هفت چالش عمده حکومت طالبان در سال ۲۰۲۵
در سال ۲۰۲۵ تحولاتی به نفع و علیه حکومت طالبان در منطقه رخ داد. حکومت طالبان مناسبات با کشورها را گسترش داد بهویژه با فرستادن نمایندگانش به آلمان و سویدن، جای پایی در اروپا پیدا کرد. اما حملات هوایی پاکستان به کابل و قندهار تکاندهنده بود.
هنوز گذرگاههای مرزی پاکستان به روی تجارت و ترانزیت افغانستان مسدود است.
گزارشهایی از میلیونها دالر زیان تاجران دو کشور نشر شده است اما افغانستان در چند سال اخیر بهسرعت به سمت استقلال تجاری خود از پاکستان حرکت کرده است.
حکومت طالبان در حال گسترش تجارت با کشورهای آسیای میانه، ایران، هند و روسیه است.
۱. امید به مذاکرات ریاض
با آنکه میان کابل و اسلامآباد آتشبس برقرار است اما چهار دور مذاکرات در دوحه، استانبول و ریاض نتوانسته است مشکلات میان کابل و اسلامآباد را بهگونه اساسی حلوفصل کند.
اسلامآباد خواهان اقدامات عملی حکومت طالبان علیه پناهگاههای تیتیپی است که مدعی است از خاک افغانستان حمله میکنند و حکومت طالبان حضور آنها در افغانستان را رد میکند.
هیئتهایی از دو طرف در عربستان سعودی برای چهارمین دور مذاکرات دربارهٔ یک توافق صلح دیدار کردند، اما به نتیجهای نرسیدند.
روند گفتوگوها با میانجیگری عربستان سعودی همچنان ادامه دارد. عربستان متحد استراتیژیک پاکستان است و نزد حکومت طالبان نیز اهمیت خاص دارد.
برای اولینبار حملات هوایی پاکستان به شهرهای افغانستان بهویژه به کابل و قندهار در روزی انجام شد که امیرخان متقیِ، وزیر خارجه حکومت طالبان در دهلی نو با مقامهای هندی برای گسترش روابط در حال گفتوگو بود، این دیدار چند ماه پس از بالا گرفتن تنشها و درگیری موشکی و هوایی بین پاکستان و هند صورت گرفت. همزمانی آن، اهمیت نمادین در انتخاب زمان حمله پاکستان به افغانستان داشت.
سفارت هند در کابل به سطح سفیر ارتقا پیدا کرد و دیپلماتهای معرفیشده حکومت طالبان به نمایندگیها در ممبی و حیدرآباد رفتند، هرچند تاکنون سفیر در دهلی معرفی نشده است. چند توافقنامه تجاری میان کابل و دهلی به امضا رسید.
آقای متقی در ۱۳ قوس در نشستی در کابل نیز به این زاویه اشاره کرد و گفت:
«پاکستان یک بار ما را به حمایت تیتیپی متهم میکند، وقتی کمی گفتوگوها پیشرفت میکند، مشکل جنبش بلوچها مطرح میشود، دوباره که کمی جلو میرویم، میگوید دست هند در کار است. روابط ما با هند سیاسی و اقتصادی است، سیاست ما آزاد و مستقل است، حق داریم که با هر کشوری رابطه داشته باشیم، شما هم در دهلی سفارت دارید، شما هم رفت و آمد دارید، شما هم با آنها تجارت دارید، پس اگر ما این روابط را داشته باشیم، چرا اعتراض میکنید؟»
تنش میان دهلی و اسلامآباد، حکومت طالبان را در وضعیت دشواری قرار داده بود.
حملات هوایی پاکستان به کابل در نهم اکتبر آغاز شد و پس از آن به درگیری ۹ روزه میان دو کشور انجامید. تنشهای گاهوبیگاه ادامه داشته است.
۲. استقلال در گندم، وابستگی به داروی پاکستانی
عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی رئيسالوزرای حکومت طالبان، از تاجران خواست که به جای مسیر پاکستان، راههای بدیل پیدا کنند.
افغانستان در چند سال اخیر توانسته است وابستگی خود به گندم پاکستان را به صفر برساند.
این آمار نشان میدهد که افغانستان دیگر به آرد و گندم پاکستان نیاز ندارد و شرکای قابل اعتماد جدیدی یافته که با گذشت هر سال روابط شان گسترش می یابد.
مسئولان حکومت طالبان میگویند بسیاری از داروهای تقلبی «قاچاقی از پاکستان» وارد افغانستان میشوند.
بدون داروهای پاکستانی، افغانستان مواجه با کمبود دارو است و هنوز جایگزین کافی پیدا نشده است. برآورد شده که پیش از منع داروی پاکستانی تا حدود «۸۰ درصد» بازار را اشغال کرده بود.
اما، خوشحال نبیزاده، رئيس سابق صحت عامه کابل به بیبیسی گفت که دواهای پاکستانی «بهتر و ارزانتر» از مشابه کشورهای منطقه است، «جور در نمیآید که صحت را با سیاست قاطی کنیم.»
۳. تجارت ایران با افغانستان «بیشتر» از تمام اروپا
حکومت طالبان در جستجوی راههای بدیل برآمد که به نفع گسترش روابط تجاری با ایران شده است، در حدی که عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران گفت که میزان تجارت ایران با افغانستان بیشتر از تمام کشورهای اروپایی است.
به گفته وزارت صنعت و تجارت حکومت طالبان: «تجارت با ایران در شش ماه گذشته به یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون دالر رسید که بیشتر از تجارت با پاکستان که یک میلیارد و ۱۰۰ میلیون دالر بود.»
حکومت طالبان از معدود کشورهایی در جهان بود که در جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائيل از ایران جانبداری کرد. ذبیحالله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان گفت: «ایران برنده این جنگ بود.»
پس از پایان این جنگ، ایران به نحو بیسابقه اقدام به اخراج دستهجمعی افغانها از این کشور کرد، شماری نیز به اتهام جاسوسی آزارواذیت شدند.
در اوج این روند، اخراج روزانه از مرز ۵۰ هزار نفر از اسلامقلعه عبور میکرد، در همین روزها بس حامل ۱۵ خانواده که از ایران برمیگشتند در تصادف مرگبار شامگاه ۲۸ اسد ۱۴۰۴ (۱۹ آگست ۲۰۲۵) در آتش سوخت.
۴. استخراج نفت شمال بدون کمک چین
وزارت معادن و پترولیم حکومت طالبان میگوید که امسال در مجموع ۶۰ هزار تُن نفت خام را استخراج و از طریق «داوطلبی آزاد و شفاف» به فروش رسانده است که توسط «تیمهای فنی و انجنییران داخلی» انجام میشود.
بخش عمده این نفت از ساحات قشقری، آق دریا و انگوت مربوط حوزه آمو دریا استخراج شده است.
همایون افغان، سخنگوی این وزارتخانه به بیبیسی گفت که «تمام نفت استخراج شده به شرکتهای داخلی به فروش میرسد.»
پیشتر کار شرکت چینی افچین به خاطر «تخطیهای مکرر» لغو شد.
اما با گذشت ۱۷ سال پس از امضای قرارداد تاریخی مس عینک میان افغانستان و چین، هنوز استخراج مس در این معدن آغاز نشده است.
کارشناسان و افرادی که از نزدیک در این پروژه دخیل بودهاند، به بیبیسی گفتند «شاید چین نمیخواهد» مس عینک را استخراج کند اما حکومت طالبان میگوید «قانع شده» که کار استخراج آغاز خواهد شد و قرارداد با شرکت امسیسی چین را ۱۵ سال دیگر تمدید کرد.
۵. صدور حکم بازداشت رهبر طالبان
منبع تصویر، Getty Images
دیوان کیفری بینالمللی در لاهه هالند حکم بازداشت هبتالله آخوندزاده، رهبر و عبدالحکیم حقانی، رئیس دادگاه عالی حکومت طالبان را به اتهام «ارتکاب جنایت علیه بشریت» صادر کرد.
حکومت طالبان، این اقدام دیوان کیفری بینالمللی را «محکوم» کرد و گفت این نهاد را «به رسمیت نمیشناسد.»
در صورت بازداشت و اثبات جرم، این دادگاه میتواند تا ۳۰ سال حبس یا در موارد خاص حبس ابد صادر کند. همچنین دادگاه میتواند حکم به پرداخت غرامت به قربانیان بدهد.
اهمیت این تحول حقوقی در آن است که برای نخستینبار، اقداماتی که عمدتاً بدون خشونت فیزیکی مستقیم و صرفاً بر پایه جنسیت و با هدف محرومسازی گسترده انجام شدهاند، بهعنوان مصداق «جنایت علیه بشریت» شناسایی میشوند.
۶. جای پای حکومت طالبان در اروپا
آلمان چند نماینده معرفی شده از سوی وزارت خارجه حکومت طالبان را در جنرال قونسلگریهای افغانستان در بن و برلین پذیرفت و در مونیخ نیز در تعامل با حکومت طالبان است. بخش قونسولی سفارت افغانستان در استکهلم و اسلو نیز به حکومت طالبان واگذار شده است.
آلمان بنا به همکاری حکومت طالبان تاکنون دستکم دو گروه دهها نفری «مجرمان افغان» را به کابل اخراج کرده است.
سفارتهای افغانستان در لندن، واشنگتن و اوتاوا همچنان بسته و روابط رسمی قونسولی و دیپلماتیک قطع است.
چند سفارت از جمله در ایتالیا، کانادا و استرالیا و نمایندگیهای افغانستان در سازمان ملل در نیویارک و ژنیو همچنان در اختیار سفیرانی است که در دوره جمهوری مقرر شده بود.
وزارت خارجه طالبان اعلام کرد که تنها اسناد صادره در نمایندگیهایی قابل قبول است که حاضر به تعامل با حکومت طالبان شدهاند.
اکنون ۴۴ سفارت و جنرال قونسولگری افغانستان عمدتا در آسیا در اختیار حکومت طالبان قرار دارد.
روسیه اولین کشوری که اعلام کرد حکومت طالبان را به رسمیت میشناسد. ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، گفت حفظ ارتباط با حکومت طالبان برای تأثیرگذاری بر تحولات افغانستان حیاتی است.
۷. دونالد ترامپ و بگرام
سال ۲۰۲۵ حکومت طالبان با آغاز دوره دوم ریاست جمهوری دونالد ترامپ در امریکا مواجه شدند.
آقای ترامپ پس از ورود به کاخ سفید، در فرمان اجرایی اداره توسعه بینالمللی امریکا (یواساید) را منحل کرد و کمکهای بشردوستانه امریکا به افغانستان نیز قطع شد.
پس از آن دونالد ترامپ چند بار از بازپسگیری میلیاردها دالر سلاحهای امریکایی در افغانستان صحبت کرد و از رژه نیروهای طالبان با آنها ابراز ناراحتی کرد. در ۱۵ آگست امسال، حکومت طالبان مراسم رسم گذشت (رژه) در پایگاه بگرام و قندهار را برگزار نکردند.
اظهارات آقای ترامپ در مورد بازپسگیری پایگاه نظامی بگرام که با مخالفت شدید طالبان و کشورهای منطقه روبهرو شد.
بیبیسی نخستین رسانه بینالمللی بود که اجازه یافت به بخشهایی از بگرام دسترسی پیدا کند.
پس از رویداد تیراندازی رحمانالله لکنوال، شهروند افغانستان در نزدیکی کاخ سفید که منجر به قتل یک عضو گارد ملی امریکا و زخمیشدن سرباز دیگری شد، امریکا صدور ویزه برای شهروندان افغانستان را متوقف کرد. عملاً برنامهٔ ویژه مهاجرت (اسآیوی) نیز به حالت تعلیق درآمد.
