Malawi: Ibimaze kuva mu matora bigaragaza ko uwari Perezida ari imbere cyane mu majwi

Ahavuye isanamu, AFP via Getty Images
- Umwanditsi, Nomsa Maseko
- Igikorwa, BBC Afurika, i Lilongwe
Peter Mutharika wahoze ari Perezida wa Malawi ari imbere cyane mu majwi mu matora ya perezida yabaye muri icyo gihugu, mu gihe bibiri bya gatatu (2/3) by'uturere tumaze gutangaza ibyavuye mu matora by'agateganyo.
Mutharika, w'imyaka 85, amaze kugira amajwi hafi 66% mu majwi yemewe amaze kubarurwa kugeza ubu, mu gihe umukurikiye bya hafi, Perezida uri ku butegetsi Lazarus Chakwera, w'imyaka 70, ari inyuma n'amajwi hafi 24%.
Ibyavuye mu matora bimaze gutangazwa kugeza ubu bigaragaza ko Mutharika yatsinze mu duce tuzwi ko twiganjemo abashyigikiye Chakwera, turimo no mu murwa mukuru Lilongwe, no mu mujyi wa Nkhotakota uri rwagati mu gihugu.
Ariko uruhande rw'abashyigikiye Chakwera ntirwacitse intege. Ruvuga ko igihe ibyavuye mu matora byo mu tundi duce bizaba bimaze gutangazwa, amajwi ye aziyongera, agashobora gutuma habaho ikindi cyiciro cy'amatora.
Umukandida acyenera amajwi arenga 50% kugira ngo atangazwe ko ari we watsinze. Abanya-Malawi bategereje n'igishyika cyinshi ibyavuye mu matora bya nyuma, muri ayo matora yabaye ku wa kabiri ushize.
Komisiyo y'amatora muri Malawi igomba kuba yatangaje ibyavuye mu matora bya nyuma bitarenze ku wa gatatu.
Uturere nibura tubiri muri 12 tutaratangaza ibyavuye mu matora dufite umubare munini w'abiyandikishije gutora, ndetse uruhande rwa Chakwera rwemeza ko azitwara neza muri utwo turere. Utwo turimo uduce two mu cyaro dukikije Lilongwe na Dedza.
Utundi turere tubiri, aho Mutharika yitezwe kwitwara neza, amajwi yatwo yafatiriwe na komisiyo y'amatora iba iretse kuyatangaza mu gihe igenzura niba ari nyakuri.
Komisiyo yavuze ko yiyemeje gukorera mu mucyo no gutangaza iby'ukuri kandi byo kwizerwa.
Yongeyeho ko irimo kugenzurana ubushishozi buri rupapuro rwabaruriweho amajwi, nyuma yuko urukiko rushinzwe kurinda iremezo ry'itegekonshinga ruhinduye impfabusa intsinzi ya Mutharika mu mwaka wa 2019 kubera inenge zabayeho.
Chakwera yaje gutsinda ayo matora mu cyiciro cya kabiri, ku kinyuranyo gito cy'amajwi, ariko mu gihe cy'ubutegetsi bwe, ibibazo by'ubukungu bya Malawi byariyongereye cyane, ibiciro biratumbagira, ibiribwa hamwe n'ibitoro biba bicye mu gihugu, ndetse n'umuriro w'amashanyarazi usigaye ubura bya hato na hato.
Ku wa gatanu, ishyaka rya Chakwera ryavuze ko ryatahuye "inenge" n'"amakosa akomeye", ndetse ryari ryasabye ko komisiyo y'amatora ikora "igenzura rigaragara" ry'ibyavuye mu matora. Iryo shyaka ntiryasobanuye izo nenge.
Polisi yavuze ko abakozi umunani bandika ibyavuye mu matora batawe muri yombi bashinjwa kugerageza guhindura ibyavuye mu matora.













