KAI TSAYE, Yaƙin Iran da Amurka da Isra'ila da kuma abubuwan da ke faruwa a Najeriya 13/03/2026

Rahoto kai-tsaye

Daga Aisha Babangida da Haruna Kakangi

1. Sa'a 1 da ta wuce'Amurka da Isra'ila sun kai hare-hare guda 15,000 a Iran'

   Sakataren tsaron Amurka, Pete Hegseth, ya ce Amurka za ta kai karin hare-hare kan Iran a yau fiye da kowace rana. Ya shaida wa manema labarai cewa Amurka da Isra'ila sun kai hari dubu goma sha biyar tun bayan kaddamar da yakin makonni biyu da suka gabata.

   Ya kuma ce sabon jagoran addini na Iran, Mojtaba Kamenei, ya samu mummunan rauni. Da aka tambaye shi game da harin da aka kai wata makaranta a ranar farkon yakin -- inda aka ce an kashe 'yan mata fiye da dari.

   Mr Hegseth ya ce ana ci gaba da gudanar da bincike.

2. Sa'o'i 2 da suka wuceIran ta ba jirgin ruwan Turkiyya damar wucewa ta masigar Hormuz

   Ministan sufurin kasar Turkiyya, Abdulkadir Uraloğlu, ya ce Iran ta ba wani jirgin ƙasar izinin wucewa ta Mashigar Hormuz.

   Kamfanin dillancin labaran reuters ya ruwaito cewa jirgin yana kusa da ruwan Iran.

   Uraloğlu ya ƙara da cewa gwamnati a Ankara ta ɗaga matakin gargaɗi na tsaro zuwa mafi girma dangane da halin da ake ciki a mashigar Hormuz.

   Ministan ya ce wasu jirage 14 na ƙasar suna jiran izinin wucewa ta mashigar sannan zai ci gaba da tuntuɓar jami’an Iran kan halin da jiragen ke ciki.

   A makon da ya gabata, rundunar juyin juya halin Iran ta bayyana cewa ta karbe iko kan zirga-zirgar ruwa a Mashigar Hormuz a matsayin ramuwar gayya ga hare-haren da Amurka da Isra’ila suka kai kasar.

   Iran ta kuma yi barazanar kai hari kan kowanne jirgi da ya wuce ta mashigar ba tare da izini ba.

   Mojtaba Khamenei, sabon jagoran addinin kasar, ya jaddada a cikin saƙonsa jiya cewa mashigar Hormuz za ta ci gaba da kasancewa a rufe.

3. Sa'o'i 2 da suka wuceAn tabbatar da mutuwar ƙarin sojojin Amurka biyu

   Rundunar sojin Amurka ta tabbatar da mutuwar ƙarin ma'aikatan jirgi biyu wadanda da farko ba a gan su ba bayan hatsarin jirgin dakon mai na Amurka a yammacin Iraq.

   Hakan na nufin dukkanin mutum shida da ke cikin jirgin na KC-135 sun rasa rayukansu sanadiyyar haɗarin.

   Cibiyar ayyukan soji ta Amurka ba ta tabbatar da dalilin haɗarin jirgin ba, sai ta bayyana cewa hatsarin ya haɗa ne da jirage biyu - amma ɗaya daga cikin jiragen ya sauka lami lafiya, kuma babu hannun abokan gaba a ciki.

4. Sa'o'i 2 da suka wuceAmurka ta yi iƙirarin raunata jagoran Iran

   Sakataren tsaron Amurka Pete Hegseth ya ce "an raunata" jagoran addinin Iran, Mojtaba Khamenei kuma akwai yiwuwar an "illata shi", (sai dai editan labaran ƙasashen waje na BBC ya ce ba mu da tabbacin hakan).

   Lokacin da ya kafa hujja da sanarwar da Mojtaba ya fitar a ranar Alhamis, wanda aka karanta a gidan talabijin na gwamnatin Iran, Hegseth ya ce me ya sa ba a ga bidiyon shi ba.

   "Na san kun san me ya sa," kamar yadda ya bayyana.

   Sakataren tsaron na Amurka ya ce Mojtaba na "tsoro" kuma "an raunata" shi.

5. Sa'o'i 3 da suka wuceHotunan yadda ƴan harka Islamiyya ke zanga-zangar Ranar Qudus a Kano da Abuja

   Ga wasu hotunan da ke nuna yadda 'yan Shi'a ke gudanar da zanga-zangar lumana ta "Ranar Qudus" ta duniya domin bayyana rashin jin daɗinsu da mamaye Gaza da gaɓar yamma da tekun Jordan.

   A kowacce ranar juma’a ta karshen watan Ramadan ce ranar Qudus ta duniya, inda magoya bayan Falasɗinu ke gudanar da zanga-zangar lumana ko kuma muzaharar nuna adawa da ƙasashen Amurka da Isra'ila, a sassan duniya.

6. Sa'o'i 3 da suka wuceZa mu ci gaba da datse Mashigar Hormuz - Mojtaba Khamenei

   Iran ta ce za ta ci gaba da toshe Mashigar Hormuz, wadda ita ce muhimmiyar hanyar jigilar kayayyaki ta teku, a cewar wata sanarwa da aka karanta a gidan talabijin na gwamnati, wadda aka danganta ga sabon jagoran addinin kasar.

   Mojtaba Khamenei bai fito a bainar jama’a ba tun bayan da ya gaji mahaifinsa, sai dai akwai rade-radin da ke cewa ya ji rauni, amma ba a tabbatar da hakan ba.

7. Sa'o'i 3 da suka wuceBabu alamar cewa an raunana gwamnatin Iran - Sharhi, Jeremy Bowen

   Har yanzu babu wata alama da ke nuna cewa an raunana duk da tsammanin da wasu a Amurka suka yi cewa kashe jagoran addinin ƙasar a ranar farko ta yaƙi zai haddasa rikicewa cda rushewar gwamnatin kasar in ji masu sharhi.

   Masu sharhin sun ce wasu a Washington sun yi tunanin cewa bayan mutuwar Ali Khamenei, tsarin mulkin Iran zai iya rugujewa cikin sauri. Amma har yanzu babu wata shaida da ke nuna hakan, domin tsarin mulkin ƙasar ba ya dogara da mutum guda kawai.

   Shugaban Amurka Donald Trump mutum ne da ke yawan magana kan muhimmancin shugabanci mai ƙarfi. Wata kila wasu a Amurka sun yi tunanin cewa bayan mutuwar Khamenei za a samu irin abin da ya faru a Venezuela, inda rikicin siyasa ya iya jawo sauyin gwamnati cikin gaggawa.

   Amma irin wannan tunani na iya nuna rashin fahimtar yadda tsarin mulkin Iran yake in ji masu sharhi.

   Tsarin gwamnatin ƙasar ya rarraba iko tsakanin manyan cibiyoyi na addini da gwamnati da kuma rundunar juyin juya halin Ira, wanda ke da ƙarfin iko sosai.

   Iran kuma na da dogon tarihi na ƙin amincewa da Amurka da Isra’ila, lamarin da ke sa gwamnati da al’ummar ƙasar su haɗa kai lokacin da ake ganin akwai barazana daga waje.

   A halin yanzu, Isra’ila ta bayyana cewa za ta yi ƙoƙarin kashe sabon jagoran Iran Mojtaba Khamenei. Sai dai har yanzu babu tabbacin ko ya ji rauni ko a’a.

   Haka kuma ana mamakin cewa duk da ƙoƙarin da Tehran ke yi na gina martabar sabon jagoran, har yanzu ba a fitar da hotuna ko saƙonni da yawa daga gare shi ba.

8. Sa'o'i 4 da suka wuceAmurka za ta kai hare-hare mafiya girma kan Iran a yau - Hegseth

   Ministan tsaron Amurka, Pete Hegseth ya bayyana cewa a yau ne kasar za ta ƙaddamar da hare-hare mafiya girma kan Iran.

   Hegseth ya jaddada cewa ƙudurin Amurka “ba zai girgiza ba,” yana mai cewa ƙasar a shirye take ta kai hari mafi girma kan Iran.

   Ya kuma ce shugaban Amurka Donald Trump ne ke da ikon yanke shawara kan yadda yaƙin zai gudana.

   “Shi ne zai ƙayyade yadda yaƙin zai kasance, yadda zai gudana da kuma lokacin da za a ɗauki matakai,” in ji Hegseth.

   Ministan tsaron ya ƙara da cewa a yau Amurka za ta sake ƙaddamar da “hare-haren sama mafi yawan da ta taɓa kai wa a sararin samaniyar Iran.”

9. Sa'o'i 5 da suka wuceDakarun juyin juya halin Iran sun yi barazanar ɗaukar mataki mafi tsauri kan masu zanga-zanga

   Hukumar tattara bayanan sirri ta rundunar juyin juya halin Iran IRGC ta yi gargaɗi cewa za ta ɗauki mataki mafi tsauri da ya fi wanda aka yi ranar 8 ga watan Janairu kan mutanen da ke shirin gudanar da zanga-zangar adawa da gwamnati ƙasar,

   Ranar 8 ga watan Janairu ta kasance ranar da aka samu tarzomar zanga-zangar adawa da gwamnati, wadda ta haifar da mutuwar mutane da dama a Iran.

   Hukumar ta ce makiya na ƙoƙarin amfani da zanga-zangar domin cimma burinsu a fagen yaƙi, inda suke ƙoƙarin haifar da tsoro da hargitsi a tituna.

   Rundunar IRGC ta kwatanta mahalarta zangar watan Janairu da suka haifar da tarzoma a matsayin “makiya,” sannan ta bayyana cewa waɗanda suka shirya sabon zanga-zangar za su fuskanci martani da ya fi na ranar 8 ga Janairu.

10. Sa'o'i 5 da suka wuceAn ji ƙarar fashewa kusa da wurin zanga-zangar Ranar Quds a Tehran

    An ji ƙarar fashewa a wasu wurare kusa da inda ake gudanar da zanga-zangar Ranar Quds a Tehran.

    Wani gini da ke kusa da hanyar wurin zanga-zangar a titin Enghelab ya samu hari.

    A lokaci guda, shaidu sun ce sun ji ƙarar fashewa mai ƙarfi a kusa da titin Fatemi da kuma wajen ginin Ma’aikatar Cikin Gida.

    Haka kuma, an ruwaito wasu fashe-fashe a arewacin da yammacin birnin Tehran.

11. Sa'o'i 6 da suka wuceMajalisar dattawa za ta gana da jami’an IMF kan tattalin arzikin Najeriya

    Ana sa ran shugabannin majalisar dattawan Najeriya za su gana da manyan jami’an Asusun Lamuni na Duniya IMF domin tattauna halin da tattalin arzikin ƙasar ke ciki da shirye-shiryen gyara da ake aiwatarwa a ƙarƙashin gwamnatin Bola Tinubu.

    Wannan wata tattaunawa ce da ake gudanarwa tsakanin IMF da Najeriya a kai a kai domin tantance manufofin tattalin arziki da kwanciyar hankalin kuɗi a ƙasar.

    Mataimakin Shugaban Majalisar dattawa,Barau Jibrin ne ya sanar da taron da za a gudanar daga 4 ga Maris zuwa 17 ga Maris, 2026.

    Ana sa ran wannan ganawar zai bai wa ‘yan majalisar damar fahimtar tsarin sarrafa tattalin arzikin gwamnati da kuma gano irin goyon bayan da wannan Asusun Lamuni na Duniya zai iya bayarwa wajen aiwatar da manyan sauye-sauyen tattalin arzikin Tarayyar Najeriya.

12. Sa'o'i 6 da suka wuceSojojin Amurka huɗu sun mutu a hatsarin jirgin soji a Iraqi

    Huɗu daga cikin ma’aikatan jirgin sojin Amurka shida da ke kan jirgin tankin mai KC-135 da ya faɗo a yammacin Iraqi sun mutu, kamar yadda Cibiyar ayyukan sojin Amurka ta tabbatar.

    A cikin wani saƙo da Centcom ta wallafa a shafin X a safiyar Juma’a, rundunar ta ce “huɗu daga cikin ma’aikatan jirgin shida sun tabbata sun mutu.”

    Centcom ta ce ana ci gaba da binciken yadda lamarin ya faru, kuma an tabbatar cewa “faɗuwar jirgin ba ta faru ne sakamakon harin maƙiya ko harin abokan aiki ba.”

    Rundunar ta ce jirgin ya faɗo ne a “yankin iska na aminci,” yayin da wani jirgi na biyu da lamarin ya shafa ya sauka lafiya, ba tare da wata matsala ba.

    Rundunar sojin ta ƙara da cewa “ana ci gaba da aikin ceto a yammacin Iraqi,” kuma lamarin ya auku a wani “yanki da ba na maƙiya ba.”

    Sanarwar ta kuma nuna cewa lamarin bai faru a wani yanki na yaƙi ko musayar wuta ba.

13. Sa'o'i 7 da suka wuce'Sabon jagoran addnin Iran ya tsira daga hare-hare sau biyu'

    Wani ɗan majalisar ƙasar Iran ya bayyana cewa sabon jagoran addinin kasar, Mojtaba Khamenei, ya tsira daga hare-hare biyu da aka kai masa.

    A cewar kamfanin dillancin labaran gwamnatin kasar, ɗan majalisar da ke wakiltar Jahrom, Mohammad Reza Rezaei Kochi, ya ce Mojtaba Khamenei yana tare da Ali Khamenei lokacin da aka kai hari kan gidan jagoran addinin, amma ya tsira daga yunƙurin kashe shi.

    Kochi ya ƙara da cewa an sake kai wani hari a wani asibiti a lokacin da sabon jagoran ke wurin, amma Amurka da Isra’ila ba su cimma burinsu ba.

    Sai dai ɗan majalisar bai bayyana sunan asibitin ko wurin da aka kai harin ba.

    Wannan na zuwa ne a daidai lokacin da shugaban Amurka Donald Trump a wata hira da tashar Fox News ya ce sabon jagoran Iran ya samu rauni a ranar farko ta hare-haren da Amurka da Isra’ila suka kai inda ya ce yana kyautata zaton cewa yana raye amma an ji masa rauni.

    A jiya ne kuma aka wallafa saƙon farko daga sabon jagoran in da ya ce Iran za ta dauki fansar mutanenta da aka kashe a harin da Isra'ila da Amurka suka kai wa kasar.

14. Sa'o'i 8 da suka wuceAn ji ƙarar fashewa a wurare daban-daban na birnin Tehran

    An ji ƙarar fashewa a wurare daban-daban na birnin Tehran, babban birnin Iran, bayan da Isra’ila ta fara wasu sabbin hare-hare a yankin.

    A cikin wani saƙo da rundunar sojin Isra’ila ta wallafa a shafinta na Telegram, ta ce ta fara wani gagarumin jerin hare-hare kan cibiyoyin da ta danganta da gwamnatin Iran a faɗin birnin Tehran.

    A cikin ’yan mintunan da suka gabata kuma, an ruwaito samun fashe-fashe da dama a ciki da wajen birnin.

15. Sa'o'i 8 da suka wuceYaƙin Iran: 'An kashe sojan Faransa ɗaya a Iraqi'

    Shugaban ƙasar Faransa, Emmanuel Macron ya ce an kashe wani sojan ƙasar a yayin wani harin jirgin sama mara matuki da Iran ta kai a yankin Erbil na Iraq, inda wasu da dama suka ji rauni.

    Ya bayyana cewa sojan da aka kashe shi ne Cif ofisa Arnaud Frion, wanda shi ne farkon mutumin Faransa da ya rasa rayuwarsa tun bayan fara yaƙi da Iran a ƙarshen watan da ya gabata.

    “Ga iyalan mamamcin da abokan aikinsa, ina mika ta'aziyyata da kuma nuna dukkan ƙauna da goyon bayan ƙasa a gare ku,” in ji Macron a shafukan sada zumunta.

    “Wasu daga cikin sojojinmu sun samu raunuka. Faransa tana tare da su da kuma iyalansu.”

    Macron ya soki hare-haren da aka kai kan sojojin Faransa da ke yaƙi da kungiyar IS a yankin, yana mai cewa ba za a yarda da hare-haren ba

    “Zaman su a Iraq wani ɓangare ne na yaƙi da ta’addanci saboda haka yaƙin Iran ba zai iya bayar da hujja ga irin waɗannan hare-hare ba.”

16. Sa'o'i 8 da suka wuceAna gudanar da zanga-zangar Ranar Quds a birane daban-daban na Iran

    Ana gudanar da zanga-zangar Ranar Quds a birane daban-daban na ƙasar Iran, inda jama’a suka fito kan tituna domin halartar gangamin.

    Tashar talabijin ta ƙasar Iran na watsa hotunan zanga-zangar da ake gudanarwa.

    Hotunan da aka fitar sun nuna yadda magoya bayan gwamnati suka fito kan tituna a biranen Semnan, Yazd, Ahvaz da Khorramabad domin shiga zanga-zangar.

    Ranar Quds wani biki ne da ake yi duk shekara a ranar Juma’a ta ƙarshe a watan Ramadan, inda ake gudanar da gangami domin nuna goyon baya ga al’ummar Falasɗinu da kuma sukar manufofin Isra’ila.

    Ana gudanar da irin waɗannan gangamun a daruruwan birane a faɗin Iran, inda mahalarta kan riƙa ɗauke da tutoci da kuma rera taken nuna goyon baya ga Falasɗinu.

17. Sa'o'i 9 da suka wuceAmurka ta ba da damar sayar da man Rasha don rage tsadar mai

    Amurka ta bayar da umarnin sayar da man Rasha na wucin-gadi, da cewa ta yi hakan ne da nufin magance karanci da tsadarsa a duniya.

    Masu sayen man na jin radadin tashin, kuma bayan hakan a karshe ma zai shafi farashin sauran kayayyaki.

    Zuwa jiya Alhamis Baitul-malin Amurka ya amince da bayar da lasisin sayar da mai da kayayyakin da aka yi da man wadanda tuni aka loda a jiragen ruwa.

    An yi hakan ne kwana daya bayan kasashe 32 da hukumar makamashi ta duniya ciki har da Amurka suka amince su, saki ganganr mai miliyan 400.

    To amma kuma duk da wannan mataki na hukumar, farashin man ya ci gaba da tashi a iya Alhamis, inda man samfurin Brent ya zarta sama da dala dari daya a ganga daya - a karon farko tun 2022.

18. Sa'o'i 9 da suka wuceAmurka ta ce ta kai hari kan kusan wurare dubu 6 a cikin Iran

    Amurka ta ce ta kai hare-hare kan kusan wurare dubu shida a cikin Iran tun bayan fara yaƙi da ƙasar.

    Ta ce hare-haren sun haɗa da kai farmaki kan gomman jiragen ruwa, wuraren kera makamai, da kuma kan garkuwar kare hare-haren sama.

    A halin da ake ciki kuma, Isra’ila ta ce tana kai wasu sababbin jerin hare-hare ta sama kan babban birnin Iran ɗin, Tehran.

    A daren da ya gabata ma, Isra’ilar ta ce ta kai wani hari a wani wuri da ke da alaƙa da kera makaman nukiliya.

    Sai dai Iran ta dage cewa shirinta na nukiliya ba na kera makamai ba ne, yana da nufin ayyukan ci gaban ƙasa na zaman lafiya.

    An kai waɗannan hare-haren na baya-bayan nan ne yayin da Firaministan Isra’ila Benjamin Netanyahu ke cewa ƙasarsa na yi wa rundunar sojin juyin juya hali ta Iran gagarumar illa.

19. Sa'o'i 9 da suka wuceIsra'ilawa da dama sun jikkata sakamakon harin Iran

    Isra'ilawa da dama ne suka jikkata bayan wani harin makami mai linzami da Iran ta harba a Isra'ila wanda ya faɗa wani ƙauye da ke arewacin ƙasar a safiyar Juma’a, kamar yadda hukumomin agajin gaggawa suka bayyana.

    A cewar hukumar motocin daukar marasa lafiya ta Magen David Adom, jami’an jinya sun yi wa Isra'ilawa 58 da suka jikkata magani sannan suka kai su asibitocin yankin bayan harin da ya auku a garin Zarzir kusa da Nazareth.

    Rahotannin kafofin watsa labaran Isra’ila sun ce wata mata ta samu rauni sakamakon gutsattsarin ƙarfen roka, kuma halin da take ciki bai da tabbas.

    Sojojin Isra’ila sun bayyana cewa sun tura wata tawagar sojoji zuwa wurin da lamarin ya faru.

    A cikin wata sanarwa, rundunar sojin ta ce jami’anta tare da hukumomin agaji da na ceto suna duba halin da ake ciki a wurin.

    A jiya ne ma’aikatar lafiyar Isra'ila ta ce adadin mutanen da suka jikkata sakamakon hare-haren makamai masu linzami da Iran ke kai wa ƙasar ya kai 2,745.

20. Sa'o'i 9 da suka wuceIyalin Ali Khamenei: Su wa aka kashe, su wane ne ke raye?

    Labarin kisan da aka yi wa wasu daga cikin iyalan tsohon jagoran addinin Iran, Ali Khamenei ya haifar da tambaya game da waɗanda suka rage a dangin.

    Surukai maza da mata nawa jagoran addinin ke da su, kuma waɗanne ne danginsa na kusa-kusa?

    A tsawon lokacin mulkinsa, Ali Khamenei ya naɗa da yawa cikin iyalansa manyan muƙaman siyasa ko wasu ma'aikatun gwamnati.

    Kuma da dama cikin dangin nasa daga baya sun koma masu adawa da shi, inda aka ɗaure wasunsu a gidajen yari ko suka tafi gudun hijira ƙasashen ƙetare.

    Wannan muƙala ta tattaro wasu bayanan da ake da su game da iyalan tsohon jagoran addinin.

    Karanta cikakken labarin