نوې څېړنه کې پر عقلي زوال د اخته کېدو دوه نوي خطرونه پېژندل شوي

یوې تازه علمي څېړنې موندلې چې د لید کمېدو او لوړ کلسترول درملنه د عقل زوال خطر کمولو دوه نوې لارې دي.

ساینس پوهان وايي، ۱۴ روغتیايي ستونزې دي چې که کمې شي یا یې بشپړه درملنه وشي، په نړیواله کچه د ډېمېنشا یا د عقل زوال ستونزه نیم په نیمه کموي.

د لانسیټ په نوم کمېسیون په وینا، د منځني عمر خلک او د بې‌وزله هېوادونو اوسیدونکي به د دغه خطر له منځه وړلو له دغو فکټورونو څخه ډېره ګټه پورته کړي.

د لانسیټ تازه رپوټ اټکل کوي چې تر ۲۰۵۰ کاله به په نړۍ کې د ډېمېنشا یا عقلي زوال ناروغانو شمېر دوه برابره یا ۱۵۰ میلیونو ته پورته شي.

خو ساینسپوهانو دوه نوې لارې موندلې چې کولای شي د دغې ناروغۍ د خطر کمولو کې مرسته وکړي - د نابینايۍ او لوړ کلسترول درملنه.

دوی وايي که د ۱۴ روغتیايي ستونزو درمنله وشي، په نړۍ کې ورسره د عقل زوال ستونزه نیم په نیمه کمېدای شي.

د لید پر کمېدو او لوړ کلسترول سربېره خپګان، فزیکي فعالیت نه لرل، شکر، سیکرټ څکول او ځینې نور موارد هم د عقلي زوال ناروغۍ لامل ګرځېدای شي.

له ټولنې ګوښه پاتې کېدل، ککړه هوا او د اورېدو توانايي له لاسه ورکول هم د دغې ناروغۍ په زیاتېدو کې ونډه لري.

عقلي زوال هغه مهال رامنځته کیږي چې الزایمر او هېرجنتیا په مغزو کې عصبي ریښو ته زیان واړوي او د حافظې د له منځه تللو لامل شي.

الزایمر د ډېمېنشا یا عقلي زوال تر ټولو معمول ډول بلل کېږي.

د دې ناروغۍ یو عمده لامل جینیتکي هم دی چې د انسانانو په واک کې نه دی او له مور و پلار څخه اولادونو ته انتقالیږي.

خو روغتیايي کاروپوهان وایي د ډیمینشیا خطرونو تر ۴۵ سلنه مخنیوی شونی دی یا یې د کمېدو امکان شته.

د لندن د یو سي ايل پوهنتون پروفیسور ګېل لېونګسټن وايي، اقدام لپاره هېڅ وخت ناوخته نه دی او حکومتونه باید د ژوند د سالمې بڼې په رواجولو سره د عقلي زوال یا حافظې له لاسه ورکولو د خطرونو مخنیوي کې مرسته وکړي.

د دې نارغۍ مخنیوي لپاره څېړونکي ځینې سپارښتنې لري.

دوی وايي،‌ حکومتونو باید د هوا د ککړېدو پر مخنیوي سربېره له خلکو سره د وینې فشار، زیات وزن، الکولي څښاک کمولو، سیګرټ پرېښودو، د نابینايي علاج،‌ ورزش او فزیکي فعالیتونو ته په هڅولو کې مرسته وکړي.

څېړونکي وايي، د ژوند د بڼې بدلول کولی شي د عقلي زوال د زیاتېدو لاملونه کنټرول کړي.

ځینې بیا دا ناروغي له زیات عمر سره تړي، خو روغتیا پوهان وايي ډیمینشا د عمر په هر پړاو کې پېښېدلی شي.