپرست) یې ښايي شي تر دریو ورځو بندي شي او آن تر محکمې ورسېږي. فرمان کې دا هم ویل شوي چې ښځې باید یوازې د اړتیا وخت کې له کوره ووځي، د سرغړونې حالت کې به یې د کور سړي پایلې زغمي.
د ښځو پر موټر چلونې محدودیتونه
هرات کې طالب چارواکو د موټر چلونې ښوونکو ته لارښوونه کړې چې ښځې باید د ډریورۍ کورس یا ګاډي چلونې ټولګي کې برخه و نه لري. دغه ولایت کې د ترافیکو مدیریت مشر چې د ډریورۍ ښوونځي څاري، ای اېف پي خبري اژانس ته ویلي و چې دا لارښوونه ورته یوازې په لفظي بڼه ورکړل شوې. د طالبانو مشرتابه رد کړې چې دا ډول کومه پرېکړه دې شوې وي خو په تېر یوه کال کې په تدریجي ډول په دې برخه کې محدودیتونه لګول شوي دي.
نجونې له منځنیو ښوونځیو منع شوې
د طالبانو پوهنې وزارت چارواکو د نوي تعلیمي کال له پیل یوه ورځ وړاندې، په یوه لانجمنه پرېکړه کې افغان نجونې له منځنیو ښوونځیو را وګرځولې. دا یې له خپلې مخکینۍ ژمنې چې ویلي یې وو، د هر عمر نجونې به ښوونځي ته ولاړې شي، په شاتګ و. طالب چارواکي وايي، یوې پراخې اسلامي تګلارې ته اړتیا ده چې له لارې یې ټولې نجونې وکولی شي ښوونځي ته ولاړې شي. دې پرېکړې کابل کې پراخ لاریونونه راوپارول او په نړیواله کچه د طالبانو دا ګام وغندل شو.
ښځینه محصلانې ځینو پوهنتونونو ته ورستنې شوې، خو نارینه او ښځینهمحصلان سره جلا شول
ځینې دولتي پوهنتونونه پرانېستل شول چې دواړه نجونې او هلکان تدریس ته ورتلای شوای، خو سره جدا شوي وو. هرات کې، نارینه او ښځو ته ویل شوي چې په بېلا بېلو وختونو کې به تدریس ته ورځي. کوچنیو پوهنتونونو کې بیا هلکان او نجونې یوه وخت کې ټولګیو ته ورتلل خو صنفونه کې یې تر منځ پرده وه. د لوړو زده کړو وزارت چارواکو ویلي، غواړي د سړیو او ښځو لپاره صنفونه جلا وي، نصاب اسلامي شي او دا چې ښځینه محصلانو لپاره به حجاب اړین وي.
طالبانو په رسمي ډول د جبري حجاب کمپاین شروع کړ
د طالبانو امر بالمعروف او نهی عن المنکر وزارت کابل کې ځای ځای لوی پوسټرونه ولګول چې ښځو ته په کې د نقاب او مخ پټولو لارښوونه شوې وه. دغو پوسټرونو کې په پښتو، دري او عربۍ ژبو لیکل شوي وو: د شریعت له مخې ښځه باید حجاب ولري. په پوسټرونو یا لوحو کې د حجاب د دوو غوره بڼو عکسونه نصب وو: تور رنګه نقاب او اسماني رنګه چادري.
د کابل ښاروالۍ ښځینه کارکوونکو ته ویل شوي چې کور کې پاتې شي
د طالبانو حکومت د کابل ښاروالۍ ښځینه کارکوونکو ته ویلي چې په کور کې دې واوسي. دوی اعلان وکړ یوازې هغه کارکوونکې چې کار یې سړي کارکوونکي نه شي کولی، د اوس لپاره دندې ته راتلای شي.
د ښځو چارو وزارت لغوه شو
واک ته له رسېدو یوازې یوه میاشت وروسته د طالبانو حکومت د افغانستان د ښځو چارو وزارت له منځه یوړ. پر ځای یې دغه ودانۍ کې د امر بالمعروف او نهی عن المنکر وزارت ځای پر ځای شو. که څه هم طالبانو په رسمي ډول د دې وزارت د لغوه کېدو په اړه څه نه دي ویلي. دغه اداره د طالبانو تېر حکومت کې پر سخت او ناوړه چلن مشهوره وه، د مثال په ډول د لمونځ پر وخت د هټیو بندول، د ږیرې لنډوالي یا خرېیلو له امله د سړو ربړول او د هغو ښځو وهل چې د دوی په اند یې نا اسلامي جامې پر تن وې.
طالبانو اعلان وکړ چې د ښځو ورزش ته اړتیا نشته
د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور مرستیال وزیر احمدالله وثیق (اوس د ملي راډیو تلویزیون مشر دی) ویلي چې د ښځو ورزش ناسم او غیر ضروري کار دی. ده وویل:"کرېکټکې ښځې ښايي داسې حالت کې وي چې مخ او بدن به یې پټ نه وي او شریعت کې د دې اجازه نشته." دې اعلان سره افغانستان کې د ښځو پر ورزش نا اعلان شوی بندیز دی خو ځینې ښځینه ورزش کوونکې چې د طالبانو له واکمنۍ سره سم له هېواده بهر تللي دي، هوډمنې دي چې لوبې به روانې ساتي.
طالبانو داسې کابینه اعلان کړه چې ټول غړي یې سړي دي
طالبانو له یو څه ځنډ وروسته بالاخره خپله لنډ مهالې کابینه اعلان کړه چې ټول چارواکي یې په کې سړي ټاکلي او یوې ښځې ته هم خای نه دی ورکړل شوی. پخواني حکومت کې څلور ښځینه وزیرانې، دوه والیانې، سفیرانې او ځینې نورې ښځې پر دندو بوختې وې.
طالبانو د ښځو حقونو لپاره لاریون منع کړ
کابل کې طالبانو د افغان ښځو وروستی لاریون ته اجازه ور نه کړه چې لسګونه ښځې د خپلو حقونو د غوښتو لپاره راوتلې وې. طالب وسلوالو د اوښلن غاز او هوايي ډزو له لارې کابل او هرات کې دا وروستی لاریون له منځه یوړ.
