'Twatunguwe ariko si akaga' – umutegetsi wo muri ANC

Inzu iriho icyapa cya Perezida w'Afurika y'Epfo Cyril Ramaphosa

Ahavuye isanamu, Getty Images

Insiguro y'isanamu, Muri iyi myaka 10 ishize, abatora ishyaka rya ANC bakomeje kugabanuka

Umwe mu bakomeye mu ishyaka rya ANC (African National Congress) yabwiye BBC ko adatekereza ko amatora yabaye muri iki cyumweru muri Afurika y'Epfo akwiye kubonwa nk'"akaga" kagwiriye iri shyaka, nkuko amakusanyabitekerezo amwe abivuga.

Obed Bapela yabivuze kuri uyu wa gatandatu mu kiganiro Weekend cyo kuri radio cy'Ishami ry'Isi rya BBC.

Yagize ati: "Sinavuga ko ari akaga – kuko ni ugukura kwa demokarasi, twarabibonye ahandi ku isi.

"Nyuma y'imyaka 25 ishyaka riri ku butegetsi, gucika intege kuratangira – kandi tumaze igihe tubona uku gucika intege."

Mu matora yo mu 2019, ANC yabonye amajwi 57.5%.

Muri Afurika y'Epfo nta matora ataziguye ya perezida abaho – inteko ishingamategeko nshya ihitamo perezida, ubusanzwe uba ari umukuru w'ishyaka ryagize ubwiganze mu majwi yavuye mu matora.

Mu gihe amajwi yo mu turere tw'itora 99% amaze kubarurwa, ANC ifite amajwi 40%, igishobora kubaho ni ugusaranganya ubutegetsi nyuma yuko itakaje ubwiganze.

Ni bwo bwa mbere iri shyaka ribuze ubwiganze bw'amajwi, kuva Perezida wa mbere w'umwirabura w'Afurika y'Epfo Nelson Mandela – wamenyekanye cyane mu kurwanya apartheid – yarigeza ku ntsinzi mu 1994, ubwo apartheid yarangiraga.

ANC mu matora
Skip podcast promotion and continue reading
WhatsApp channel ya BBC Gahuza

Amakuru ya BBC Gahuza ako kanya kuri WhatsApp yawe

Kanda hano ujyeho

End of podcast promotion

Bapela yagize ati: "Ariko [ibyabaye] ni ugutungurwa, ngomba kuvuga ko turi kuri 40% [by'amajwi] kuko [ubundi] twibwiraga ko tuzamanuka tukagera kuri 51% – ibyo ni byo twari twiteze dushingiye ku kuba hari abana bashya barimo kuzamuka.

"Kuzakomeza kuba ugutungurwa kw'igihe runaka kugeza ubwo tuzicara, tukaganira... kandi tuzemera, birumvikana, ibyavuye mu matora."

Yavuze ko ikimenyetso cya mbere cy'"ukutishimira" ANC cyabonetse mu matora yo mu nzego z'ibanze yo mu mwaka wa 2016, ubwo iri shyaka ryatsindwaga mu mijyi minini, bikaba ngombwa ko ritegeka mu buryo buhuriweho bw'ingaga (urugaga).

Yagize ati: "Amatora muri Afurika y'Epfo muri iki gihe ntakiri ajyanye n'ibyo umuntu yagezeho mu kwibohora, mu gusoza [ubutegetsi bw'ivanguramoko bwa ba nyamucye b'abazungu bwa] apartheid.

"Ajyanye ahanini na: 'Atumariye iki nk'abatora?'"

Umwanya wa vuba aha Bapela aheruka kugira muri leta, ni ukuba Minisitiri wungirije ushinzwe ibigo by'ubucuruzi bya leta.

Yavuze ko ibintu nk'amashanyarazi adahagije n'ubushomeri – ibibazo byombi byatangiye mu 2008 bikaba bibi kurushaho muri iki gihe – byongereye imbaraga abatora bakitabira amatora, ntibatore iri shyaka.

Ku bijyanye no gutegekera mu rugaga, yavuze ko uyu munsi haba inama ya "barindwi bo hejuru" bo muri ANC, bakiga ku byavuye mu matora, kuko bigaragara ko mu gihe 99% by'amajwi amaze kubarurwa, iri shyaka ritazabona amajwi 50%.

Ati: "Nyuma bazaganira ku buryo buzaba bwiza cyane kurusha ubundi, rero hari uburyo bwinshi barimo gutekereza."

Ibyavuye mu matora byitezwe gutangazwa ku mugaragaro ku cyumweru nimugoroba.

Amatora muri Afurika y'Epfo