ایا ورځ کې د یوې مڼې خوړل ستاسو د روغتیا لپاره ریښتیا هم ګټور دي؟

ډېر وخت ويل کېږي چې په ورځ کې يوه مڼه خوړل مو ډاکټر ته له تللو بسیا کوي، نو ايا دا ساده مڼه واقعي زموږ په روغتيا دومره مثبت اغېز لري؟

خلک مڼه خوښوي. هر کال شاوخوا ۱۰۰ میلیونه ټنه مڼې توليديږي. دا مڼه چې په بېلابېلو رنګونو او خوندونو کې موندل کېږي، د روغتيا ساتنې په برخه کې تل مهمه ونډه لري.

دا مشهوره انګلیسي وينا "په ورځ کې يوه مڼه مو له ډاکټر لرې ساتي" د ۱۸۶۶ کال يوه لږ اوږده ويلزي متل نه اخيستل شوې چې وايي: "که له خوب مخکې يوه مڼه وخورې، ډاکټر به یې د خپلې ورځې له روزۍ محروم کړې."

خو ايا د دې ثابت او ژور باور شاته کوم واقعیت شته؟ او ايا مڼه په ځانګړي ډول د نورو مېوو پرتله ډېره ګټوره ده؟

لومړی راځئ چې د مڼې غذایي مواد وګورو. مڼه د نباتاتو کيمياوي مرکبات لري، چې په کې فلافانول شامل دي. دغه مرکبات له ډېرو روغتيايي ګټو سره تړلي دي، لکه د سالم وزن ساتنه او د زړه ناروغيو خطر کمول.

مڼه د څو ډوله پولي فینول مرکبات هم لري، چې په کې انتوسيانين شامل دي، چې د مڼې په پوستکي سره رنګ ورکوي او د زړه روغتيا ښه کوي. همدارنګه په مڼه کې فلوریډزین هم شته چې د وينې د شکر کنټرول کې مرسته کوي.

مڼه ډېره فايبر لري، په ځانګړې توګه بکتین، چې د وینې ناوړه کوليسټرول کموي. بکتین همدارنګه له خوړو د خوږې او غوړ جذب کموالی رامنځ ته کوي، چې د وينې شکر ثبات کې مرسته کوي.

دغه غذایي مواد ښکاره روغتيايي ګټې لري. د ۲۰۱۷ کال په يوه څېړنه کې چې د پنځو څېړنو ارزونه وه، مڼه خوړل د دويم ډول شکر ناروغۍ خطر ۱۸٪ کم کړی دی. بله څېړنه چې په ۲۰۲۲ کال کې شوې او ۱۸ څېړنې يې وڅېړلې، ښيي چې د مڼې يا د هغې د جوس زيات خوراک کولای شي د کوليسټرول کچه راکمه کړي، په دې شرط چې له يوې اونۍ ډېر دوام وکړي.

عمومي تندرستي رژيم د سرطان خطر تر ۴۰٪ پورې کمولی شي او دا د نباتاتو کيمياوي فعالو مرکباتو له امله دی چې په مڼه کې په کثرت موجود دي. ځینې څېړنې د مڼې خوړلو او د ځینو سرطانونو خطر کمښت ترمنځ تړاو ښودلی دی.

مڼه په دوامداره توګه د روغتيا مختلفې ګټې لري او دا مالومه ده چې په کې ګټور مرکبات شته. خو ايا مڼه په ځانګړي ډول د نورو نباتاتو د خوړو پرتله ډېره موثره ده چې موږ ډاکټر ته له تللو راګرځوي؟

د ټينيسي ايالت د پوهنتون د تغذيې او خوراکي علومو پروفيسره جانيت کولسن وايي: "مڼه ډېر ويټامين سي، اوسپنه يا کلسيم نه لري، خو ډېر نور داسې مواد لري چې روغتيا پياوړې کوي او بدن ته ښه ګټه رسوي."

فلاويا ګوتسو، چې په ايټاليا کې د ويرونا پوهنتون کې د نباتاتو د بیولوژۍ استاده ده، وايي مڼه هغه مرکبات لري چې په نورو مېوو او سبزيجاتو کې هم شته، لکه ګټور پولي فینول مرکبات.

پولي فینول قوي مضاد اکسیډنټ مالیکولونه دي چې د بدن د اکسیډنټ او ازادو جرړو ترمنځ توازن ساتي. ازادې جرړې ډېر فعال اکسیجن مالیکولونه دي چې د حجرو زيانمنولو وړتیا لري.

د ازادو جرړو کنټرول سره، موږ د ډېرې ناروغۍ، لکه سرطان او زړه ناروغیو خطر کموو چې د اوږدمهاله التهابي حالتونو له امله رامنځته کېږي.

ځینو څېړونکو ویلي مڼه د ټولو مېوو په منځ کې د مضاد اکسیډنټ له مخې دویمه درجه لري.

مڼه فلوریډزین هم لري، چې په نورو مېوو کې کم لیدل کېږي او د بکتین په څېر د خوړو شوګر جذب کموالي سبب کېږي.

مڼه د فینولیک مرکباتو ښه سرچینه ده، چې بیا هم د نباتاتو کیمیاوي مواد دي. یوه څېړنه ښيي چې امریکایان د خپلو ټول فینول مصرف ۲۰٪ له مڼو ترلاسه کوي. څېړنې څرګندوي چې دغه مرکبات د زړه ناروغیو، سرطان، سالنډۍ، شکر او چاغښت خطر کموي.

خو یوازې د مضاد اکسیډنټونو او پولي فینولونو شتون نه دی چې ځینو ساینسپوهانو ته یې د مڼې خوړل د نورو مېوو پرځای توصیه کړې. په ډېرو څېړنو کې مڼه ځکه وړاندیز کېږي چې په اسانۍ او په ټیټه بیه خلک لاسرسی ورته لري، یعنې هره ورځ یې ترلاسه کولی شي.

ښکاره ده چې مڼه زموږ روغتيا ته ښه کوي، خو ايا دا مبالغه نه ده چې ووايو په ورځ کې يوه مڼه خوړل موږ ډاکتر ته د تګ اړتیا له منځه وړي؟

د خوشبختۍ خبره داده چې ۲۰۱۵ کال کې يوې څېړنې همدا پوښتنه وڅېړله. څېړونکو د شاوخوا ۹۰۰۰ کسانو سروې وکړه، چې ګډونوالو په ۲۴ ساعتونو کې خپل خواړه ثبت کړل او د خپل ورځني رژيم په اړه یې معلومات ورکړل.

څېړنې وښوده چې مڼه خورو لږ احتمال درلود چې ډاکټر ته ولاړ شي، خو دا پایله له احصائیوي پلوه مهمه نه وه، ځکه چې مڼه خورو ډېره تعلیمي سابقه لرله او لږ احتمال یې لاره چې سګرټ وڅکوي.

ماثیو ډیویس، چې د امريکا د نيو هیمپشایر په دارتموث پوهنتون کې د وبایي ناروغیو استادی دی، وايي: "اصلي پایله دا ده چې په ورځ کې د یوې مڼې خوړلو او ډاکټر ته د تګ ترمنځ قوي تړاو نه شته، ځکه دا موضوع پېچلې ده."

هغه زیاتوي: "زموږ تحلیل ښيي چې مڼه خوران عموماً ښه روغتيا لري."

خو څېړونکو دا هم وموندله چې مڼه خوران لږ درمل کاروي، چې دا پایله تر ټولو مهمه احصائیوي نتيجه وه، حتی کله چې د ټولنیزو او اقتصادي توپیرونو په پام کې نیولو سره پرتله کېږي.

د دې له مخې، څېړنه وايي اصلي متل باید دا وي: " په ورځ يوه مڼه مو له درملتون لرې ساتي."

خو ډیویس وايي ممکن دا متل ستوزه ولري، ځکه هغه او همکارانو یې ونه شوی موندلی چې مڼه خوړل او ډاکټر ته د تګ ترمنځ مستقیمه رابطه وي.

هغه وايي: "خلک یوازې هغه وخت ډاکټر ته ځي چې ناروغ وي، خو خلک ډاکټر ته د کلنۍ معاينې او وقایوي اقداماتو لپاره هم ځي." ځکه ده د نسخې شویو درملو پر کارولو هم مطالعه وکړه.

ډیویس زیاتوي: "دا ښيي چې مڼه د اوږدمهاله ناروغیو خطر کموي."

خو دی ټینګار کوي چې یواځې مڼه کافي نه ده چې ډاکټر ته مو له تللو راګرځوي او تر ټولو مهمه خبره د سالم غذایي رژیم تعقیبول دي. دی زیاتوي: "دا د هغه مشهور متل مقصد همدا دی."

کولسن هم موافقه کوي چې په ورځ کې د يوې مڼې خوړلو خبره په حقیقت کې د نباتاتو خوراک ته اشاره کوي. مڼه یوه ښه بیلګه ده، ځکه په اسانۍ موندل کېږي، ارزانه ده، او اوږد مهاله ذخیره کېدای شي.

هغې وویل: "د يخچالونو له شتون مخکې، مڼه په ځمکتل کې ساتل کېده او اوږد وخت تازه پاتې کېده او ژر نه خرابېده."

نورې څېړنې هم ښيي چې مڼه خوړل ګټور دي، خو یوازې د هغو کسانو لپاره چې له يوې ډېرې مڼې هره ورځ خورې.

په ۲۰۲۰ کال کې یوه څېړنه کې ۴۰ کسان چې لږ زيات کوليسټرول درلود، په دوه ګروپونو ووېشل شول. يوې ډلې دوه مڼې په ورځ وخوړلې، بلې ډلې ورته کالوري لرونکی د مڼې جوس وڅښل. د څېړنې موده ۸ اونۍ وه او پرته له دې چې د غذا نور بدلونونه ورکړل شي، د مڼې خوړونکو په کوليسټرول کې ښکاره کمښت راښکاره شو. خو د دې څېړنې يوه کمه اندازه ګډونوالو خپل غذايي رژیم کې بدلون راوست.

بلې څېړنې چې په ۴۰ ښځو وشوه، څرګنده کړه چې درې مڼې په ورځ خوړل د وزن کمولو کې مرسته کوي او د وينې ګلوکوز سطحه ښه کوي، خو د دې وروستي برخې پایله احصائیوي مهمه نه وه.

د مڼې د غوره ګټې لپاره، ګوتسو سپارښتنه کوي چې مڼه دې له پوست سره وخوړل شي.

هغه وايي: "موږ باید د مڼې پوټکی وخورو، ځکه په هغه کې تر ټولو ډېر پولي فینولونه وي."

هغې زیاته کړه: "زړې مڼې د نويو پرتله غوره دي."

په ۲۰۲۱ کال کې ګوتسو او همکارانو د ايټاليا د شمال یوې زړې مڼې د ډول غذایي ارزښت وڅېړه، چې وموندل شول د نويو مڼو پرتله ډېر پولي فینول لري.

هغې وویل: "کروندګر کله چې نوي ډولونه غوره کوي، د مڼې اندازه، خوند او د ونو مقاومت ته ګوري."

هغې زیاته کړه: "کله چې دا صفات غوره کړي، د مڼې د پولي فینول محتوا ته یې دومره پاملرنه نه وي، نو نوې مڼې د روغتیا له نظره کمې ګټورې وي."

ګوتسو یادونه کوي چې ځینې پولی فینولونه خوند کې تریخوالی راولي او ښايي خوږې مڼې لږ دغه مرکبات ولري.

د رنګ په اړه وايي چې ډېر فرق نه کوي، ځکه د مڼې پوستکي سورووالی او شنه رنګونه د ګټو لرونکو پولي فینولونو له امله دي.

په پای کې، که څه هم په ورځ کې د یوې مڼې خوړل ممکن په دې معنا نه وي چې ډاکټر ته تګ مو کم کړي، دا ممکن ستاسو پر ټولیزه روغتیا یا په اوږدمهاله درملو ستاسو د تکیې کولو اغېزه وکړي. خو د تل په څېر لوی انځور ډېر پېچلی وي.

ګوټسو وايي په ورځ کې د یوې مڼې خوړل خورا ښه دي، خو یوازې هغه وخت چې دا له مختلفو نورو نباتاتو خواړو بډایه رژیم برخه وي، چې د ښې روغتیا لپاره مهم عوامل دي.