سبک مینیاتور کمالالدین بهزاد به نام افغانستان در فهرست میراث فرهنگی یونسکو ثبت شد
هنر مینیاتور به سبک کمالالدین بهزاد در بیستمین نشست آژانس فرهنگی ملل متحد که این روزها در دهلی نو، پایتخت هند، در حال برگزاری است، به نام افغانستان در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شد.
سازمان علمی و فرهنگی ملل متحد این خبر را در حساب رسمی خود در شبکهٔ اجتماعی ایکس منتشر کرده است.
به این ترتیب یونسکو اهمیت هنری و فرهنگی این سنت فاخر را به رسمیت شناخت که به معنی محافظت و اشاعه بینالمللی آن از طرف این نهاد ملل متحد است.
بر اساس توضیح رسمی یونسکو، سبک مینیاتور بهزاد همچنان یک سنت زنده است که از طریق موسسات هنری، کارگاهها و مراکز فرهنگی در سراسر افغانستان آموزش داده شده و تمرین میشود. به گفته یونسکو این تعامل مستمر، ضامن حفظ تکنیکها، نمادگرایی و زیباییشناسی تاریخی این هنر است.
سفارت افغانستان در فرانسه ـ که نمایندگی این کشور را در یونسکو نیز بر عهده دارد ـ در صفحهٔ فیسبوک خود نوشته است این دستاورد مهم فرهنگی نتیجهٔ تلاش مشترک نمایندگی دایمی افغانستان در یونسکو، هنرمندان، استادان، پژوهشگران و جوامع هنری کشور است.
این سفارتخانه همچنان از سوی نمایندگان منصوب دولت پیشین اداره میشود.
تاریخ مینیاتور در منطقه با نام کمالالدین بهزاد، برجستهترین هنرمند این عرصه، گره خورده است؛ هنرمندی که در هرات زاده شد و شماری از ماندگارترین آثارش را نیز در همین شهر خلق کرد.
کمالالدین بهزاد نقاش سدههای نهم و دهم هجری از برجستهترین نگارگران تاریخ هنر و چهرهای اثرگذار در مکتب هرات و سپس مکتب تبریز بود
منبع تصویر، Getty Images
با وجود آنکه در هرات در دهههای اخیر، در کنار نقاشی کلاسیک، سبکهای مدرن، طراحی و گرافیک نیز تجربه و دنبال شده، هنر مینیاتور و تذهیب همچنان پر طرفدار است.
مینیاتور ـ که آن را نگارگری یا مصورسازی نیز مینامند ـ یکی از برجستهترین مکاتب خود را در عصر تیموریان در هرات شکل داد.
در این شیوهٔ نقاشی، تصاویر شباهت مستقیم به جهان واقعی ندارند؛ حجمپردازی، سایهروشن و پرسپکتیو به معنای کلاسیک آن رعایت نمیشود و منظرهها اغلب رنگی شاعرانه و خیالانگیز دارند.
ثبت «هنر مینیاتور به سبک بهزاد» به نام افغانستان در یونسکو واکنشهای فراوانی در شبکههای اجتماعی برانگیخته و شماری از فرهنگیان و چهرههای سیاسی از این اقدام استقبال کردهاند.
در بستمین نشست یونسکو همچنین «سمنو» از تاجیکستان، ساز گلی «بوریندو» از پاکستان، نوعی بازی محلی عراقی به نام «محیبس»، جشن دیوالی از هند، «کوشاری» غذای تند مصری و همچنین غذاهای ایتالیایی نیز در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شدند.
کمالالدین بهزاد نقاش سدههای نهم و دهم هجری از برجستهترین نگارگران تاریخ هنر و چهرهای اثرگذار در مکتب هرات و سپس مکتب تبریز بود. او با ترکیببندیهای بدیع، ظرافت در طراحی، استفاده هوشمندانه از رنگ و توانایی خارقالعاده در روایتگری تصویری، مینیاتور را به اوج رساند.
بهزاد در دوره سلطان حسین بایقرا و وزیر هنردوست او، امیرعلیشیر نوایی، به شهرت رسید و بعدها به دعوت شاه تهماسب صفوی به تبریز رفت و ریاست کتابخانه سلطنتی را بر عهده گرفت. آثار او مانند «سقوط قلعه»، «یوسف و زلیخا» و «درویشان بر سر سفره» بهعنوان شاهکارهای نگارگری شرقی شناخته میشوند.
ثبت سبک مینیاتور بهزاد در فهرست یونسکو با استقبال گرم هنرمندان، چهرههای فرهنگی و مربیان شهر هرات روبهرو شده است؛ شهری که مدتهاست بهعنوان یکی از مراکز اصلی هنری افغانستان شناخته میشود. هرات میزبان شمار زیادی نقاش، خطاط، تذهیبکار و نگارگر است.
این اقدام یونسکو در حالی صورت گرفته است که با بازگشت طالبان به قدرت در تابستان ۱۴۰۰ (اگست ۲۰۲۱) گزارشهایی پرشماری از جمله سرکوب هنرمندان و مهاجرت اجباری آنها، ممنوعیت موسیقی و سوزاندن سازها، خرد کردن مجسمهها در این کشور ثبت شده است.
