အမေရိကန်လွှမ်းမိုးနိုင်မှု အယိမ်းအယိုင်ကြားထဲက သမ္မတဘိုင်ဒန်ရဲ့ အရှေ့အလယ်ပိုင်း ခရီးစဉ်

ဂျိုးဘိုင်ဒန်အနေနဲ့ ဒီအချိန်မှာရော၊ တခြားနောက်မဝေးတဲ့ အချိန် တခုခုမှာပါ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဆီကို သွားဖို့ ဆန္ဒ ရှိတဲ့ပုံ သိပ်မတွေ့ခဲ့ရပါဘူး။ သူ့မှာ လုပ်စရာတွေ အများသားပါ။

အမေရိကန် ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်က သမ္မတရဲ့ ဒီမိုကရက်ပါတီ အမတ်တွေ လာမယ့် နိုဝင်ဘာ သက်တမ်းဝက် ရွေးကောက်ပွဲမှာ အခြေ အနေ သိပ်မကောင်းနိုင်ဘူးလို့ မှန်းနေကြတာက တချက် ပါပါတယ်။ တခါ ယူကရိန်းကို ရုရှားတို့ ကျူးကျော်မှုစပြီးတဲ့နောက်ပိုင်း ကမ္ဘာမှာ နျူကလီးယားလက်နက် အများဆုံးပိုင်ဆိုင်ထားကြတဲ့ အင်အားကြီးနိုင်ငံ ၂ ခု တို့ဟာ စစ်အေး တိုက်ပွဲ အရှိန် အမြင့်ဆုံး ကာလနောက်ပိုင်း အမြင့်ဆုံး ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်တွေ့နေကြတာပါ။ တရုတ်ကလည်း ကမ္ဘာ့စူပါ ပါဝါ နိုင်ငံ ဖြစ်လာအောင် လှမ်းနေတာမို့ အမေရိကန်တို့ ကျဆင်းလာမယ့် လက္ခဏာတွေကို သည်းသည်းသန်သန် မြင်တွေ့ချင်တဲ့ အချိန်လည်း ဖြစ်နေပါတယ်။

မစ္စတာဘိုင်ဒန် အရင် အရှေ့အလယ်ပိုင်းကို သွားတုန်းကြုံခဲ့ရတာတွေက အမေရိကန် သြဇာအာဏာ အကန့်အသတ်ရှိတယ်ဆိုတာကို ပြပြီးသားပါ။ အိုဘားမား အစိုးရလက်ထက်တုန်းက သူ ဒုတိယ သမ္မတ ဘဝနဲ့ ဂျေရုဆလင်ကို သွားခဲ့ပါတယ်၊ အဲဒီမှာ နိုင်ငံတကာ ဥပဒေတွေနဲ့ ဆန့်ကျင်ပြီးလုပ်နေတဲ့ ဂျူးအခြေချ အိမ်ရာတွေ သိမ်းပိုက်နယ်မြေတွေမှာတည်ဆောက်နေမှုကို အစ္စရေးတို့အနေနဲ့ ရပ်ဆိုင်းထားဖို့ သူ တောင်းဆိုတော့ အဲဒီအချိန်က အစ္စရေး ဝန်ကြီးချုပ် ဘင်ဂျမင် နာတန်ရာဟုက သူ့ကို ပြန်အရှက်ခွဲခဲ့ပါတယ်။

သူ့ ဒီခရီးစဉ်မှာ အစ္စရေးကို သွားတာ ပါသလို၊ သိမ်းပိုက်ခံ ပါလက်စတိုင်းနယ်မြေမှာလည်း နာရီအနည်းငယ် အချိန်ပေးဦးမှာပါ။ ဆော်ဒီအာရေဗျမှာ ကျင်းပမှာဖြစ်ပြီး ဂျော်ဒန်၊ အီဂျစ်၊ အီရတ်တို့က ခေါင်းဆောင်တွေလည်း လာတက်မယ့် ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများ ထိပ်သီးညီလာခံကိုလည်း သူ သွားတက်မှာပါ။

အဲဒီဒေသမှာရှိနေတဲ့ အကျပ်အတည်းရဲ့ အနက်အရှိုင်းနဲ့ ရှုပ်ထွေးမှုအနေအထားတွေကို ဆုပ်ဆုပ်ကိုင်ကိုင် သိမြင်နိုင်ဖို့အတွက် သမ္မတ ဘိုင်ဒန် ခရီးထွက်ခဲ့တာပါ။

လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်ပေါင်း ၃၀၊ စစ်အေးခေတ် အဆုံးသတ်သွားတဲ့အချိန်မှာ မျှော်မှန်းထားခဲ့ကြတဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး မျှော်လင့်ချက်တွေက ရုရှား ယူကရိန်း စစ်ပွဲမှာ နိဋ္ဌိတံသွားပါပြီ။ အဲဒီကနေဖြစ်လာတဲ့ စီးပွားရေးဆိုးကျိုးကလည်း အမေရိကန်ပြည်သူတွေ သူ့ကို မဲထည့်ဖို့ အရေးနဲ့ ဝေးသွားစေ ပါတယ်။ အမေရိကန်မိတ်ဆွေတွေနဲ့ အီရန်မိတ်ဆွေတွေအကြား အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှာ တွန်းထိုးတိုက်နေကြတာတွေ ကလည်း ပြန်အရှိန်မြင့်လာပါတယ်။ ဒီအရေးက ခြိမ်းခြောက်နေတဲ့ အန္တရာယ်အဆင့်ကနေ စစ်ပွဲအဆင့်အထိ ပြောင်းသွားမယ်ဆိုရင် ယူကရိန်းကို ကျူးကျော်တဲ့ ရုရှားစစ်ကနေ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ကြောက်မက်ဖွယ်ရာတွေ၊ မတည်ငြိမ်မှုတွေလိုမျိုး ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

ယုံကြည်မှု ဆုံးရှုံးသွားခြင်း

သမ္မတဘိုင်ဒန်ရဲ့ ဒီခရီးစဉ်ဟာ နိုင်ငံရေးအရ အမေရိကန်တို့ အရှေ့အလယ်ပိုင်းကို သြဇာလွှမ်းနိုင်ခဲ့တဲ့ နေရာကနေ အောက်ကို ကျဆင်း နေပြီဆိုတာကို နောက်ထပ် ဖော်ပြလိုက်မှာမျိုးလည်း ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။ နိုင်ငံ ၂ ခု ဖြေရှင်းချက်လို့ ဆိုကြတဲ့ ပါလက်စတိုင်းနဲ့ အစ္စရေး လွတ်လပ်သော နိုင်ငံ ၂ နိုင်ငံ တည်ထောင်ကြဖို့ နောက်တခါ ထပ်ပြီး မစ္စတာ ဘိုင်ဒန် ပန်ကြားပါလိမ့်မယ်။ သူ အဲဒီကနေ ပြန်လာတဲ့အခါ အဲဒီနေရာနဲ့ ဝေးကွာသွားသလို အဲဒီ တောင်းဆိုမှုက အဝေးမှာပဲ ထားရစ်ခံရဦးမှာ ဆိုတာ သူသိပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ပါလက်စတိုင်းတွေအတွက် အရင်ကဖြတ်ထားတဲ့ အမေရိကန် အကူအညီတွေကို မစ္စတာ ဘိုင်ဒန်က ပြန်ပေးခဲ့ပါတယ်။

ဆော်ဒီအာရေဗျကို ရေနံတွေပိုထုတ်ဖို့နဲ့ စျေးကို လျှော့ပြီးရောင်းဖို့ ပြောပြီး သူတို့ဖက်ကို မျက်နှာသာပေးဖို့အရေး သူကြိုးစားပါလိမ့် မယ်။ ပင်လယ်ကွေ့က ရေနံတင်သွင်းမှုကို သူတို့ မမှီခိုတော့ပေမယ့် ယူကရိန်းကျူးကျော်ခံရပြီးတဲ့နောက်ပိုင်းဖြစ်လာတဲ့ ကမ္ဘာ့ စီးပွားရေး ကမောက်ကမဖြစ်မှုက တခြားကမ္ဘာ့နိုင်ငံတွေလိုပဲ အမေရိကန်လည်း ထိခိုက်နေတာပါ။ အမေရိကန်မှာ ဓာတ်ဆီ တဂါလံစျေး တပြား တက်သွားတိုင်း လာမယ့် သက်တမ်းဝက် ရွေးကောက်ပွဲမှာ သူ့ရဲ့ ဒီမိုကရက်ပါတီ ရမယ့်မဲက နည်းနည်းသွားမယ်ဆိုတာကို မစ္စတာ ဘိုင်ဒန် မလွဲမသွေ ကြုံရမှာပါ။

လက်နက်တွေအတွက် ဒေါ်လာဘီလျံပေါင်းများစွာ သုံးစွဲထားပြီးဖြစ်တဲ့ ဆော်ဒီတို့အဖို့ အမေရိကန်တို့ရဲ့ ပန်ကြားချက်အပေါ် ဒီအချိန်မှာ ကသိကအောက် ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။ အီဂျစ်မှာ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တုန်းက လူတွေ သီတင်းပတ် ၂ ပတ် ၃ ပတ်ကြာ လမ်းပေါ်တက် ဆန္ဒပြကြပြီးတဲ့နောက် သမ္မတ ဟော့စနီ မူဘာရက်ကို သမ္မတ အိုဘားမားက ဗြုန်းကနဲ လက်တွဲ ဖြုတ်ပစ်လိုက်တာကို မြင်လိုက်ရတဲ့ ဆော်ဒီတို့က အမေရိကန်အပေါ် အယုံအကြည် မထားတော့ပါဘူး။ သူတို့ရဲ့ သစ္စာရှိမိတ်ဆွေလို့ သူတို့ဘာသာ သတ်မှတ်လက်ခံထားပြီးသား မိတ်ဆွေကို သူတို့က အဲဒီလို ပြုမူခဲ့တယ်ဆိုရင် သူတို့ဟာ ဘယ်သူ့ကို မဆို ဒီလို ပြုမူမှာပဲလို့ တွက်ကြနိုင်ပါတယ်။

သမ္မတ ဘိုင်ဒန် သူရာထူးတာဝန် စယူစဉ် လုပ်ခဲ့တဲ့ အလုပ်တွေထဲကတခုက ဆော်ဒီ သတင်းထောက် ဂျမား ဟာရှော့ဂျီကို သတ်ဖြတ်တဲ့ လူသတ်မှုအတွက် ဆော်ဒီ အိမ်ရှေ့မင်းသား မိုဟာမက် ဘင် ဆယ်မန် တာဝန်ရှိတယ်လို့ နိဂုံးချုပ်ထားတဲ့ ထောက်လှမ်းရေး အစီရင်ခံစာ တစောင်ကို ထုတ်ဝေခဲ့တာဖြစ်ပြီး အမေရိကန်တို့အပေါ် ဆော်ဒီရဲ့ သံသယဖြစ်မှုက အဲဒါကြောင့် ပိုနက်ရှိုင်းသွားနိုင်ပါတယ်။ ဒီလူသတ်မှုက ၂၀၁၈ ခုနှစ်အတွင်း တူရကီနိုင်ငံ အီစတန်ဘူလ်မြို့က ဆော်ဒီ ကောင်စစ်ဝန်ရုံးအတွင်းမှာ ဖြစ်ခဲတာပါ။ ဆော်ဒီတို့က ဒီစွပ်စွဲချက် တွေကို ငြင်းဆိုထားပါတယ်။

မစ္စတာဘိုင်ဒန် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲအတွက် မဲဆွယ်စဉ်ကလည်း ဆော်ဒီအာရေဗျဟာ ထင်ရှားတဲ့ အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်တွေကို ထောင်သွင်းအကျဉ်းချနေသလို၊ ဝေဖန်သူတွေကို သတ်ဖြတ်နေတဲ့ အများစွန့်ပယ်ခံနိုင်ငံ ဖြစ်နေပြီလို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။ ဆော်ဒီ အနေနဲ့ အမေရိကန်ကို သူတို့ ဆပ်စရာ တစုံတရာ ကျေးဇူးရှိနေတဲ့ နိုင်ငံလို့ မမြင်တော့ပါဘူး။ သူ့ကို ထောက်ခံသူတွေ အရှက်ရဖွယ်ဖြစ်မယ့် သူ ပြောထားပြီးသား စကားတွေကို ပြန်နုတ်သိမ်းဖို့ သမ္မတ ဘိုင်ဒန် ပြင်ဆင်ထားနိုင်ပါတယ်။ စွန့်ပယ်ခံနိုင်ငံလို့ ကိုယ်တိုင်က သမုတ်ထား တဲ့ နိုင်ငံတခုကို အမေရိကန် သမ္မတတွေ သိပ်သွားလေ့မရှိပါဘူး။

ရေနံကို ရုရှား ကစျေးလျှော့ပြီး ရောင်းရလေအောင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲဆိုပြီး အမေရိကန်က ကြံစည်နေပေမယ့် တကယ်မှာတော့ ဘာလုပ်ရမယ် ဆိုတာ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိ သေးပါဘူး။ ကျူးကျော်စစ်နောက်ပိုင်း အနောက်နိုင်ငံတွေက အရေးယူ ပိတ်ဆို့တာတွေ လုပ်ပေမယ့် ရေနံနဲ့ သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့က ရတဲ့ ဝင်ငွေတွေ မော်စကိုရဲ့ ဘဏ္ဍာရေးထဲကို စီးဝင် နေဆဲပါ။ ဒီငွေဝင်လမ်းကြောင်း ခမ်းခြောက်သွားအောင် လုပ်မယ့် အမေရိကန်ရဲ့ အစီအမံက ဆော်ဒီရဲ့ အကူအညီ မပါရင် မအောင်မြင်နိုင်ပါဘူး။

အချက်ကျနေတဲ့ အီရန်

ဒီ ရာစုနှစ်အတွင်း အရှေ့အလယ်ပိုင်းက ပဋိပက္ခအတော်များများကို အဓိကမောင်းနှင်ပေးတဲ့အားက အီရန်နဲ့ သူ့မိတ်ဆွေတွေ၊ အမေရိကန်နဲ့ သူ့မိတ်ဆွေတွေ အဲဒီ နှစ်ဖက်အကြား ထိပ်တိုက်တွေ့မှုတွေဆီကနေ လာတာပါ။ ၂ အုပ်စုကြား ကွဲပြားမှုက သိပ်ကို အန္တရာယ်ရှိပြီး အခုလည်း အရေးကြီးတဲ့အချိန် ပြန်ဖြစ်လာနေပါတယ်။ သမ္မတ ဘိုင်ဒန်ရဲ့ ဒီခရီးစဉ်မှာ ရေနံစျေး အရေးကြီးသလိုပဲ အဲဒီအရေးကလည်း အရေးပါ ပါတယ်။

၂၀၁၈ ခုနှစ်မှာ သမ္မတ ထရမ့်က အီရန် နျူကလီးယား အစီအစဉ်အပေါ် သဘောတူထားချက် (JCPOA) ကနေ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး အဲဒီအချိန် ကတည်းက အကျပ်အတည်းက ပိုဆိုး လာနေတာပါ။ ဒီသဘောတူညီချက်မှာ အီရန်က သူတို့လုပ်တဲ့ နျူကလီယားအစီအစဉ်အထဲ နျူကလီယား လက်နက်ထုတ်ဖို့ မရှိဘူးလို့ အမြဲအာမခံပြီး အဲဒီ ချုပ်ထိန်းလိုက်နာထားတဲ့ အပေါ်မှာလည်း အများရဲ့ အသိအမှတ်ပြု အလေးထားမှုကို အီရန်အနေနဲ့ ပြန်ရခဲ့တာပါ။

ဒါပေမယ့် မစ္စတာ ထရမ့်က အမေရိကန်အနေနဲ့ အရေးယူပိတ်ဆို့မှုတွေ ချမှတ်တဲ့အခါမှာတော့ အီရန်က နျူကလီးယား အစီအစဉ်တွေ တိုးမြှင့်လုပ်တာနဲ့ ပြန်တုံ့ပြန်ခဲ့ပါတယ်။ အခုအချိန်မှာ အီရန်ဟာ နျူကလီးယား လက်နက်ထုတ်နိုင်မယ့် သန့်စင်ပြီး ယူရေနီယံ အလုံအလောက်ရှိနေပါပြီ။

အီရန်ကို ဆန့်ကျင်ရမယ်လို့ ဘုံအမြင်တူကြတဲ့အချက်က အစ္စရေးနဲ့ ပင်လယ်ကွေ့က တချို့ အာရပ်နိုင်ငံတွေ ပြန်ပေါင်းထုပ်နိုင်ကြတဲ့ အီဘရာဟင် စာချုပ်ကို မွေးဖွားစေတဲ့ အချက်တွေ ထဲက တချက်ပါ။ ဒီစာချုပ် ချုပ်နိုင်တာက သမ္မတ ထရမ့်ရဲ့ နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒ ဆိုင်ရာ အဓိက အောင်ပွဲ ဖြစ်ခဲ့ပြီး စာချုပ်သဘောကတော့ အစ္စရေးနဲ့ အာရပ်နိုင်ငံတွေ အမေရိကန်နဲ့ ပေါင်းပြီး အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှာ နေတိုးလို အဖွဲ့ လုပ်ဖို့ ရည်ရွယ်တာပါ။ အာရပ်နိုင်ငံတွေနဲ့ အစ္စရေးကြား ပုံမှန် စစ်ရေး မဟာမိတ်ဖွဲ့ဖို့ ဆိုတာက အခုထိ အတော့ကို မဖြစ်နိုင်သေးတဲ့ ကိစ္စပါ။

တိတ်တိတ်လေး အီရန်နဲ့ စစ်ပြုနေတဲ့ အစ္စရေးကို ဆက်မလုပ်ဖို့ မစ္စတာ ဘိုင်ဒန်က တိုက်တွန်းနိုင်ခြေရှိပါတယ်။ အဲဒီစစ်ထဲ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်တာတွေ၊ နျူကလီးယား ဌာနတွေကို တိုက်ခိုက်တာတွေ၊ ဆိုင်ဘာ စစ်ပွဲတွေ ပါဝင်ပါတယ်။ အစ္စရေးကြောင့် အီရန်စစ်ပွဲထဲ သူတို့ ဆွဲသွင်းခံရမှာကို မစ္စတာဘိုင်ဒန်က မလိုလားပါဘူး။

ယူကရိန်းစစ်ပွဲကြောင့် ဖြစ်နေတဲ့ ကမ္ဘာ့အကျပ်အတည်းကို ရင်ဆိုင်နေရင်း အီရန်မှာ နောက်ထပ်စစ်ပွဲဖြစ်လာစေဖို့ ဒီခရီးစဉ်ကို လုပ်တာလားလို့ အမေရိကန်မှာ သမ္မတ ဘိုင်ဒန် အပြင်းအထန် ဝေဖန်ခံနေရတာပါ။ ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ အမေရိကန်က မဟာမိတ်တွေအဖြစ် ထောက်ပံ့ကူညီထားတဲ့ ဒေသတွင်းနိုင်ငံတွေ၊ အထူးသဖြင့် အစ္စရေးနဲ့ ဆော်ဒီတို့ ဆီက လည်း ကျေးဇူးတုံ့ပြန်မယ့်ပုံ မတွေ့ရပါဘူး။

အမေရိကန်ရဲ့ စွမ်းအားက အကန့်အသတ်ရှိနေပြီ ဆိုတာကို အရှေ့အလယ်ပိုင်း ခရီးစဉ်ထွက်နေတဲ့ မစ္စတာ ဘိုင်ဒန် နောက်တကြိမ် ထပ်ကြုံ သွားရနိုင်ပါတယ်။