Amatora ya perezida muri France: Uburyo bworoshye bwo kuyasobanukirwa

Ku itariki ya 10 y'ukwezi kwa kane, abatora mu Bufaransa bazerekeza ku biro by'itora gutora perezida wo gutegeka iki gihugu mu gihe cy'imyaka itanu iri imbere.

Birashoboka ko aya matora yagera mu cyiciro cya kabiri cyo gutora.

Emmanuel Macron, Perezida w'Ubufaransa muri iki gihe, arashaka gutsindira manda ya kabiri.

Abakandida

Hari abakandida 12, barimo abagabo umunani n'abagore bane.

Mu bakandida batandatu bahabwa amahirwe menshi, batatu muri bo ni abo mu murongo wa politiki ikomeye ku bya kera (bitwa ab'iburyo), naho abandi babiri ni abo mu murongo wa politiki ishaka impinduka (bitwa ab'ibumoso).

Emmanuel Macron abonwa nk'uri mu murongo wa politiki y'ibitekerezo biri hagati na hagati. Ahagarariye ishyaka 'La République En Marche', ndetse areshya abatora bo ku mpande zombi zindi - iburyo n'ibumoso.

Marine Le Pen na Eric Zemmour bombi ni abahezanguni mu gukomera ku bya kera, Bwana Zemmour akabonwa nk'umuhezanguni kurushaho.

Valérie Pécresse arimo kwiyamamaza nk'ushaka gukomera ku bya kera ariko mu buryo bworoheje buri mu rugero.

Jean-Luc Mélenchon ni uwo mu ishyaka 'La France Insoumise' rishaka impinduka zikomeye, naho Yannick Jadot ahagarariye ishyaka riharanira kubungabunga ibidukikije.

Nyuma y'imbogamizi zikomeye z'urukurikirane, umurongo wa politiki y'abaharanira impinduka wo mu Bufaransa nkuko wari uzwi mu mwimerere wawo mu ntangiriro, ni nkaho utakiri mu baba bafite amahirwe menshi yo gutsinda.

Gushyigikira ishyaka rya gisosiyalisti byararindimutse kuva umukandida waryo François Hollande yaba Perezida hagati ya 2012 na 2017.

Abakurikiranira hafi politiki y'Ubufaransa bavuga ko Emmanuel Macron ashobora kungukira mu gucikamo ibice ku ruhande rw'abo mu murongo w'abashaka impinduka, mu gihe abo mu murongo w'abakomeye ku bya kera bamushinja gukopera gahunda zabo z'igenamigambi.

Ibikorwa byo kwiyamamaza byanabaye nk'ibipfukiranwa n'intambara yo muri Ukraine, ndetse Perezida Macron yagize uruhare rukomeye mu rwego rwa diplomasi, yigaragaza nk'umutegetsi w'inararibonye.

Amatora mu Bufaransa akorwa gute?

Ibyiciro bibiri by'amatora bizabaho bitandukanyijwe n'iminsi 14 hagati yabyo.

Niba, nkuko byitezwe, nta mukandida utsinze ku majwi arenze 50% mu cyiciro cya mbere ku itariki ya 10 y'ukwezi kwa kane, abakandida babiri bafite amajwi menshi kurusha abandi bazajya mu cyiciro cya kabiri, giteganyijwe kuba ku itariki ya 24 y'ukwezi kwa kane.

Uzatsinda mu cyiciro cya kabiri uwo ari we wese azatangira imirimo nka Perezida ku itariki ya 13 y'ukwezi kwa gatanu.

Amakusanyabitekerezo agaragaza iki?

Emmanuel Macron ari imbere cyane mu kugira amahirwe menshi yo gutsinda, nkuko bigaragazwa n'amakusanyabitekerezo yo mu mezi atari munsi y'atandatu ashize.

Uko kugira amahirwe menshi kwariyongereye kuva Uburusiya bwatera Ukraine.

Marine Le Pen ari imbere cyane y'abandi bakandida basigaye. Ni mu gihe abashyigikiye Eric Zemmour uhatanye na we mu bifitemo ubuhezanguni mu gukomera ku bya kera - uyu Zemmour wigeze kuvuga ko "yemera" Perezida w'Uburusiya Vladimir Putin, bagabanutse.

Ni izihe ngingo zikomeye zigarukwaho?

Usibye Ukraine, amakusanyabitekerezo agaragaza ko ibibazo bikomeye bigarukwaho mu kwiyamamaza ari ubukungu, abimukira n'umutekano.

Mu kwezi kwa mbere, Ubufaransa bwagize ukwiyongera kw'ubukungu ku mwaka kwa mbere gukomeye cyane mu gihe cy'imyaka 50 ishize, burazahuka buva mu ngaruka zatewe n'icyorezo cya Covid-19.

Muri rusange, ugukomera kw'ubukungu bw'Ubufaransa bishobora gufasha ibikorwa byo kwiyamamaza bya Macron.

Mu Bufaransa, ubushomeri bwagabanutseho 7.4%, umubare uri hejuru gato y'impuzandengo (umubare rusange) yo mu karere k'Uburayi ariko uri hafi kugera ku ntego Perezida Macron yari yihaye ubwo yageraga ku butegetsi mu 2017.

Ku bijyanye n'abimukira, imibare ya leta igaragaza ko mu 2020 mu Bufaransa habaga abimukira bagera hafi kuri miliyoni 6.8.

Hafi kimwe cya gatatu cyabo bari Abanyaburayi, bava mu bihugu byo mu muryango w'Ubumwe bw'Uburayi (EU/UE) n'abava mu bihugu bitari ibyo muri EU.

Muri rusange, Abanya-Algeria ni bo banyamahanga biganje mu Bufaransa, bagakurikirwa n'Abanya-Maroc n'Abanya-Portugal.

Ikibazo cy'abimukira cyagarutsweho cyane mu bikorwa byo kwiyamamaza kw'abakandida bo mu murongo wa politiki ikomeye ku bya kera.

Bwana Zemmour yasezeranyije gahunda yo "kutemera umwimukira n'umwe" igihe yaba atowe, ndetse buri mwaka akajya asubiza abimukira 100,000 muri Algeria, Tunisia na Maroc.

Madamu Le Pen yamaganye ubwo buryo bwe, ariko atanga igitekerezo cyuko hakorwa kamarampaka ku kugabanya cyane abimukira igihe yaba abaye Perezida.

Ku mutekano, Emmanuel Macron yasezeranyije gushyira abandi bapolisi babarirwa mu bihumbi mu mihanda, nyuma yo kunengwa bikomeye na Madamu Pécresse, Bwana Zemmour na Madamu Le Pen.

Bwana Macron avuga ko ibikorwa by'ubugizi bwa nabi byagabanutse muri iki gihe cy'ubutegetsi bwe.

Mu myaka ya vuba aha ishize, Ubufaransa bwibasiwe n'ibitero by'iterabwoba, bituma ku Bafaransa benshi bo mu batora hiyongeramo kuzirikana ku kamaro k'umutekano.