Iran itewe impungenge n'imyimenyerezo ya gisirikare ya Israel ikorana n'ibihugu vy'Abarabu

Mu bintu bitari vyitezwe ko bishoboka mu myaka itatu yonyene, amato y'intambara yo mu bihugu vyo mu Kigobe c'Abarabu yakoranye imyimenyerezo ya gisirikare ari kumwe n'amato y'intambara ya Israel, ibikorwa vyari bihagarariwe n'ingabo zirwanira mu mazi za Amerika.

Iyi myimenyerezo y'imisi itanu yariko ibera mu kiyaga gitukura yahuza amato y'intambara yo mu bihugu vya Emira Zunze Ubumwe z'Abarabu (UAE), Bahrain, Israel na Amerika.

Ibiro bikuru vy'igisirikare ca Amerika kirwanira mu mazi mu karere bivuga ko iyi myimenyerezo "izokomeza ugukorana hagati y'ingabo ziri muri yo mu kurwanya umwansi".

Iyi myimenyerezo ikurikiye amasezerano yiswe Amasezerano ya Aburahamu (Abraham Accords) mu kw'icenda kw'umwaka uheze wa 2020, yanaguye imigenderanire hagati ya Israel hamwe na UAE na Bahrain.

Kuva ico gihe, hari ibikorwa bikomeye vyaranguwe mu rwego rw'imigenderanire, mu gisirikare hamwe n'ibijanye n'igendereza hagati ya Israel n'ibihugu vyo mu Kigobe c'Abarabu, mu gihe vyose bisangiye amakenga ku bikorwa vya Irani mu karere.

Umukuru w'igisata Mossad ca Israel kijejwe igendereza aramaze kugendera Bahrain, nayo mu kw'icumi kw'umwaka uheze umukuru w'ingabo za UAE zirwanira mu kirere yarakoze urugendo rwa mbere muri Israel, ibitari bwigere bibaho.

Irani, mu gihe iherutse gutangaza imyimenyerezo yayo y'igisirikare kirwanira mu mazi mu buseruko bw'umuhora Hormuz (détroit d'Ormuz/Strait of Hormuz), irababazwa cane no kubona amato y'intambara ya Amerika n'ayandi y'ibihugu vyo mu burengero bw'isi mu karere ko mu Kigobe c'Abarabu.

Mu gihe c'ubutegetsi bwa cami (shah), Irani cari co gihugu gifise ingabo zirwanira mu mazi zikomeye gusumba ibindi bihugu muri ako karere.

Kuva habaye impinduka zishingiye kw'idini rya Islam (Islamic Revolution) mu 1979, igihe cose Irani yamye itera akamo ibihugu vyo mu kigobe c'Abarabu kwirukana ingabo za Amerika, ibabwira ko ari yo yonyene bashobora gukorana na vyo mu gucungera umutekano wo mu Kigobe.

Aka kamo kabandanya gaca mu gutwi kagaserukira mu kundi, kuko ibihugu vyose bitandadu vyo mu Kigobe c'Abarabu bibandanya kwakira ibikoresho vya gisirikare vya Amerika.

Abanyagihugu cane cane ba Arabia Saoudite, Emira Zunze Ubumwe z'Abarabu na Bahrain bafise amakenga menshi kuri Iran hamwe n'umurwi wayo wa gisirikare uzwi nka Corps des Gardiens de la Révolution Islamique/Islamic Revolution Guard Corps (IRGC).

Abanyagihugu bo muri ivyo bihugu baratewe umutima uhagaze n'ingene Irani yashoboye gutera akagere ibihano yafatiwe n'amakungu igashobora gushinga imirwi ya gisirikare ikomeye mu karere kose k'Uburasirazuba bwo hagati.

Ibitero vy'indege za gisirikare bikorwa na Arabia Saoudite muri Yemen bimaze imyaka itandatu yose vyarananiwe no gutsinda inyeshamba z'aba Houthi zishigikiwe na Iran.

Hezbollah muri Libani ibandanya ikomera cane gusumba; mbere Irani yarashinze imizi muri Irak na Syria, mu guha amafaranga n'ibirwanisho imirwi ya gisirikare muri ivyo bihugu, yongera irungika ingabo zayo muri Syria gushigikira ubutegetsi bwa Bashar al-Assad.

Iran kandi yarakoze ibirwanisho bikomeye cane bigizwe na za misire zirasa kure (ballistic missiles), zifise ubushobozi bwo kurasa ah'ari ho hose mu Kigobe c'Abarabu, mu gihe ingabo za IRGC zirwanira mu kirere zongereje ubwato burwanira mu mazi bukoresha za misire hamwe n'ubundi butega ama mines mu nyanja.

Israel isangiye amakenga n'ibihugu vyo mu Kigobe ku bijanye na Iran, kandi ubwoba bukaba bugenda bwiyongera ku bijanye n'umugambi wayo wa nikleyeri, inyuma y'aho ubwa mbere Amerika hanyuma Iran vyidohoreye mu masezerano ya nikleyeri yo mu 2015.

Israel ifise amakenga ko Irani iriko itera ishika ku mugambi wayo wo guhingura ibirwanisho vy'ubumara, ivyo Irani ihakana.

Israel na Iran bimaze igihe biri mu ntambara yo mu mazi mu kinyegero aho hagiye hakorwa ibitero vy'ibisigabwenge ku mato, mbere no mu nyanja za kure gushika mu Kiyaga gitukura no mu Kigobe ca Oman.

Mukw'indwi, igitero c'indege zitagira abadereva (drones) kivugwa ko cakozwe na Irani ku bwato butwara igitoro bwa Israel cahitanye umuzamu w'Umwongereza hamwe n'abadereva b'ubwato bo muri Romania, ku nkengera za Oman. Irani irahakana ko ata ruhara yagize muri ico gitero.

Kuva muri kahise, Arabia Saoudite iri mu bihugu vyamye vyiyamiriza ibikorwa vya Irani mu karere k'Uburasirazuba bwo hagati, cane cane kuva igikomangoma Mohammed Bin Salman Al Saud abaye umushikiranganji wo kwivuna abansi mu 2015.

Ariko ku wa 14 z'ukw'icenda 2019, hari ikintu cabaye, gihindura imikorere yose y'abahinga ba Riyadh (umugwa mukuru wa Arabia Saoudite) bajejwe gutegura imigambi.

Mu masaha ya kare cane mu bucagucagu, habaye igitero gikomeye c'ama drones hamwe na za misire ku bigo vy'igitoro vya Arabia Saoudite biri ahitwa Abqaiq na Khurais, gituma iki gihugu gitakaza mu mwanya muto ica kabiri c'umwimbu mu gitero kimwe gusa.

Inyeshamba za Houthi zo muri Yemen zavuze ko ari zo zakoze iki gitero, ariko izi misire zarashwe ziva mu buraruko, amatohoza yakozwe mu nyuma akaba yerekanye ko zarashwe n'umurwi wa gisirikare ufashwe mu mugongo na Irani ukorera ku rubibe rw'ubumanuko bwa Irak.

Aha ubutumwa buratomoye neza: Iran, mu gihe ishakiye, ishobora gusambura ibikorwa remezo bikomakomeye vya Arabia Saoudite n'ibihugu bigenzi vyayo, harimwo ibigo vy'amazi, hamwe n'ibindi nshimikiro ry'ubutunzi.

Arabia Saoudite isa n'uko itihoye mu gihe muri ano mezi make aheruka habaye ibiganiro vyo mu mpisho hagati y'abategetsi ba Irani n'aba Arabia Saoudite barondera ingene bokuraho icuka kibi hagati y'ibi bihugu.

Ariko, ibi ntibisigura ko Tehran na Riyadh vyoba biri hafi kwunga ubucuti - ni ukugira ngo bimenye ko ibi bihugu vyompi vyotakaza mu gihe hokwaduka intambara, ko rero ari ngombwa ko, n'aho hari ivyo badahuriyeko, bikeneye kuraba ingene vyobana mu mahoro muri ako karere.