Libya yirukanye amashirahamwe y'ubutabazi iyagiriza gufasha 'Abanyafrika' gushinga rukaguma mu gihugu

Ahavuye isanamu, Getty Images
- Umwanditsi, Natasha Booty
- Igikorwa, BBC News
Abategetsi ba Libya bagiriza amashirahamwe y'ubutabazi kugerageza guteragira ayandi moko mu gihugu mu guhimiriza abimukira ba Afrika kuguma muri iki gihugu, bakaba bayategetse guhagarika ibikorwa vyayo.
Amashirahamwe cumi ni yo yafatiwe iyi ngingo - harimwo amashirahamwe Médecins Sans Frontières/Doctors Without Borders (MSF, Abaganga batagira imbibe), ishami rya ONU rijejwe impunzi, hamwe na Conseil Norvégien pour les Réfugiés /Norwegian Refugee Council.
Ejo ku wa kane, umuvugizi w'igisata kijejwe umutekano wo hagati mu gihugu, Salem Gheit, yagize ati: "Uno mugambi wo gucumbikira abimukira bakomoka muri Afrika hano iwacu ni igikorwa kigeramiye igihugu cacu. Ufise intego yo guhindura amoko agize igihugu cacu, kandi ukaba ugeramiye isura y'igihugu ca Libya".
Aya majambo asa n'ayatangajwe na Tunisia mu myaka ibiri iheze, amajambo yaciye yiyamirizwa ubwo nyene ko ari ay'ivangura ruhu ririko rikorerwa abirabure.
Ibi bihugu vyompi biri ku nkengera y'ikiyaga Mediterane kandi ni imihora nyamukuru y'ijabukiro ry'abimukira bajabuka iki kiyaga baja i Bulaya.
Kuva intwaro ya Muammar Gaddafi muri Libya isenyuwe mu 2011, nta reta nyayo yasubiye kuhaba, ivyatumye imirwi yitwaje ibirwanisho n'abakora magendo y'abantu vyaka indaro mu gihugu.
Iki gihugu kigabuwemwo kubiri, buri gice kikaba kirongowe n'ubutegetsi budacana uwaka n'ubw'ikindi gice.
Imirwi y'abitwaje ibirwanisho yagirizwa gushinga ibigo vy'amabohero aho abimukira bakubikwa bakicwa canke bakicishwa inzara. Abajejwe gucungera inkengera ba Libya bagirizwa rimwe na rimwe ko bifatira gusa amashusho y'ababa bageramiwe mu kiyaga aho kubatabara. Abategetsi ba Libya ntaco barashikiriza kuri ibi birego.
Iri tegeko ryasohowe ejo ku wa kane ryo kwirukana aya mashirahamwe y'ubutabazi ryasohowe na reta yemewe n'amakungu ifise icicaro ku mugwa mukuru, Tripoli.
'Mbega bo ubwabo si Abanyafrika ?'
Médecins Sans Frontières (MSF) imaze indwi ihagaritse ibikorwa vyayo muri Libya, kubera itotezwa ivuga ko ikorerwa n'abategetsi ba Libya "mu kurengutsa agasakisaki abakozi b'amashirahamwe mpuzamakungu" kuva hagati muri Ntwarante (3).
Mw'itangazo yarungikiye BBC, MSF igira iti: "Ishirahamwe ryacu rifise impungenge ku nkurikizi aya mabwirizwa ashobora kugira ku magara y'abarwayi no ku mutekano w'abatabazi".
Mu kwishura kuri iyi ngingo ya Libya yatangajwe ku wa kane, ishirahamwe rijejwe impunzi kw'isi UNHCR ririshigikira mu gikorwa caryo, aho ryabwiye BBC ko abantu rifasha atari "abimukira" ko ahubwo ari impunzi zimerewe nabi.
Rivuga kandi ko rikora ku ruhusha ryahawe na reta ya Tripoli.
William Spindler avugira iri shirahamwe yabwiye BBC ati: "Turiko turavugana n'abategetsi ba Libya kandi turiko turakurikirana kugira ngo turonke umuco. UNHCR imaze imyaka 30 ikorera muri Libya, ifasha impunzi, abarondera ubuhungiro hamwe n'imiryango ya ba ntahonikora b'abanya-Libya".
Kimwe mu birego vyashizwe ahagaragara n'igisata ca Libya kijejwe umutekano wo hagati mu gihugu kuri ano mashirahamwe cumi ni uko ashigikira "abimukira badafise ivya ngombwa mu kubaha imfungurwa, impuzu hamwe n'imiti, bigatuma aba bimukira babona ko bashitse aho kuba ababandanya urugendo". Ariko benshi bavuga ko badashaka kuguma muri ico gihugu.
Haraciye imyaka itari mike abimukira bava mu bihugu vyo muri Afrika yo musi y'ubugaragwa bwa Sahara bahohoterwa bikomeye, bamburwa n'ubuntu muri Libya – harimwo ukwicwa, ukugirwa abacakara canke gufatwa ku nguvu incuro nyinshi.
Impunzi y'umunya-Sudanikazi yagurishijwe muri Libiya yabwiye BBC muri uyu mwaka, ku bijanye n'umugabo yari yamuhaye akazi ko gusukura inzu yiwe, ati: "Yahora anyita 'umwirabure ateye ishishi'. Yaramfata ku nguvu akambwira ati: 'Iki ni co abagore baremewe'.
"Hano n'abana bato baradukengera, badufata nk'ibikoko bakadufata nk'abapfumu, baradutuka kubera turi abirabura n'abanyafrika, mbega bo ubwabo si Abanyafrika?"













