Umushinga w'itegeko ko buri wese w'urubyiruko agomba guca mu gisirikare wakiriwe n'Inteko ya RDC

Inteko Ishingamategeko ya Repubulika ya Demokarasi ya Congo yemeje ishingiro ry'umushinga wo kugira itegeko ko buri wese w'urubyiruko agomba gukora igisirikare, irawakira kugira ngo itangire kuwigaho, nk'uko bivugwa na radio-televiziyo y'iki gihugu, RTNC.

Uyu mushinga w'itegeko watanzwe na depite Misare Claude uhagarariye akarere ka Uvira muri Kivu y'Epfo mu nteko ishingamategeko y'igihugu, usaba ko buri wese uri hagati y'imyaka 18 na 30 akwiye gukora igisirikare.

Mu mushinga we, nk'uko bivugwa na RTNC, Misare avuga ko RDC itagishoboye "kwiringira ingabo z'amahanga mu kwizera umutekano wayo".

Avuga ko bigendanye n'ibibazo by'umutekano n'imitwe y'inyeshyamba iki gihugu gihanganye na byo, urubyiruko rw'Abanyecongo ubwarwo rwihagije mu mubare ngo rukemure ibibazo by'ubucyebw'abasirikare.

Mu burasirazuba bw'igihugu, Leta ya RDC iri mu ntambara n'umutwe w'inyeshyamba wa AFC/M23, kandi ihanganye n'ibibazo by'umutekano mucye biterwa n'indimitwe nka ADF-Nalu n'iyindi.

Kinshasa yagiye igerageza inzira nyinshi mu kugerageza guhangana n'ibyo bibazo, muri zo harimo kongerera ingabo ubushobozi no kongera umubare wazo. Mu 2022 igisirikare cyinjije abasirikare bashya barenga 10,000. Mu 2023 Perezida Félix Tshisekedi yinjije mu gisirikare urubyiruko rushya rugera ku 31,000 nk'uko byatangajwe n'igisirikare.

Ingengo y'imari y'igisirikare na yo yagiye yongerwa buri mwaka kuva intambara na M23 yatangira, kandi ikaba igikomeje.

Ku wa gatanu abadepite mu Nteko Ishingamategeko bagiye impaka kuri uyu mushinga w'itegeko wa mugenzi wabo Claude Misare Mugomberwa, bamwe barawushyigikiye abandi barawukemanga.

Misare n'abamushyigikiye bavuze ko buri rubyiruko nirujya mu gisirikare bizongerera ingufu igisirikare,kandi ko bizafasha igihugu kunga ubumwe aho amoko yose y'abatuye Congo azagira abantu mu gisirikare bikagabanya irondamoko, irondakarere n'imvugo z'inzangano, nk'uko RTNC isubiramo urwo ruhande rubivuga.

Gusa abandi badepite bo bakemanze ko iryo tegeko ryaba ridashyize mu gaciro kuko ryategeka urubyiruko rubarirwa muri za miliyoni kwinjira mu gisirikare kidafite ibikoresho bihagije n'ubushobozi bwo kubakira.

Uru ruhande rukavuga ko gushyira mu ngiro iryo tegeko bisa nk'ibidashoboka, bakaburira inteko kwirinda kwemeza nk'ayo.

Muri Werurwe(3) uyu mwaka ni bwoDepite Claude Misare yashyikirije Inteko ya Congo uwo mushinga we, ariko ku wa gatanu ni bwo wizweho n'Inteko.

Mu mpera z'umwaka wa 2022, uwari Minisitiri w'ingabo Gilbert Kabanda yatangaje ko bashaka gushyiraho "itegeko ryo gukora igisirikare" kuri buri rubyiruko rikaba "ku masezerano y'imyaka itanu cyangwa 10".

Icyo gihe ingabo za RDC zabarirwaga ku 150,000, umubare abategetsi bavugaga ko udahagije ku baturage barenga miliyoni 100 b'iki gihugu, intego yari uko umubare w'abasirikare wagera nibura ku basirikare 500,000.

Mu nyandiko ya Claude Misare isubirwamo n'ibinyamakuru muri RDC avuga ko yamagana kuba iki gihugu cyitabaza "ingabo z'amahanga" mu guhangana "n'ubushotoranyi bw'ibihugu bituranyi by'u Rwanda na Uganda n'imitwe yitwaje intwaro yo mu mahanga n'iyo mu gihugu".

Akongeraho ko ibyo biba mu gihe igihugu "gifite abaturage bafite imbaraga zo gukora bashobora kwinjizwa ku itegeko bagatozwa kurinda ubusugire bw'igihugu…"

Abategetsi muri RDC bashinja u Rwanda gufasha umutwe wa M23 ubu uvuga ko ugenzura ubuso bugera kuri 34,000 km². U Rwanda ruhakana ibi birego ruvuga ko rwafashe gusa ingamba zo kwirinda.

Nyuma y'impaka mu Nteko ku mushinga w'itegeko watanzwe na Claude Misare, abadepite baratoye, bemeza ko ufite ishingiro ukwiye kwakirwa.

RTNC ivuga ko uyu mushinga woherejwe muri komisiyo ireba iby'ingabo n'umutekano mu nteko ngo iwigeho, ihabwa iminsi irindwi kugira ngo itange raporo.

Muri Afurika ibihugu bya Algeria, Eritrea, Mali, na Maroc bifite amategeko y'uko buri wese mu rubyiruko agomba kwinjira mu gisirikare mu gihe runaka, gusa Algeria yo iri tegeko ntitireba igitsina-gore.