माणसाचा मेंदू खाणारा अमिबा काय आहे? पोहायला जाणाऱ्यांनी काय काळजी घ्यावी?

केरळमध्ये मेंदू खाणारा अमिबा (ब्रेन इटिंग अमिबा) पुन्हा चर्चेत आला आहे.

माध्यमांत आलेल्या विविध वृत्तांनुसार, सप्टेंबरच्या मध्यापर्यंत राज्यात या आजाराने ग्रस्त असे 60 हून अधिक रुग्ण आढळले आहेत आणि त्यापैकी किमान 18 जणांचा मृत्यू झाला आहे.

पीटीआय या वृत्तसंस्थेच्या माहितीनुसार, केरळमधील विरोधी पक्ष यूडीएफने सरकारवर या आजाराच्या प्रसाराचे कोणतेही ठोस वैज्ञानिक स्पष्टीकरण देण्यात 'अपयश' आल्याचा आरोप केला आहे.

विधानसभेत आययूएमएलचे नेते एन. शमसुद्दीन म्हणाले की, हा आजार खूप वेगाने पसरत आहे.

त्याचे रुग्ण तिरुवनंतपुरम, कोल्लम, मलप्पूरम, त्रिशूर आणि पलक्कडसह अनेक जिल्ह्यांमध्ये आढळून आले आहेत.

यूएस सेंटर फॉर डिसिज कंट्रोल अँड प्रिव्हेंशन (CDC) यांच्या मते, ज्या लोकांना हा संसर्ग होतो त्यापैकी 97% लोकांच्या मेंदूच्या उती (टिशू) नष्ट होतात, त्यामुळं मेंदूवर सूज येते आणि मृत्यू होतो.

याच राज्यातील मलप्पुरम जिल्ह्यातील दहा वर्षांच्या मुलाचा एक वर्षापूर्वी याच अमीबामुळे मृत्यू झाल्याचे वृत्त हिंदू मासिकाने दिले होते. 2018 मध्ये, भारत, अमेरिका आणि थायलंडमध्ये तसेच जगभरात नेग्लेरिया फॅलेरी अमीबाची 381 प्रकरणे नोंदवली गेली.

'ब्रेन इटिंग अमीबा' म्हणजे काय?

 नेग्लेरिया फॅलेरी एक मुक्त-जिवंत अमीबा (एकल-पेशीयुक्त जीव) आहे. हा एक सूक्ष्मजीव आहे. केवळ सूक्ष्मदर्शकानेच पाहिला जाऊ शकतो.

तलाव, नद्या, तलाव आणि कालवे यांसारख्या उबदार पाण्यात आणि चिखलाच्या मातीत राहतात. त्याला ‘ब्रेन इटिंग अमीबा’ असेही म्हणतात. 

कारण पाण्यातील हा अमीबा नाकातून मानवी शरीरात प्रवेश करून मेंदूला संक्रमित करतो. त्यामुळे मेंदूच्या ऊतींचे नुकसान होते. या अमीबाचा संसर्ग अत्यंत घातक आहे.

नेग्लेरिया फॅलेरीचा संसर्ग कसा होतो?

हा जलजन्य अमीबा नाकातून माणसाच्या शरीरात प्रवेश करतो. 

हा अमीबा एखाद्या व्यक्तीच्या शरीरात प्रवेश करतो, सहसा पोहताना, डुबकी मारताना किंवा जेव्हा लोक तलाव किंवा नद्यांसारख्या पाण्यात डोके बुडवतात. 

अमीबा नंतर नाकातून मेंदूमध्ये प्रवेश करतो आणि मेंदूच्या नसांचं नुकसान करतो.

यामुळे 'प्राइमरी अमेबिक मेनिंगोएन्सेफलायटीस' (पीएएम) नावाचा आजार होतो.

हा एक जीवघेणा आजार आहे. या अमीबायुक्त पाण्याचा योगसाधना (श्वासासंबंधी योग) करताना किंवा लोक नाक शिंकरताना, नाक स्वच्छ करताना वापरल्यास नेग्लेरिया फॅलेरीचा संसर्ग होऊ शकतो.

 फार क्वचितच, वॉटर पार्क आणि स्विमिंग पूलमधून या अमीबाचा संसर्ग होण्याची शक्यता असते. त्या पाण्यात पुरेसे क्लोरीन नसल्यामुळे असे होऊ शकते. 

तथापि, नेग्लेरिया फॅलेरी हा शिंकातून येणाऱ्या थेंबांद्वारे किंवा थेंबांद्वारे पसरत असल्याचा कोणताही पुरावा नाही. त्याचप्रमाणे लोक दूषित पाणी पितात तेव्हा त्यांना नैग्लेरिया फॅलेरीचा संसर्ग होत असल्याचं दिसेललं नाही.

नेग्लेरिया फॅलेरी कुठे आढळते?

 नेग्लेरिया फॅलेरी उबदार गोड्या पाण्यात, चिखलात वाढतात. या अमीबालाा उष्णता आवडते. म्हणजे गरम पाणी, कोमट पाण्यात जास्त जगतात. ते 46 अंश सेल्सिअस पर्यंत उच्च तापमानात चांगले वाढतात.

शास्त्रज्ञांनी काही PAM प्रकरणांशी संबंधित तलाव आणि नद्यांच्या पाण्याचे तापमान तपासले. त्यांचे तापमान 26 अंश सेल्सिअसपेक्षा जास्त आहे. 

तसेच हा अमीबा 26 अंश सेल्सिअसपेक्षा कमी तापमान असलेल्या पाण्यात राहू शकतो.

हा अमीबा कुठे असतो?

 तथापि, समुद्रासारख्या खाऱ्या पाण्यात नेग्लेरिया फॅलेरी आढळून आलेला नाही.

नेग्लेरिया फॅलेरीसाठी अन्नस्त्रोत काय आहे?

नेग्लेरिया फॅलेरी तलाव आणि नद्यांच्या गढूळ मातीत बॅक्टेरियासारखे इतर लहान जीव खातात. 

हा अमीबा पूर्णपणे निर्जंतुकीकरण केलेल्या जलतरण तलावातून संकुचित होऊ शकतो का? नाही. पूर्णपणे स्वच्छ केलेला आणि निर्जंतुकीकरण केलेला जलतरण तलाव नेग्लेरिया फॉवलेरी अमीबा प्रसारित होत नाही. तथापि, नेग्लेरिया फॅलेरी वॉटर पार्क, स्विमिंग पूल आणि सर्फ पार्कमध्ये आढळू शकते ज्यांची योग्य देखभाल केली जात नाही किंवा पुरेसे क्लोरीन नाही. 

अमेरिकेत नेग्लेरिया फॅलेरी संसर्ग किती सामान्य आहेत? तर तिथे नेग्लेरिया फॅलेरीचे संसर्ग दुर्मिळ आहेत. 

2012 ते 2021 दरम्यान अमेरिकेत एकूण 31 प्रकरणे आढळून आली. त्यापैकी 28 जणांना मनोरंजन वॉटर पार्कमधून हा आजार झाला, तर दोघांना नाक स्वच्छ करण्यासाठी या अमीबाने दूषित पाण्याचा वापर करताना हा आजार झाला. 

नळाच्या पाण्यातून आणखी एका व्यक्तीला संसर्ग झाला होता.

नेग्लेरिया फॅलेरी बहुतेक मुलांना संक्रमित करते. संसर्ग प्रामुख्याने 14 वर्षे आणि त्यापेक्षा कमी वयाच्या मुलांमध्ये दिसून येतो. याचे कारण स्पष्ट झालेले नाही. 

मुलांना पाण्यात खेळायला जास्त आवडते म्हणून संसर्ग होण्याची शक्यता जास्त असते.

नेग्लेरिया फॅलेरी संसर्ग कधी होतो?

हे अमीबा संक्रमण उच्च तापमानाच्या काळात सर्वाधिक संसर्गजन्य असतं. 

जेव्हा पाण्याचे तापमान जास्त असते आणि पाण्याचा साठा कमी असतो तेव्हा या अमीबाचा संसर्ग होण्याचा धोका असतो. 

जरी नेग्लेरिया फॅलेरी संक्रमण दुर्मिळ असले तरी ते जुलै, ऑगस्ट आणि सप्टेंबर यांसारख्या उच्च तापमानात होऊ शकतात. 

हे संक्रमण एका व्यक्तीकडून दुसऱ्या व्यक्तीकडे जाऊ शकते का? नाही. नेग्लेरिया फॅलेरी अमिबा संसर्ग एका व्यक्तीपासून दुसऱ्या व्यक्तीपर्यंत पसरत नाही. 

नेग्लेरिया फॅलेरी अमीबामुळे होणाऱ्या रोगाची लक्षणे कोणती? नेग्लेरिया फॅलेरीमुळे PAM होतो. हा मेंदूचा संसर्ग आहे ज्यामुळे मेंदूच्या ऊतींना नुकसान होते. सुरुवातीच्या टप्प्यात, PAM ची लक्षणे पूर्णपणे बॅक्टेरियाच्या संसर्गासारखी असतात. 

या अमीबाच्या संसर्गानंतर 5 दिवसांनी PAM चे पहिले लक्षण दिसून येते. तथापि, ही लक्षणे संसर्गाच्या एक ते 12 दिवसांनंतर कधीही सुरू होऊ शकतात. 

या लक्षणांमध्ये

यांचा समावेश होतो. 

त्यानंतर मान पकडली जाते, सर्व काही गोंधळलेलं दिसतं, समोर कोण आहे याचं भान राहात नाही. 

नंतरच्या लक्षणांमध्ये

यांचा समावेश होतो. 

लक्षणे दिसू लागल्यानंतर, रोग वेगाने पसरतो आणि पाच दिवसात एखाद्या व्यक्तीचा मृत्यू होतो. 

या व्यक्तीचा एक ते 18 दिवसांत कधीही मृत्यू होऊ शकतो.

नेग्लेरिया फॅलेरीमुळे मृत्यू कसा होतो?

हा अमीबा मेंदूच्या ऊतींना पूर्णपणे नष्ट करतो. परिणामी, मेंदू फुगतो आणि व्यक्तीचा मृत्यू होतो. या संसर्गाच्या संपर्कात आलेल्या लोकांचा मृत्यूदर किती आहे? या आजाराचा मृत्यूदर 97 टक्क्यांहून अधिक आहे. 

अमेरिकेत 1962 ते 2021 या कालावधीत या संसर्गाची लागण झालेल्या 154 लोकांपैकी फक्त चार जण वाचले.

नेग्लेरिया फॅलेरी संसर्गावर काही प्रभावी उपचार आहेत का? कारण PAM हा दुर्मिळ आजार आहे आणि संसर्ग वेगाने पसरतो, प्रभावी उपचार शोधणे आव्हानात्मक आहे. असे काही पुरावे आहेत की काही औषधे प्रभावीपणे याचा सामना करू शकतात. 

या संक्रमणांवर उपचार करण्यासाठी सर्वोत्तम औषधे निश्चित करण्यासाठी अद्याप अभ्यास केले जात आहेत. 

सध्या, PAM वर उपचार करण्यासाठी amphotericin B, azithromycin, fluconazole, rifampin, miltefosine आणि dexamethasone सारख्या औषधांचा वापर केला जातो. ही औषधे नैग्लेरिया फॅलेरी विरूद्ध चांगले काम करतात असे मानले जाते आणि सध्या या आजारावर उपचार करण्यासाठी वापरले जात आहे. 

स्विमिंग पूलमध्ये पोहल्यानंतर किंवा ताजे पाण्यात खेळल्यानंतर मला PAM लक्षणे जाणवल्यास मी काय करावे? PAM क्वचितच संसर्गजन्य आहे. PAM ची सुरुवातीची लक्षणे इतर जिवाणूजन्य आजारांसारखीच असतात. 

ताप, डोकेदुखी, उलट्या किंवा मळमळ, मान ताठरणे यासारखी लक्षणे अचानक उद्भवल्यास, विशेषत: गरम पाण्यात भिजल्यानंतर किंवा ओल्या झाल्यानंतर, ताबडतोब डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

 वातावरणात नेग्लेरिया फॅलेरी असणं किती सामान्य आहे?

नेग्लेरिया फॅलेरी सहसा तलाव, नद्या, गरम पाण्याचे तलाव आणि चिखल, मातीमध्ये वाढतात. हा अमीबा मुख्यतः तलाव, तलाव आणि नद्यांखालील गढूळ पाण्यात राहतो.

पाण्यात Naegleria falleri त्वरीत शोधण्यासाठी काही चाचण्या आहेत का? नाही. पाण्यातील हा अमीबा ओळखण्यासाठी पर्यावरणीय संशोधनाला आठवडे लागू शकतात.

इतर पाण्याच्या धोक्यांच्या तुलनेत नेग्लेरिया फॅलेरीचा संसर्ग होण्याचा धोका काय आहे? नेग्लेरिया फॅलेरी संसर्गाचा धोका खूप कमी आहे. 

2012 ते 2021 या दहा वर्षांत अमेरिकेत 31 प्रकरणे नोंदवली गेली. दरवर्षी लाखो लोक वॉटर पार्कला भेट देत असले तरी फार कमी लोकांना या आजाराची लागण होते. 

2010 ते 2019 या दहा वर्षांच्या कालावधीत, युनायटेड स्टेट्समध्ये अंदाजे 3,957 लोकांनी अपघाती बुडून आपला जीव गमावला. 

त्या मृत्यूंच्या तुलनेत या आजाराने मृत्युमुखी पडलेल्यांची संख्या कमी आहे.