तीन देशका तीन वैज्ञानिकले हात पारे रसायनशास्त्रतर्फ नोबेल पुरस्कार

यो वर्ष रसायनशास्त्रतर्फको नोबेल पुरस्कार जापान, अस्ट्रेलिया र संयुक्त राज्य अमेरिकाका तीन वैज्ञानिकले संयुक्त रूपमा पाउने भएका छन्।

पुरस्कार समितिका अनुसार 'मेटल-अर्ग्यानिक फ्रेमवर्क' (एमओएफ) विकास गरेकाले जापानका सुसुमु कितागावा, अस्ट्रेलियाका रिचर्ड रब्सन र अमेरिकाका ओमर यागीलाई सन् २०२५ को नोबेल पुरस्कार दिन लागिएको हो।

समितिका अनुसार उनीहरूले 'मलिक्यूलर आर्किटेक्चर' को नयाँ शैली विकास गरेका छन्। धातुका आयन र प्राङ्गारिक अणुहरू मिलेर बन्ने स्फटिकजस्ता र सूक्ष्म प्वालहरू भएको संरचना नै एफओएफ हो। पर्यावरण शुद्धीकरणसहित विभिन्न प्रयोजनमा यसको प्रयोग हुन सक्ने विज्ञहरू बताउँछन्।

यसअघि नोबेल पुरस्कार समितिले सोमवार चिकित्साशास्त्रतर्फ र मङ्गलवार भौतिकशास्त्रतर्फ विजेताहरूको नाम घोषणा गरेको थियो। अब बिहीवार साहित्य, शुक्रवार शान्ति र आगामी साता सोमवार अर्थशास्त्र विधामा विजेताको नाम घोषणा हुने छ।

यो वर्षका विजेता र खोज

कितागावाको जन्म सन् १९५१ मा जापानमा भएको हो। उनी क्योटो विश्वविद्यालयमा प्राध्यापक छन्।

रब्सनको जन्म सन् १९३७ मा यूकेमा भएको हो। अहिले उनी मेल्बोर्न विश्वविद्यालयमा प्राध्यापन गर्छन्।

यागीको जन्म सन् १९६५ मा जोर्डनमा भएको हो। उनी बर्क्लीस्थित यूनिभर्सिटी अफ क्यालिफोर्नियामा प्राध्यापक छन्।

पुरस्कार घोषणा सभामा फोनमार्फत् बोल्दै प्राध्यापक कितागावाले आफ्नो खोज पुरस्कृत भएकोमा सम्मानित महसुस भएको बताए।

उनीहरूको सन् १९९२ देखि २००३ मा भिन्नाभिन्नै एमओएफबारे खोज गरेका थिए।

त्यसपछि रसायनशास्त्रीहरूले हजारौँ एमओएफ निर्माण गरेका छन्।

नोबेल पुरस्कार समितिका अनुसार तीमध्ये केही पदार्थ पानीबाट पीएफएएस भनिने कृत्रिम रासायनिक पदार्थ छुट्ट्याउन, वातावरणमा सूक्ष्म मात्रामा चुहिएका एन्टिबायोटिकजस्ता औषधीय पदार्थलाई टुक्र्याउन, कार्बन डाइअक्साइड जम्मा गर्न वा मरुभूमिको हावाबाट पानी सङ्कलन गर्न प्रयोग गर्न सकिन्छ।

यो वर्ष चिकित्साशास्त्र विधामा प्रतिरोध प्रणालीसम्बन्धी खोज तथा अनुसन्धानका लागि मेरी ब्रन्को, फ्रेड र्‍याम्स्डेल र शिमोन साकागुचीले नोबेल पुरस्कार हात पार्ने भएका छन्।

भौतिकशास्त्रतर्फ क्वान्टम मेकानिक्ससँग सम्बन्धित खोजका लागि अमेरिकामा कार्यरत तीन वैज्ञानिक जोन क्लार्क, मिशेल एच डेभोर र जोन एम मार्टिनिसलाई नोबेल पुरस्कार दिने घोषणा पुरस्कार समितिले गरेको छ।

केही रोचक जानकारी

रसायनशास्त्रतर्फ सन् १९०१ देखि अहिलेसम्म ११७ पटक गरी २०० विजेताले नोबेल पुरस्कार हात पारेका छन्। तर दुई वैज्ञानिक दुई-दुई पटक यो विधामा पुरस्कृत भएकाले विजेताको कुल सङ्ख्या १९८पुगेको छ।

सन् २०१९ मा अरू दुई वैज्ञानिकसँग संयुक्त रूपमा नोबेल पुरस्कार पाउँदा जोन गुडइनफ ९७ वर्षका थिए। उनलाई लिथिअम-आयन ब्याटरी विकासका लागि पुरस्कृत गरिएको थियो।

उनी सन् १९२२ मा जर्मनीमा जन्मिएका थिए। उनको मृत्यु संयुक्त राज्य अमेरिकाको टेक्ससमा जुन २०२३ मा भयो।

सन् १९३५ मा अर्का एक वैज्ञानिकसँगै संयुक्त रूपमा नोबेल पुरस्कार पाउँदा फ्रेडेरिक योल्यो केबल ३५ वर्षका थिए। उनको जन्म सन् १९०० मा र मृत्यु सन् १९५८ मा प्यारिसमा भएको थियो।

नयाँ रेडिओधर्मी तत्त्वको निर्माण गरेकाले उनीहरू पुरस्कृत गरिएको थियो।

यो विधामा दुई-दुई पटक नोबेल पुरस्कार पाउने वैज्ञानिकहरू फ्रेडेरिक साङ्गर र ब्यारी शार्पलेस हुन्।

यसअघि कसले पाएका थिए पुरस्कार

बीबीसी न्यूज नेपाली यूट्यूबमा पनि छ। हाम्रो च्यानल सब्स्क्राइब गर्न तथा प्रकाशित भिडिओहरू हेर्न यहाँ क्लिक गर्नुहोस्। तपाईँ फेसबुक, इन्स्टाग्राम र ट्विटरमा पनि हाम्रा सामग्री हेर्न सक्नुहुन्छ। अनि बीबीसी नेपाली सेवाको कार्यक्रम बेलुकी पौने नौ बजे रेडिओमा सोमवारदेखि शुक्रवारसम्म सुन्न सक्नुहुन्छ।