M23 ivuga ko raporo ya HRW ari 'ikinyoma', u Rwanda rukavuga ko RDF 'nta ho ihuriye' n'ubwicanyi

Ahavuye isanamu, Getty Images
- Umwanditsi, Didier Bikorimana
- Igikorwa, BBC News Gahuzamiryango
Umutwe w'inyeshyamba wa AFC/M23 urwanya ubutegetsi bwa Repubulika ya Demokarasi ya Congo uvuga ko raporo nshya y'umuryango uharanira uburenganzira bwa muntu Human Rights Watch (HRW) iwushinja gukora itsembatsemba ku basivile biganjemo Abahutu, ari "ikinyoma" kandi ko '"nta shingiro" ifite.
Amerika ivuga ko yasabye ko haterana inama yihutirwa y'Akanama k'Umutekano ka ONU kuri DRC yo kwiga ku "bikorwa by'urugomo biteye ubwoba bikorerwa abasivile, birimo n'ibikorwa na M23".
Raporo ya HRW yatangajwe ku wa gatatu ishinja inyeshyamba za M23 kwica abasivile nibura 140 biganjemo Abahutu mu kwezi gushize ndetse ko abishwe bashobora kuba barenga uwo mubare.
HRW ivuga ko ubwo bwicanyi bwo mu kivunge ishinja M23 bwabereye mu byaro nibura 14 hafi ya parike y'igihugu ya Virunga mu burasirazuba bwa DRC.
Ivuga ko yavuganye n'ababibonye bavuze ko koko byabaye: ko abagabo biciwe mu mirima, ko abagore benshi n'abana bashorewe bakajyanwa ku mugezi bakahicirwa.
Ndetse ko ubwo bwicanyi bwabereye mu gace kanini cyane kurusha uko ONU yari yabitangaje mbere kandi bukamara igihe kirekire kuruta icyo ONU yavuze.
Ariko M23 ivuga ko isanzwe yarahakanye ibi "birego bidafite ishingiro" mu nyandiko yayo yo ku itariki ya 7 y'uku kwezi kwa Kanama (8). M23 ivuga ko buri muryango – HRW na ONU – "utanga umubare w'abapfuye" mu duce dutandukanye "utaragenzuwe".
Itangazo rya M23, ryasohowe n'umuvugizi wayo Lawrence Kanyuka, rivuga ko ibi birego bya HRW na ONU bishingiye ku mpamvu za politike, ikanashinja iyi miryango kubogamira ku "butegetsi bw'abadashoboye na busa" bwa Kinshasa.
Ubwo bwicanyi bwo mu kivunge buvugwa ko bwabaye mu bahinzi bari mu mirima yabo mu gihe cy'ihinga (itera), bugaragara nk'ubwari muri gahunda y'igitero cya M23 ku mutwe witwaje intwaro wa FDLR ugizwe n'abo mu bwoko bumwe bw'Abahutu nk'ubw'abo bishwe.
Umutwe wa FDLR urwanya ubutegetsi bw'u Rwanda, ukaba ukorera mu burasirazuba bwa DRC.
M23 ivuga ko uburyo HRW yakoresheje mu bushakashatsi bwayo (ibizwi nka 'methodology') burimo inenge cyane kuburyo butesha agaciro ibyo yagezeho.
M23 ivuga ko muri raporo yayo HRW ikoresha imvugo idaca ku ruhande kandi ishinja – nko kuvuga ko "M23 yakoze" ubwicanyi – kandi HRW itarageze aho ivuga ko ubwo bwicanyi bwabereye.
Ariko HRW ivuga ko yavuganye kuri telefone n'ababonye ubwo bwicanyi n'ababurokotse ndetse ikoresha n'amashusho y'icyogajuru.
M23 ivuga ko ibyo bidashobora gusimbura kuhigerera kwa HRW kandi ko abo yavuganye na bo ari "abahezanguni bazwi cyane bakorera ubutegetsi bwa Kinshasa".

M23 ivuga ko muri raporo yayo HRW yirinze "ku bushake" kuvuga indi mitwe yitwaje intwaro ikorera mu gace ka parike y'igihugu ya Virunga, ivuga ko ikorana na leta ya Kinshasa, irimo FDLR, Nyatura, PARECO na Wazalendo.
Kanyuka avuga ko HRW yirinze gusuzuma ko bishoboka ko iyo mitwe yaba ari yo yagize uruhare muri iryo tsembatsemba rivugwa.
M23 yanzura ivuga ko iyi raporo ya HRW ari "ikinyoma no kugoreka ukuri", ikaba ari n'"igikoresho cy'icengezamatwara" cy'ubutegetsi bwa Kinshasa kigamije "guharabika AFC/M23 irwanira kubohora abantu bayo".
Umutwe wa M23, ugenzura ibice byinshi byo mu burasirazuba bwa DRC birimo n'imijyi ya Goma na Bukavu, uvuga ko uharanira uburenganzira bwawo nk'Abanye-Congo, biganjemo abo mu bwoko bw'Abatutsi, uvuga ko bambuwe uburenganzira na Kinshasa.
Clémentine de Montjoye, umushakashatsi mukuru wo mu ishami ry'Afurika rya HRW wakoze iri perereza ku bwicanyi bushinjwa M23, yabwiye ikiganiro Newshour cyo kuri radio cya BBC World Service ko "M23 ifashijwe na RDF" bagose "agace kera cyane" ("karumbuka cyane") k'ubuhinzi, abo bahinzi n'abimukira bakoreragamo ibikorwa byabo, "nuko barabica, rimwe na rimwe bakica imiryango yose, harimo n'abana barimo n'ufite amezi icyenda", mu gihe cy'ibyumweru mu kwezi gushize.
Iyo raporo ya HRW igaragara nk'ishimangira ibirego by'ibiro bihuriweho bya ONU bishinzwe uburenganzira bwa muntu bishinja M23 gukora itsembatsemba mu kwezi gushize, bivuga ko yishe abantu barenga 300, ifatanyije n'ingabo z'u Rwanda (RDF).
Mbere, leta y'u Rwanda yahakanye ibyo birego bya ONU, ndetse mu itangazo ku wa gatatu yahaye ikiganiro Newshour cya BBC yavuze ko "RDF nta ho ihuriye" n'ibi bivugwa ko byagezweho mu iperereza rya HRW.
Iryo tangazo rigira riti: "M23 ntabwo igenzurwa n'u Rwanda ndetse ibi bibazo bikwiye kuba ari bo [M23] bibazwa."
Mu gihe gishize raporo z'inzobere za ONU zashinje u Rwanda gufasha M23 mu bikoresho n'abasirikare no kuba ari rwo rutegeka rukanagenzura ("command and control") uwo mutwe. U Rwanda rwakomeje kubihakana.

Ahavuye isanamu, Getty Images
Minisitiri w'ububanyi n'amahanga wa DRC Thérèse Kayikwamba yabwiye ikiganiro Newshour cya BBC ko leta ya Congo ibabajwe cyane kandi ihangayikishijwe cyane n'ibyatangajwe muri raporo ya HRW "ariko mu buryo bubabaje ntibidutangaje".
Ati: "Ntibidutangaje kuko iki si igikorwa kibaye rimwe gusa. Kwigarurira uburasirazuba bwa DRC kwa M23 ifashijwe na RDF byagaragajwe mu gihe cy'imyaka [ishize] n'Umuryango w'Abibumbye n'izindi nzego. Kandi uku kwigarurira kwamye kurangwa n'ubwicanyi bukorerwa abasivile.
"Ntekereza ko ikintu cy'ingenzi hano [muri iyi raporo] ni ingingo y'ubwoko y'ubu bwicanyi, bwibasiye abasivile b'Abahutu mu buryo butarobanura, bwibanda gusa ku bwoko bwabo..."
Raporo ya HRW itangajwe mu gihe hari gahunda z'ibiganiro bigamije kugera ku mahoro, bigirwamo uruhare n'Amerika na Qatar.
M23 ishinja ubutegetsi bwa DRC kurenga ku gahenge kemeranyijweho mu kwezi gushize, nka rimwe mu mahame aganisha ku kurangiza iyi ntambara, yongeye kwaduka kuva mu mpera y'umwaka wa 2021.
M23 ivuga ko izasubira mu biganiro ari uko amahame yose yubahirijwe.
Minisitiri Kayikwamba yahakanye ibivugwa na M23 ko ingabo za Congo ari zo zarenze ku gahenge, ati:
"Si twe twabanje kurenga ku gahenge kuko dufite ubushake bwose bwo gutuma abaturage bacu batekana." Yasezeranyije ko uruhande rwa leta ruzasubira mu biganiro i Doha muri Qatar.
Abajijwe ku birego bya ONU binavuga ko impande zombi, zirimo n'ingabo za DRC, zakoze urugomo n'ihohotera rishingiye ku gitsina, Kayikwamba yabwiye BBC ko iyo bibayeho ko hari ibirego basanze ari ukuri, leta yashyizeho "uburyo buhamye" bwo gutuma hatabaho umuco wo kudahana.
HRW yavuze ko ubwo bwicanyi ishinja M23 bugaragaza icyuho kiri hagati y'ibikorwa by'amahanga bigamije kugera ku mahoro, n'ukuri kw'ibyo abasivile babayemo mu burasirazuba bwa DR Congo.
Amerika yamaganye ubwo bwicanyi bwibasiye abasivile buvugwa muri raporo ya HRW, ivuga ko butakwihanganirwa, inasaba impande zose gukurikiza amahame zemeranyijeho mu biganiro by'i Doha.
Yongeyeho ko izakomeza gushyira imbere kubaza inshingano abo bireba "kugira ngo ababangamira amahoro, ituze, cyangwa umutekano bahure n'ingaruka" zabyo.
Ibiganiro by'i Doha biri mu rwego rw'amasezerano y'amahoro hagati y'u Rwanda na DRC yasinywe ku itariki ya 27 Kamena (6), i Washington muri Amerika, yo kurangiza intambara imaze imyaka hafi 30 ihagarara ikongera ikubura mu burasirazuba bwa DRC.
Ayo masezerano y'amahoro ba minisitiri b'ububanyi n'amahanga b'ibihugu byombi bashyizeho umukono muri Kamena, ashingiye ahanini ku ngingo zijyanye no guhagarika imirwano no kutavogera ubusugire bw'ibihugu byombi, guhagarika/kuvana (ingabo) mu bikorwa (ingingo ireba u Rwanda), no kurandura umutwe wa FDLR.









