આગામી કેટલાંક અઠવાડિયાંમાં, મહાકુંભમેળામાં કરોડો લોકો આવશે, જેનું આયોજન એક ખૂબ મોટા વિસ્તારમાં થયું છે. એવું મનાય છે કે દુનિયામાં સૌથી વધુ લોકો એક જગ્યાએ આ જ સ્થળે એકઠા થાય છે.

કુંભમેળો 12 વર્ષે એક વખત ભરાય છે, આ વખતે તેનું આયોજન ઉત્તર પ્રદેશના પ્રયાગરાજ (અગાઉ અલાહાબાદ)માં થયું છે.

શ્રદ્ધાળુઓ અહીં ગંગા, યમુના અને પૌરાણિક નદી સરસ્વતીના સંગમસ્થાને ડૂબકી મારવા પહોંચે છે. એવી માન્યતા છે કે આ પવિત્ર સ્થળે સ્નાન કરવાથી પાપ ધોવાઈ જાય છે અને મોક્ષ મળે છે.

સરકારી અનુમાનો અનુસાર 45 દિવસ ચાલતા આ મેળામાં લગભગ 40થી 45 કરોડ લોકો આવશે.

કુંભમેળામાં આવનારા શ્રદ્ધાળુઓની સંખ્યાને એક દેશ ગણીએ તો તેની વસતી માત્ર વિશ્વના સૌથી વધુ વસતીવાળા દેેશો ભારત અને ચીનથી જ ઓછી હશે.

શ્રદ્ધાળુઓની અનુમાનિત સંખ્યા અમેરિકાની વસતી કરતાં વધુ છે.
સંખ્યા કરોડમાં

2013 અને 2001માં આયોજિત પાછલા બે પૂર્ણ કુંભમેળાની સરખામણીએ આ વખતના મેળાનાં ક્ષેત્રફળ અને તેમાં સામેલ થતા લોકોની સંખ્યામાં ઘણો વધારો થયો છે.

પૂર્ણ કુંભમેળો દર 12 વર્ષે યોજાય છે, જ્યારે અર્ધ કુંભમેળો, જેમકે 2019નો મેળો, દર છ વર્ષે યોજાય છે.

ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ મૅનેજમેન્ટ- બૅંગલોરના એક અભ્યાસ અનુસાર, લગભગ બે દાયકા પહેલાં, 2001માં પ્રયાગરાજમાં યોજાયેલા કુંભમેળામાં પાંચ કરોડ લોકો સામેલ થયા હતા.

આ સંખ્યા વર્ષ 2013માં વધીને 12 કરોડ થઈ ગઈ હતી. 2025માં આ સંખ્યા ચાર ગણી થવાનું અનુમાન છે.

કુંભમેળામાં આવતા શ્રદ્ધાળુઓ (કરોડમાં)

ગંગા અને યમુનાનાં રેતાળ કિનારાઓ પર કરોડો લોકો એકઠાં થવાની સંભાવના છે. છેલ્લા કુંભ મેળા કરતાં બમણાં કરતાં વધુ વિસ્તારમાં ફેલાયેલા આ વખતના મેળાના મેદાનમાં ટેન્ટ, હૉસ્પિટલો, અખાડાઓ અને અન્ય સુવિધાઓ ઊભી કરવામાં આવી છે. મેદાનનું કુલ ક્ષેત્રફળ લગભગ 4,000 હેક્ટર જેટલું છે.

છેલ્લા ત્રણ પૂર્ણ કુંભમેળામાં મેળાના મેદાનનું ક્ષેત્રફળ (હેક્ટરમાં)

કુંભમેળાનું આયોજન કેમ કરાય છે?

આનું મૂળ પુરાણોમાં મળી આવે છે. આ વિશેની ઘણી કહાણીઓ છે.

તે પૈકી સૌથી વધુ લોકપ્રિય કહાણી દેવતાઓ અને અસુરો વચ્ચે અમૃત માટે થયેલ સમુદ્રમંથન સાથે જોડાયેલી છે.

અમૃત મેળવવાના પ્રયાસમાં તેનાં અમુક ટીપાં હરિદ્વાર, ઉજ્જૈન, પ્રયાગરાજ અને નાસિકમાં પડ્યાં. જેથી આ જ ચાર શહેરોમાં કુંભમેળાનું આયોજન થાય છે.

અસ્થાયી શહેરનું નિર્માણ

કુંભમેળો એ એક આખું શહેર જ છે, ત્યાં રહેવા માટેના ટેન્ટ, સ્વાસ્થ્ય અને સુરક્ષાની વ્યવસ્થા પણ હોય છે.

જે શ્રદ્ધાળુઓ કુંભમાં સ્નાન અથવા વધુ સમય રોકાવા માટે આવે છે, તેઓ ટેન્ટમાં રહી શકે છે કે પછી પરવડે એવા રેનબસેરામાં પણ રોકાઈ શકે છે. લોકોની અવરજવર માટે અસ્થાયી બ્રિજ સહિત ઘણી સડકો પણ બનાવાઈ છે.

હજારો ધાર્મિક સંગઠનોને પોતાની શિબિરો લગાવવા માટે જગ્યા ફાળવવામાં આવી છે. અધિકૃત આંકડા અનુસાર, 100 બેડવાળી એક સેન્ટ્રલ હૉસ્પિટલ તૈયાર કરાઈ છે. આ સિવાય 20-25 બેડવાળી નાની-નાની હૉસ્પિટલો પણ તૈયાર કરાઈ છે.

કુંભમેળા દરમિયાન ઘણા શ્રદ્ધાળુઓ પોતાના પરિવારજનોથી છુટા પડી જાય છે. આ વાતને ધ્યાને રાખીને એક 'ખોવાયા-મળ્યા' કેન્દ્ર પણ તૈયાર કરાયું છે.