Malaria mu Rwanda: Umusaruro wa drones i Kabuye na Rugende aho zirimo kwica imibu

- Umwanditsi, Yves Bucyana
- Igikorwa, BBC Gahuzamiryango
Amakuru atangwa n’ababishinzwe mu Rwanda yerekana ko imibu yagabanutse kuri 85% mu duce ‘drones’ (utudege tutabamo abapilote) zateyemo imiti yica imibu hagati ya Mata (4) 2020 na Mata 2021 kandi ko malaria yagabanutse kuri 90% mu gace iyo miti yatewemo.
Gusa malaria iracyari ikibazo mu Rwanda kimwe no ku isi, ndetse uyu munsi ni mpuzamahanga wahariwe kuyirwanya.
Raporo ya OMS/WHO yo mu Ukuboza (12) 2022 yerekana ko malaria yishe abantu 619,000 ku isimu 2021 ugereranyije na 625,000 mu 2020, naho abayirwaye bavuye kuri miliyoni 245 mu 2020 baba miliyoni 247 mu 2021.
Africa ni yo yibasiwe cyane kuko 95% by’abayirwaye mu 2021 na 96% by’abo yishe ni abo kuri uyu mugabane, mu bo yishe hafi 80% ni abana bari munsi y’imyaka 5.
Mu gihe ibihugu bya Ghana na Nigeria byahisemo gukoresha urukingo rwavumbuwe n’abahanga b’i Burayi, ibihugu byinshi bya Africa biracyarushidikanya, mu Rwanda igerageza rya drones zica imibu itera iyi ndwara risa n’iririmo gutanga umusaruro.
Ibishanga bya Rugende na Kabuye i Kigali ni bimwe mu birimo gukorerwamo igerageza ry’izi drones zitera imiti, imisozi ituriye ibi bishanga nka Muyumbu na Kabuye abayituriye bari bararembejwe na malaria nk’uko babivuga.
Izi drones zikora gute?
Justin Ishimwe, umukozi wa kompanyi ya Charis izikoresha, avuga ko izi drones zitera umuti ahantu hanini kandi mu gihe gito.
Ati: “Mbere yo gutera umuti, drone irabaza igakora mapping (gufata ishusho), iyo mapping ni yo idufasha kumenya ahantu hari ibidedenzi by’amazi, ahantu hari umuceri, kuko imibu yororokera ahantu hari ibidendezi by’amazi n’ahari umuceri.
“Icyo gihe rero dufata drone ikagenda igatera imiti. Dufite ishusho ikwereka neza aho yateye umuti n’ahadateye haba hagaragara, ikora ahantu hanini mu gihe gito cyane.”
Abaturiye igishanga cya Rugende baganiriye na BBC, bavuga ko kuva drones zitangiye gutera imiti muri icyo gishanga malaria yagabanutse bigaragara.

Musengimana Vestine ati: “Mu rugo twakundaga kurwara malaria cyane cyane njyewe, nayirwaraga gatatu mu kwezi, ariko ubu ntabwo mperuka kuyirwara.
Sebatware Yoram ati: “Muri kano gace kacu hari [hahoze] malaria nyinshi cyane, ni ubuhamya mfite. Bataratangira gutera iyi miti buri cyumweru nibura nagombaga kurwaza malaria abana babiri, ikindi cyaza hakarwara abandi babiri gutyo gutyo. Bwari ubuzima bwanjye bwa buri munsi maze kumenyera.”
Abategetsi bavuga ko abarwaye malaria mu Rwanda bavuye kuri miliyoni 4.8 mu 2017 bakagera kuri miliyoni 1.8 mu 2020 kandi abo yishe bavuye kuri 700 mu 2016 bakaba 148 mu 2020. Bizeye ko iyi mibare ishobora kugabanuka kurushaho mu gihe izi drones zatangira gukoreshwa no mu bindi bice by’igihugu ahakunze kwibasirwa na malaria.
Nta mibare mishya y’uko malaria ubu yifashe mu Rwanda ariko Dr Emmanuel Hakizimana ushinzwe ibijyanye no kwirinda malaria mu kigo cy’u Rwanda gishinzwe ubuzima, RBC, avuga ko kurwanya malaria hakoreshejwe drone biri gutanga umusaruro ushimishije mu duce turi gukorerwamo igeragezwa.
Ati: “Kuva mu kwa 4 kwa 2020 kugeza mu kwa 4/2021 imibu yagabanutse ku gipimo kirengeje 85%, yaba imibu yo mu bishanga n’imibu usanga mu mazu.
“Twasanze kandi malaria yaragabanutseho hejuru ya 90% mu gace twakoreyemo k’igishanga cya Kabuye.”
Hakizimana avuga ko iyi gahunda igomba gukomereza no mu tundi turere tw’igihugu aho malaria yiganje cyane nko mu turere twa Huye, Nyamasheke, Rusizi na Kamonyi.











