'Twakoze amahitamo adasubirwaho yo guca igitugu' – Tshisekedi nyuma y'ibyo Kagame yavuze

Perezida Félix Tshisekedi wa RDC arimo kuvuga ijambo yicaye imbere y'indangururamajwi ebyiri, inyuma ye hari urukuta rw'ibara ry'ikigina. Yambaye ikoti ry'umukara n'ishati y'umweru na karuvati ('cravate') y'umutuku ujya kuba iroza, n'indorerwamo. Ifoto yo ku wa gatandatu, i Kinshasa, ku itariki ya 18 Mutarama (1) mu mwaka wa 2025.

Ahavuye isanamu, Présidence RDC / X

Insiguro y'isanamu, Perezida Tshisekedi yavuze ko amatora yo muri Congo ari "urubuga rufunguye"
    • Umwanditsi, Didier Bikorimana
    • Igikorwa, BBC Gahuzamiryango

Perezida Félix Tshisekedi wa Repubulika ya Demokarasi ya Congo yavuze ko mu gihugu cye bahisemo "guca igitugu", mu magambo agaragara ko ari ugusubiza Perezida w'u Rwanda Paul Kagame, uherutse kuvuga ko Tshisekedi atigeze atorwa.

Mu ijambo yavuze ejo ku wa gatandatu mu muhango wo gusangira no kwifurizanya umwaka mushya muhire n'abahagarariye ibihugu byabo n'imiryango mpuzamahanga muri Congo, Tshisekedi yavuze ko mu gihugu cye "ukwemerwa kw'ubutegetsi gushingira ku matora".

Ati: "Muri Repubulika ya Demokarasi ya Congo twakoze amahitamo adasubirwaho yo guca igitugu no kubaka demokarasi ihuriwemo na bose bya nyabyo."

Atavuze u Rwanda mu izina cyangwa Perezida Kagame, Tshisekedi yongeyeho ati:

"Bitandukanye n'ibindi bihugu, aho amatora asa n'amasubiramo y'ibintu byanditswe mbere, hamwe n'abo muhangana batoranyijwe mbere mu buryo bwitondewe, kugira ngo ibiva mu matora ntibihinduke, amatora yo muri Congo ni urubuga rufunguye, aho buri jwi ribara [rifite agaciro], aho buri muturage ashobora kurushanwa, ndetse aho abatavuga rumwe n'ubutegetsi bafite umwanya wabo."

"Urwo rugero, rwose rugifite ibishobora kunozwamo, ubu ni ikintu gifatirwaho urugero kuri demokarasi nyinshi zirimo gutera imbere muri Afurika no ku isi."

Ni bwo bwa mbere Perezida wa RDC agize icyo avuga ku mugaragaro nyuma yuko ku mugoroba wo ku wa kane Perezida Kagame avugiye mu muhango wo gusangira n'abahagarariye ibihugu byabo mu Rwanda n'imiryango mpuzamahanga ko Perezida Tshisekedi atigeze atorwa na rimwe, haba mu matora yo mu 2018 no mu matora aheruka yo mu 2023.

Skip podcast promotion and continue reading
WhatsApp channel ya BBC Gahuza

Amakuru ya BBC Gahuza ako kanya kuri WhatsApp yawe

Kanda hano ujyeho

End of podcast promotion

Avuga ku matora, Kagame yagize ati: "Rero abantu batubwira ko bashaka demokarasi ahantu hose, bashishikariza amatora."

Akomanga ku meza maremare avugiraho ijambo, Kagame yongeyeho ati: "Umuntu urimo guteza ibibazo muri ibi bintu ndimo kuvuga biri hagati y'u Rwanda na DRC, nta na rimwe yigeze, inshuro ebyiri [azerekana n'intoki z'ikiganza cy'iburyo], atorwa."

"Kandi ibyo murabizi. Murabizi [rwose]. Ariko iyi ni yo mpamvu nari ndimo kuvuga ko ibimenyetso nta cyo bivuze [nta cyo bibabwiye], ibintu byabayeho by'ukuri nta cyo bivuze, ibivugwa nta cyo bivuze, [ikigize icyo kivuze] ni icyo mutekereza gusa ko kibareba muri ako kanya mu nyungu zanyu, [naho] ibisigaye nta cyo bivuze.

"Uyu mugabo Tshisekedi nta na rimwe yigeze atorwa, ku nshuro ya mbere, habe na busa, kandi murabizi. Rero nta kintu [gishya] ndimo kubwira umuntu n'umwe, uretse gusa ko mutabivuga ku mugaragaro, jyewe nkaba ndimo kubivuga ku mugaragaro. Iryo ni ryo tandukaniro ryonyine. Murabizi [namwe].

"Ku nshuro ya kabiri, nta kintu na kimwe cyigeze kiba, kandi murabizi. Rero ni izihe ndangagaciro murimo kutubwira, mukubitira abantu bamwe, nuko abandi bo mukaba mutazi icyo gukora [kubakoraho]? Rero mukibwira ko ibyo mbibona ubundi rwose nkabibubahira? Cyangwa nkumva n'ibyo mumbwira bidafite icyo bivuze?"

Perezida w'u Rwanda Paul Kagame ageza ijambo ku badipolomate, i Kigali, ku wa kane, ku itariki ya 16 Mutarama (1) mu mwaka wa 2025. Yambaye ishati y'iroza n'indorerwamo, ahagaze imbere y'ameza maremare ariho indangururamajwi eshatu, inyuma ye haraboneka ururabo rw'amababi y'icyatsi kibisi, n'umwijima wa nijoro.

Ahavuye isanamu, Paul Kagame / Flickr

Insiguro y'isanamu, Perezida Kagame yavuze ko ikibazo u Rwanda rufitanye na DR Congo, kuri we ari "ugupfa no gukira"

Perezida Kagame yavuze ko adashobora kwitwara uko ibihugu bikomeye bishaka ko yitwara mu kibazo kiri hagati y'u Rwanda na RDC kuko ababimusaba kibagiraho ingaruka nkeya mu gihe we kimugiraho ingaruka zikomeye. Ati: "Ni ugupfa no gukira kuri jyewe no ku baturage banjye."

Tshisekedi yongeye gusaba amahanga kureka amagambo ahubwo agafatira ibihano u Rwanda.

Aya magambo ya Kagame na Tshisekedi ni yo ya mbere akakaye cyane aba bategetsi bombi bavuze ku mugaragaro kuva uyu mwaka watangira, nyuma yuko inama yari yitezwe kubahuza i Luanda mu kwezi gushize ku buhuza bwa Perezida w'Angola, yari yitezwe kugeza ku masezerano y'amahoro, itabaye ku munota wa nyuma.

Impande zombi – u Rwanda na RDC – zananiwe kumvikana ku ngingo ijyanye n'ibiganiro hagati ya leta ya RDC n'umutwe wa M23. Impande zombi zitana ba mwana ku wazanye iyo ngingo.

Ibihugu bikomeye birimo Amerika n'umuryango w'Ubumwe bw'Uburayi (EU) biherutse kongera gusaba u Rwanda gukura ingabo zarwo ku butaka bwa Congo, aho bivuga ko zifasha umutwe w'inyeshyamba wa M23 urwanya ubutegetsi bwa Kinshasa, ugenzura ibice binini byo mu ntara ya Kivu ya Ruguru, ukaba uherutse gufata umujyi wa Masisi.

Mbere, u Rwanda rwagiye ruhakana gufasha M23, ariko nyuma yaho ntirwahakanye ko ruyifasha, na nyuma ya raporo nshya yo mu kwezi gushize y'inzobere za ONU yongeye kuvuga ko rufite abasirikare bagera ku 4,000 ku butaka bwa Congo barwana ku ruhande rwa M23.

Bamwe mu bakuru ba M23 basanzwe barafatiwe ibihano n'Amerika, ONU na EU, ariko muri uku kwezi EU yavuze ko yiteguye kwiga ku "ngamba nshya" ku bateza intambara n'umutekano mucye muri Congo.

M23 ivuga ko iharanira uburenganzira bwayo nk'Abanye-Congo, biganjemo Abatutsi, ivuga ko bambuwe uburenganzira n'ubutegetsi bwa Kinshasa.

Ubutegetsi bwa Kinshasa buvuga ko butazigera buganira na M23, ko ahubwo bwaganira n'u Rwanda rufasha uwo mutwe. Ariko leta icyuye igihe y'Amerika iherutse kuvuga ko "nta nzira ihari iganisha ku mahoro itarimo ibiganiro hagati ya leta ya DRC n'imitwe yitwaje intwaro, irimo na M23".

Muri iryo tangazo ryo ku wa gatatu, Amerika yongeye gusaba u Rwanda gukura abasirikare barwo n'ibikoresho ku butaka bwa Congo, inasaba abategetsi ba Congo kureka imikoranire n'umutwe wa FDLR w'inyeshyamba z'Abanyarwanda, wafatiwe ibihano na EU, Amerika na ONU, urwanya ubutegetsi bwa Kigali ukorera mu burasirazuba bwa RDC.

Mu matora ya perezida aheruka kuba mu Rwanda muri Nyakanga (7) mu mwaka ushize, akanama k'amatora katangaje ko Perezida Kagame – wari uhatanye n'abakandida babiri baherukaga no guhatana na we mu matora yo mu 2017 – yayatsinze ku majwi arenga 99%.

Mu matora yose ya perezida yabanje – mu 2003, mu 2010 no mu 2017 – Kagame yagiye agira amajwi ari hejuru ya 90%.

Mu matora ya perezida aheruka kuba muri RDC mu Kuboza (12) kw'umwaka wa 2023, akanama k'amatora katangaje ko Perezida Tshisekedi – wari uhatanye n'abakandida 25 – yayatsinze n'amajwi arenga 73%.

Perezida Tshisekedi, w'imyaka 61, yageze ku butegetsi bwa mbere muri Mutarama (1) mu mwaka wa 2019, nyuma y'amatora yo mu Kuboza mu 2018.

Perezida Kagame, w'imyaka 67, ari ku butegetsi kuva mu mwaka wa 2000.

Ariko abanditsi bamwe, barimo nka Dr Joseph Sebarenzi wahoze ari umukuru w'inteko ishingamategeko y'u Rwanda, bavuga ko na mbere yaho Kagame akiri Visi Perezida na Minisitiri w'ingabo icyarimwe ubwo RPF yari imaze gufata ubutegetsi mu 1994 nyuma ya jenoside, ari we wari umutegetsi nyakuri w'u Rwanda.