Iran vs Israel: Kedu onye ngwa agha ya kaa?

Ndị ọrụ gọọmentị mba Amerịka agwala ndị ntaakụkọ na ndị Izrel a tụọla otu ogbunigwe na mba Iran.

Ndị mmadụ nụrụ ụda ogbunigwe ahụ na mpaghara Isfahan, mana e nweghị onye maa ebe e zigara ya.

Iran nọ na nche kemgbe Izrel kwuru na ha ga-azaghachi mwakpo ndị Iran wakporo ha n'abalị Satọde mgbe ha tụrụ ogbunigwe ruru 300 maka mbuso agha megide Izrel.

Ndị ntaakụkọ Iran na ndị ụlọọrụ 'International Atomic Energy Agency' (IAEA) ekwubeghị na-enwere mmetụta ọ bụla site na ogbunigwe ahụ a tụrụ ụbọchị Fraịde.

Isfahan, di n'ógbè ahụ ogbunigwe ahụ dara, nwere ụtụtụ ọdụ ụgbọ elu, ebe a na emepụta ngwa agha nuklia.

Ụlọọrụ mgbasa ozi Fars nke Iran nke dị nso na Islamic Revolution Guard Corps (IRGC) kwuru na ha nụrụ ụda ogbunigwe ahụ.

Osote onye na-ahụ maka mba ofesi Iran bụ Ali Bagheri Kani kwuru na ha ga-ebuso Izrel agha n'oge na adịghị anya.

Onyeisi ndịagha Izrel Lt Colonel Herzei Halevi e kwubuola na ha ga atụ ogbunigwe n'Iran maka mwakpo ahụ ha wakporo ha na 13 Eprel.

Nke a bụ ihe ọzọ na-eme agha ahụ dị n'etiti Izrel a D Iran

Ozi kwuru n'aka Izrel dị n'agha ahụ Gaza.

Kedụ mba ngwa agha ha kachasị?

Ụlọọrụ BBC jiri ndepụta a tụlee ajụjụ a na-agbanyeghị na mba ndị a nwere ike ị nwe ngwa agha ha zoro ezo.

Ụlọọrụ 'International Institute for Strategic Studies' (IISS) tụlere ngwaagha mba abụọ ahụ site n'ozi ndị oru gọọmentị ị ji chọpụta ndị ngwaagha ha ka.

Ụlọ mmụta 'Stockholm International Peace Research Institute' weputara nkọwa nke ha.

Mana, Nicholas Marsh, onye ọrụ ụlọ mmụta 'Peace Research Institute' di n'Oslo (PRIO) kwuru na ọ bụ ndị nnyocha IISS nwere ike ị chọpụta mba kacha nwe ngwa agha n'ụwa niile.

IISS kwuru na Izrel na-etinye nnukwu ego maka nchekwa karịa Iran, nke na-enye ha ike maka ihe ọbụla nwere ike ime.

IISS kwuru na ego nchekwa Iran dị ihe dịka ijeri $7.4 n'afo 2022 na 2023, ebe nke Izrel ruru ijeri $19.

Uru teknụzụ

Ọnụọgụgụ IISS na-egosi na Izrel nwere ụgbọelu ndịagha ruru 340 dị njikere agha.

Ọ bụ ya na-enye ha nkasiobi maka agha ụgbọelu.

Ụgbọelu ndị ahụ gụnyere ụgbọelu F-15 bụ ndị na-aga ebe dị anya, F-35 - bụ ụgbọelu teknụzụ "stealth" nke nwere ike izo ezo.

IISS kwuru na Iran nwere ụgbọelu ruru 320 dị njikere agha. Ụgbọelu ndị a bụ ndị a rụrụ n'afọ 1960, gụnyere F-4, F-5 na F-14 (ụgbọelu nke ikpeazụ bụ nke ihe onyonyo 'Top Gun' e mepụtara n'afo 1986 mere ka o wuo ewu).

Mana Nicholas Marsh si ụlọọrụ PRIO kwuru na o doro anya na ụgbọelu ndị ochie ahụ na-efe, maka ịchọta maka na akụrụngwa ya dị ụkọ.

.

Igwe 'Dome' na Ụta

Nke a bụ akụkụ kacha banyere nchekwa Izrel akụrụngwa 'Iron Dome na Arrow' ha.

Injinia ogbunigwe bụ Uzi Rubin bụ onye chọpụtara 'Israel Missile Defense Organisation' nke ministri ọrụ nchekwa.

Ugbu a, ọ bụrụla onye nnyocha n'ụlọọrụ 'Jerusalem Institute for Strategy and Security'.

Ọ gwara BBC n'obi jụrụ ya mgbe ọ hụrụ Iron Dome nke gbaturu ogbunigwe ahụ Iran tụrụ ha na Satọde izu ụka gara aga.

"Enwere m afọ ojuju na obi ụtọ dị ukwuu... Ọ bụ nnukwu ihe ka ọ bu. Ọ nweghị akụrụngwa agha ọzọ dị ka ya.

Kedu ihe dị anya n'etiti Iran na Israel?

Izrel ji 2,100km tee aka n' Iran.

A na-ahụ ngwaagha Iran dị ka nke kachasị ukwuu na mpaghara Middle East.

N'afọ 2022, Generalụ Kenneth McKenzie sitere Central Command mba Amerịka kwuru na Iran na-enweta ngwaagha ballistic "karịrị 3,000".

Dị ka CSIS Missile Defence Project' si kwuo, Izrel na-eziga ngwa agha n'ọtụtụ ebe.

Ogbunigwe na drone mba Iran

Iran ruru ọrụ dị ukwuu na sistemu ogbunigwe na drones ha kemgbe agha ya na Iraq n'afo 1980 ruo 1988.

Ha mepụtara ọtụtụ ngwa agha bụ nke ha tụrụ izrel nso nso a.

Ndị nnyocha nyochara mgbọ ogbunigwe ndị ahụ wakporo Saudi Arabia kwuru na ọ bụ Iran rụrụ ya.

'Ntaramahụhụ' site na mwakpo

Tim Ripley kwuru o bụ naanị ọgụ ụgbọelu ka Izrel were ike ịnụ so Iran.

Ripley kwuru na nke a ga-egbu ndị isi ma kwatuo ụlọọrụ mmanụ.

Ndị isi agha na ndọrọndọrọ ọchịchị Izrel kwuru na ha ga-emesị mba ọbụla na e-megide ha ike.

Na mbụ, Izrel egbuola nnukwu ndịagha Iran n' ọtụtụ ndị mmadụ n'Eprelụ 1 mana Izrel gọnarịrị mwakpo ahụ.

Ndị ọrụ agha mmiri

Ngwaagha mmiri Iran dị 220 ebe nke Izrel dị 60 dị ka IISS si kwuo

Mwakpo cyber

Ọ bụ Izrel ka mwakpo cyber ga-aka nwenta

Igwe nchekwa Iran adịchaghị ka teknụzụ nke ndị Izrel.

Ndị ọrụ Israel National Cyber ​​Directorate kwuru na mwakpo cyber kariri karịa ugbua.

Akụkọ kwuru na mwakpo cyber dị 3,380 mere na mwakpo Ọktoba 7 afo 2023.

Onye isi otu Iran Civil Defence Organisation, Brigadier General Gholamreza Jalali kwuru na Iran kwụsịrị ihe mwakpo cyber ruru 200 n'ime ọnwa ole na ole tupu ntuli aka ndị omeiwu.

N'ime ọnwa Disemba, Mịnịsta na-ahụ maka mmanụ na Iran, Javad Owji, kwuru na otu mwakpo cyber kpatara nsogbu maka ọdụ mmanụ ụgbọ ala n'obodo ahụ.

Ihe iyi egwu nuklịa

Akụkọ na-ekwu na Izrel nwere ngwaagha nuklia nke ha mana ha achọghị imee ka a mara.

A na-ekwu na Iran e nweghị ngwaagha nuklia.

Geography na igwe mmadụ

Ọnụọgụgụ Iran dị nde mmadụ iri asatọ na itoolu '89 million'. O karịrị nke mba Izrel dị nde mmadụ iri '10million'

Iran nwere ndị agha ruru 600,000 ebe ndị agha Izrel di 170,000 dị ka IISS si kwu.

Kaadị Iran

Onye ọrụ ihe gbasara mpaghara ọnwụnwa anyanwụ 'bụ Tariq Sulaiman gwara BBC Urdu na agha nwere ike ịbawanye.

Nnyocha mahadum Hibru gosiri na ìgwè mmadụ Izrel achọghị ka Izrel na Iran lụọ ọgụ n'ihi na ọ ga emetụta nyocha n'mahadum ahụ ya na nchekwa obodo.

Otu nkwupụta mahadum ahụ kwuru na emere nyocha a n'abalị 14 na 15 Eprel site na ịntanetị na ekwentị yana nlele mmadụ 1,466 ndị gụnyere ndị Juu na ndị Arab.

Kedụ ihe bụ Izrel na Iran ji ndị ọzọ alụchitere onwe ha ọgụ?

Ọ bụ ezie na Izrel na Iran anaghị alụ agha ọbụla ruo taa, mana obodo abụọ a na-abanye n'ọgụ na-akwadoghị.

E gburu ndịagha Iran dị mkpa n'mwakpo a na-enyo na ọ bụ Izrel kwadoro ya.

Ndị otu Hezbollah na ndị ndọrọndọrọ ọchịchị na-alụ ọgụ kacha nke Iran na-ebuso Izrel agha site na Lebanọn.

Izrel na ndị mba Ọdịda Anyanwụ kwenyere na Iran na-enye Hamas ngwaagha na ọzụzụ.

A na-ahụta ndị Houthis ndi Yemen dị ka ndi nnọchianya ndịagha Iran. Saudi Arabia kwuru na ogbunigwe ndị Houthi gbara bụ Iran mepụtara ya.

Otu ndị Iran na-akwado nwere nnukwu ike n'Iraq na Syria.

Iran na-akwado gọọmentị Syria ma kwuo na ha ji mpaghara Syria wakpo Izrel.

Nkwupụta ndị ọzọ nke Ahmen Khawaja, Carla Rosch na Reza Sabeti na Chris Partridge