ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်- တရုတ်သိက္ခာကို ပြန်ဆယ်တဲ့ ဂျက်မာ
ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Getty Images
- ရေးသားသူ, ဆယ်လီရာ ဟက်တန်
- ရာထူးတာဝန်, ဘီဘီစီ သတင်းဌာန
ကိုဗစ်-၁၉ ဖြစ်ပွားနေဆဲကာလထဲမှာပဲ တရုတ်ပြည်က အချမ်းသာဆုံးလူဟာ သူ့ရဲ့ကိုယ်ပိုင် တွစ်တာ အကောင့်ကို ပြီးခဲ့တဲ့လက ဖွင့်လိုက်ပါတယ်။
ပြီးတော့ အဲဒီမှာ သူတင်တဲ့ ပို့စ်တွေက ဆေးပစ္စည်းအကူအညီတွေကို ကမ္ဘာအနှံ့က နိုင်ငံတိုင်းနီးပါးကို ပို့တဲ့တာတွေ ပဲဖြစ်ပါတယ်။
သူ့ပို့စ်ထဲမှာ အခြားသူတွေကို အားပေးတဲ့အနေနဲ့ သူတင်ထားတဲ့ ပထဆုံးသတင်းစကားတွေထဲက တစ်ခုက "One world, one fight!" ကမ္ဘာတခု၊တိုက်ပွဲတပွဲပါ။ နောက်တခုကတော့ "Together, we can do this!" အတူတူဆိုရင် ငါတို့ လုပ်နိုင်တယ် ဆိုတာပါ။
စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် တရုတ်ဘီလျံနာ ဂျက်မာဟာ ကမ္ဘာအနှံ့က နိုင်ငံ ၁၅၀ ကျော်ကို ဆေးပစ္စည်း အထောက်အပံ့တွေ ပေးပို့လှူဒါန်းနေပါတယ်။ သူပေးပို့လှူဒါန်းနေတဲ့ ပစ္စည်းတွေထဲမှာ အဓိကပါဝင်တာက ကိုရိုနာ ဗိုင်းရပ်စ် ကာကွယ်ကုသရေးအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်နေတဲ့ နှာခေါင်းစည်းတွေနဲ့ အသက်ရှူစက်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် ဘာကြောင့် သူဒါတွေလုပ်နေရလဲဆိုတာကို သူ့ကိုဝေဖန်နေတဲ့သူတွေအပြင် သူ့ကိုထောက်ခံတဲ့ လူတချို့ကတောင် သိချင်နေကြပါတယ်။
ပြီးတော့အခုလို ကမ္ဘာအနှံ့ကို သူအကြီးအကျယ် ထောက်ပံ့ အကူအညီပေးနေတာကို တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီကရော သဘောကျ ကျေနပ်ရဲ့လား။ ဒါမှမဟုတ် သူ့ကို ပါတီ ဝါဒဖြန့်ချိရေး ရည်ရွယ်ချက်နဲ့အသုံးချနေလားဆိုတဲ့ မေးခွန်းတွေကလည်း ရှိနေပါတယ်။
ဒါပေမယ့် သူဘာတွေလုပ်လုပ် ဘယ်နိုင်ငံကိုပဲလှူရမယ်ဆိုတဲ့ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ သံတမန်စည်းမျဥ်းတွေကိုတော့ သူလိုက်နာပုံ ရပါတယ်။ အခုလို သူလုပ်နေတာက တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင်တွေရဲ့ မနာလို မျက်စိနောက်တာတွေပါ သူခံလာရနိုင်ဖို့ ရှိပါတယ်။
တခြားနိုင်ငံက နည်းပညာလုပ်ငန်းရှင် သူဌေး ဘီလျံနာတွေက ဗိုင်းရပ်စ်ကာကွယ်တိုက်ဖျက်ရေး အတွက် ငွေတွေ ပိုပြီးတောင် လှူဒါန်းနေကြပါတယ်။
တွစ်တာ စီအီးအို ဂျက်ဒေါ်ဆီဆိုရင် ဒေါ်လာ တစ်ဘီလျံတောင်လှူ ဒါန်းထားပါတယ်။
ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Getty Images
တဦးချင်းလှူဒါန်းမှုတွေကို စောင့်ကြည့်နေတဲ့ အမေရိကန် အခြေစိုက် Candid အဖွဲ့က ကိုဗစ်-၁၉ တိုက်ဖျက်ရေးအတွက် ကမ္ဘာအနှံ့ကလှူနေတဲ့လူတွေစာရင်းကို ကြည့်နိုင်ပါတယ်။
ဒီစာရင်းမှာ ဂျက်မာရဲ့ အလီဘာဘာ ကုမ္ပဏီက နံပါတ် ၁၂ မှာချိတ်နေပါတယ်။
ဒါပေမယ့် သူတို့တွက်ထားတဲ့ စာရင်းထဲမှာ အခုချိန်မှာ တချို့တိုင်း ပြည်တွေအတွက် ငွေထက်တောင် အရေးကြီးနေတဲ့ ဆေးထောက်ပံ့ရေး ပစ္စည်းတွေတန်ဖိုးကို တော့ ထည့် တွက်ထားတာမရှိပါဘူး။
ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်အတွက် ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း လှူဒါန်းသူစာရင်း
အလီဘာဘာနဲ့ ထိပ်ဆုံး၅ ခု နှိုင်းယှဉ်ချက်
၁။ ဂျက်ဒေါ်ဆီ ဒေါ်လာသန်းတစ်ထောင်
၂။ ဂူဂယ် ကူညီထောက်ပံ့ရေးပရိုဂရမ် - ဒေါ်လာ သန်းကိုးရာကျော်
၃။ ဘိုက်ဒန့်စ်နည်းပညာကုမ္ပဏီ - ဒေါ်လာ ၄၁၆သန်းကျော်
၄။ မာစတာကတ် ပူးပေါင်းကူညီထောက်ပံ့ရေး ပရိုဂရမ် - ဒေါ်လာ၂၇၅သန်းကျော်
၅။ ဘီလ်နဲ့မယ်လင်ဒါ ဂိတ်စ် ဖောင်ဒေးရှင်း - ဒေါ်လာ ၂၆၁သန်း
၁၂။ အလီဘာဘာ အုပ်စု - ဒေါ်လာ ၁၄၄သန်းကျော်
လိုအပ်နေတဲ့သူတွေဆီ ဆေးပစ္စည်းအထောက်အပံ့တွေ တိုက်ရိုက်ပို့ပေးနိုင်တဲ့ စွမ်းရည်ကတော့ ဂျက်မာကို ဘယ်သူမှလိုက်မမီပါဘူး။
အလီဘာဘာဖောင်ဒေးရှင်းနဲ့ ဂျက်မာ ဖောင်ဒေးရှင်းတို့ ပူးပေါင်းပြီး အာဖရိက၊ အာရှ၊ ဥရောပနဲ့ လက်တင်အမေရိက တိုင်းပြည်တွေကို ဆေးပစ္စည်း အထောက်အပံ့တွေကို မတ်လကစပြီး လေကြောင်းနဲ့ ပို့ဆောင်ခဲ့ပါတယ်။
ပြီးတော့ နိုင်ငံရေးအရ အကဲဆတ်မှုတွေရှိတဲ့ အီရန်၊ အစ္စရေး၊ ရုရှားနဲ့ အမေရိကန်တို့ လိုနေရာတွေကိုတောင် ရောက်အောင်ပို့ပေးနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ကာကွယ်ဆေး သုတေသနအတွက်လည်း ဒေါ်လာ သန်းနဲ့ချီ လှူဒါန်းခဲ့ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် သူ့ဇာတိ Zhejiang ကျော့ကျန်း ပြည်နယ်က ဆရာဝန်တွေရဲ့ ဆေးပညာလက်စွဲစာအုပ်ကို တရုတ်လိုကနေ ဘာသာစကား ၁၆မျိုးထိ ပြန်ဆို ထုတ်ဝေပေးခဲ့ပါတယ်။
ဒါပေမယ့်သူလုပ်တာတွေထဲမှာ လူတွေပို အာရုံစိုက်မိခဲ့တာက ဆေးပစ္စည်းအထောက်အပံ့တွေ ကမ္ဘာအနှံ့ကို ပို့ဆောင်ပေးနေတာကိုပါ။
"သူ့မှာက ငွေနဲ့ လုပ်ကိုင်နိုင်တဲ့ စွမ်းရည်တွေရှိနေတော့ တရုတ်ထောက်ပံ့ရေး လေယာဉ်တွေကိုသုံးပြီး တရုတ် ဟန်ကျိုးကနေ အီသီယိုးပီယားမြို့တော် အက်ဒစ်အာဘာဘာ ဒါမှမဟုတ် ဘယ်နေရာဖြစ်ဖြစ် ပစ္စည်းတွေရောက်အောင်ပို့ပေးနိုင်ပါတယ်။
အဲ့ဒါကိုကြည့်ရင် သူ့ကုမ္ပဏီ ၊ သူ့လူတွေနဲ့ သူ့ပြည်နယ်က ထောက်ပံ့ပို့ ဆောင်ရေး အင်အားဘယ်လောက်ကောင်းတယ် ဆိုတာ ပြနေတယ်လို့ " သူရဲ့ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ရေးတဲ့ ဒန်ကန်ကလာ့ခ်က ပြောပါတယ်။
ခင်စရာမျက်နှာနဲ့လူ
ဂျက်မာဟာ လူချစ်လူခင်များတဲ့ အင်္ဂလိပ်စာသင်တဲ့ ဆရာဘဝကနေ တရုတ်ပြည်ရဲ့ အကြီးဆုံး နည်းပညာ ကုမ္ပဏီကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့လို့ နာမည်ကြီးလာတဲ့ သူတယောက် ဖြစ်ပါတယ်။
အခုဆို သူပိုင်တဲ့ အလီဘာဘာကုမ္ပဏီကို အရှေ့တိုင်းရဲ့ အမေဇုန်ကုမ္ပဏီလို့တောင် သိနေကြပါပြီ။
သူ့ကုမ္ပဏီကို ဟန်ကျိုး တရုတ်ကမ်းခြေမြို့က သူပိုင်တဲ့ အခန်းကျဥ်းလေးကနေ ၁၉၉၉ မှာ စခဲ့တာပါ။
နောက်တော့ အလီဘာဘာကုမ္ပဏီဟာ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး ဒုတိယအင်အားကြီး တရုတ်နိုင်ငံက အကြီးဆုံး ကုမ္ပဏီကြီးတွေထဲက တခုဖြစ်လာပါတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံမှာ အွန်လိုင်းက ဈေးရောင်းတာ၊ ဘဏ်လုပ်ငန်းနဲ့ဖျော်ဖြေရေး လုပ်ငန်းတွေပါ ပိုင်ဆိုင်လာပြီး ဂျက်မာကိုယ်တိုင်လည်း ဒေါ်လာ ဘီလျံ ၄၀ကျော်လောက် ချမ်းသာလာပါတယ်။
ဒါပေမယ့် ၂၀၁၈ မှာတော့ သူတည်ထောင်ခဲ့တဲ့ အလီဘာဘာကုမ္ပဏီ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးက တရားဝင် အနားယူသွားခဲ့ပါတယ်။
ပရဟိတလုပ်ငန်းတွေကို အာရုံစိုက်ချင်လို့ နုတ်ထွက်ရတာလို့ သူက ပြောပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ အလီဘာဘာရဲ့ ကုမ္ပဏီ ဘုတ်အဖွဲ့ထဲမှာ နေရာတနေရာဆက်ယူထားပါတယ်။
အလီဘာဘာ ဥက္ကဋ္ဌ မဟုတ်တော့ပေမယ့် သူ့ရဲ့ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုနဲ့ ကျော်ကြားမှုတွေကြောင့် တရုတ်ပြည်ရဲ့ ဩဇာအကြီးဆုံး လူတွေထဲမှာ ဆက်ရှိနေပါတယ်။
ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Getty Images
ဂျက်မာရဲ့ လှူဒါန်းမှုတွေက တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီရဲ့ လမ်းညွှန်ချက်တွေအတိုင်း လိုက်နာလုပ်ဆောင်ရတာ ကိုလည်း တွေ့နေရပါတယ်။
သူလှူဒါန်းတဲ့ နိုင်ငံတွေစာရင်းမှာ တရုတ်ပြည်ရဲ့အိမ်နီးချင်း ဖြစ်ပြီးနိုင်ငံရေး ပြဿနာတွေရှိနေတဲ့ ထိုင်ဝမ်နဲ့ တရားဝင် အဆက်အဆံရှိတဲ့ နိုင်ငံတွေကို လှူဒါန်းခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ အထောက်အထားတွေ မတွေ့ရပါဘူး။
လက်တင်အမေရိကက နိုင်ငံ ၂၂နိုင်ငံကို သူလှူဒါန်းခဲ့တဲ့ အကြောင်း ဂျက်မာက တွစ်တာ မှာ ပြောထားပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဆေးပစ္စည်း အကူအညီတွေ တောင်းခံထားတဲ့ ဟွန်ဒူးရပ်စ်နဲ့ဟေတီ နိုင်ငံတို့အပါအဝင် ထိုင်ဝမ်ဘက်က ရပ်တည်တဲ့ တိုင်းပြည် ၁၀ ကျော်ကိုတော့ ဂျက်မာ လှူဒါန်းခဲ့တဲ့ နိုင်ငံ ၁၅၀ ကျော် စာရင်းထဲမှာ မတွေ့ရပါဘူး။
သူတို့လှူဒါန်းနေတဲ့ တိုင်းပြည် စာရင်းအတိအကျကို သိရအောင်တောင်းခံခဲ့ပေမယ့် အတိအကျပြောလို့ မဖြစ်နိင်သေးဘူးဆိုပြီး ထုတ်ပြန်ပေးဖို့ ငြင်းဆိုခဲ့ပါတယ်။
ဘယ်လိုပဲဖြစ်ဖြစ် အခုလိုလှူဒါန်းမှုတွေကသူ့ရဲ့ စိတ်စေတနာကောင်းရှိမှုတွေကို ပြနေတာကတော့ သေချာပါတယ်။
ပို့ဆောင်ရေး အခက်အခဲတွေ့ခဲ့တဲ့ ကျူးဘားနဲ့ အီရီထရီးယားတို့က လွဲပြီး သူတို့ပို့တာတွေ ကောင်းကောင်းရောက်သွားခဲ့ပါတယ်။
လူတွေလိုအပ်နေတဲ့ပစ္စည်းတွေကို အောင်အောင်မြင်မြင်ပို့ ဆောင်ပေးနိုင်တာက အခုချိန်မှာ ဂျက်မာ ကို အရင်ကထက် ပိုအာရုံစိုက် အကောင်းမြင်မှုတွေ ရလာစေပါတယ်။
သူဒီလို လုပ်ဆောင်နေတဲ့အကြောင်းတွေကိုလည်း တရုတ်ခေါင်းဆောင် ရှီကျင်းပင်လိုပဲ တရုတ် အစိုးရပိုင် မီဒီယာမှာ မကြာခဏ ဖော်ပြနေတာကို တွေ့နေရပါတယ်။
ဒီလို နှိုင်းယှဥ်တာက စိတ်မသက်သာစရာတော့ ဖြစ်ပါတယ်။
သူ့ရဲ့လှူဒါန်းမှုတွေ ကြောင့် ဂျက်မာတယောက် ချီးကျုးဂုဏ်ပြုမှုတွေ ရနေတဲ့အချိန်မှာ ရှီတယောက်ကတော့ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ဘယ်နေရာကနေ ဘယ်လို အတိအကျ စဖြစ်ပွားခဲ့လဲ၊ ဗိုင်းရပ်စ စဖြစ်တဲ့အချိန်မှာ သူဘယ်လို ကိုင်တွယ်ခဲ့လဲ ဆိုတဲ့ မေးခွန်းတွေ ဆက်တိုက် အမေးခံနေရပါတယ်။
ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ပြင်းပြင်းထန်ထန်ဖြစ်ပွားနေတဲ့ အထူးသဖြင့် ဥရောပနဲ့ အရှေ့တောင်အာရှတိုင်းပြည်တွေကို တရုတ်အစိုးရကလည်း ဆေးအဖွဲ့အကူအညီတွေနဲ့ ဆေးပစ္စည်းတွေ လှူဒါန်းခဲ့တာတွေရှိပါတယ်။
ဒါပေမယ့် ဒီကြိုးစားအားထုတ်မှုတွေက တခါတလေ မအောင်မြင်ဘဲ အပြစ်တင် ဝေဖန်ခံရပါတယ်။
အဲဒါကတော့ နိုင်ငံတချို့ကို သုံးလို့မရတဲ့ပစ္စည်းတွေ ပို့ပေးတယ်ဆိုပြီး ဝေဖန်အပြစ်တင်ခံရတာပါ။
နေရာတချို့မှာ သူတို့ ပို့တဲ့ ရောဂါပိုးစစ်တဲ့ ကိရိယာတွေကို အလွဲသုံးကြတာ ဖြစ်ပြီး တချို့နေရာမှာတော့ သူတို့ပို့တဲ့ အရည်အသွေးနိမ့်တဲ့ ပစ္စည်းတွေကို မသုံးဘဲထားကြတာပါ။ ဒါကြောင့်ပဲ မျက်နှာမရ ခြေထောက်ရ ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။
တရုတ်အစိုးရ အလှူတွေ ဒီလို ဖြစ်ခဲ့ပေမဲ့ ဂျက်မာရဲ့ အလှူတွေကတော့ သူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို တက်လာစေတယ်လို့ ပြောရမှာပါ။
သူ့ရဲ့လှူဒါန်းမှုတွေက အာဖရိကတဝိုက်မှာ အောင်မြင်မှုတွေရခဲ့တယ်လို့ တရုတ်- အာဖရိက ပရောဂျက် ဝက်ဘ်ဆိုက် နဲ့ပေါ့ကတ်စ် ကြီးကြပ်ရေး အယ်ဒီတာ အဲရစ် အိုလန်ဒါက ပြောပါတယ်။
ဂျက်မာ ကိုယ်တိုင်ကလည်း အာဖရိကနိုင်ငံ အားလုံးကို သွားလည်ပတ်မယ်လို့ ကတိပြုထားပြီး သူအလုပ်က နားသွားပြီး ကတည်းက မကြာခဏ သွားလည်ပတ်တာတွေ လုပ်နေပါတယ်။
ကြိုးတန်းလမ်းလျှောက်
ဒါပေမဲ့ အခု ဂျက်မာလုပ်နေတာတွေကို တရုတ်အစိုးရဘက်က ကြိုက်ပါ့မလား။
သူနဲ့အပြိုင် မီးရောင်အောက်ရောက်လာတာကို မကြိုက်တတ်တဲ့ တရုတ်ခေါင်းဆောင် ရှီကျင်းပင်နဲ့ တရုတ်အစိုးရက အရင်တုန်းကလည်း နာမည်ကြီးတဲ့လူတွေကို ပစ်မှတ်ထားခဲ့တာတွေ ရှိပါတယ်။
ဒီနှစ်ပိုင်းတွေအတွင်းမှာပဲ တရုတ်ပြည်ရဲ့ထိပ်တန်း အမျိုးသမီးသရုပ်ဆောင်၊ နာမည်ကြီး သတင်း တင်ဆက်သူ တယောက်နဲ့ စီးပွားရေးသမား ဘီလျံနာတွေ အိမ်ကနေ အကြာကြီး ပျောက်သွားခဲ့ဖူးပါတယ်။
အဲ့ဒီထဲက တချို့နဲ့ သတင်းတင်ဆက်သူတို့ ထောင်ထဲ ရောက်သွားပါတယ်။ တချို့တွေကတော့ ပါတီကို သစ္စာစောင့်သိပါ့မယ်ဆိုတဲ့ ကတိကဝတ်တွေ၊ ဆုံးမဩဝါဒတွေခံယူပြီးမှ ထိန်းသိမ်းခံရတာကနေ အိမ်ကိုပြန် ရောက်လာကြပါတယ်။
ဂျက်မာ အလီဘာလာအုပ်စု ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကနေ ၂၀၁၈မှာ အနားယူခဲ့တဲ့ ကိစ္စတုန်းကလည်း သူ့ရဲ့ ကိုယ်ထူးကိုယ်ချွန် အောင်မြင်ကြီးပွားလာတဲ့ ကျော်ကြားလူကြိုက်များမှုက ကွန်မြူနစ်ပါတီကို ဖုံးလွှမ်းသွားမှာစိုးလို့ ဖိအားပေးခံခဲ့ရတာဆိုတဲ့ ကောလာဟလတွေ ထွက်ခဲ့တယ်လို့ ဝါရှင်တန်ဒီစီက နယူးအမေရိကန်လုံခြုံရေး စင်တာရဲ့ သုတေသီ အက်ရှ်လေဖန်းက ရှင်းပြပါတယ်။
တကယ်ဆိုရင်လည်း သူရာထူးက အနားယူတော့မယ်လို့ ၂၀၁၈တုန်းက ဂျက်မာ ရုတ်တရက် ကြေညာလိုက်တာကို အများစုက အံ့အားသင့်သွားပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ တရုတ်အစိုးရရဲ့ ဖိအားကြောင့် ရာထူးက သူအနားယူခဲ့ရတယ်ဆိုတဲ့ သတင်းတွေ မဟုတ်မမှန်ကြောင်းကိုတော့ ဂျက်မာက ငြင်းထားပါတယ်။
ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Getty Images
၂၀၁၇ ဇန်နဝါရီလမှာ သူနဲ့ ဒေါ်နယ်ထရမ့် တွေ့ပြီးတဲ့နောက်ပိုင်း ဂျက်မာတယောက် အလီဘာဘာ ကုမ္ပဏီနဲ့ ခပ်ဝေးဝေးနေလာတာကို သတိထားမိကြောင်း ဂျက်မာရဲ့ အတ္ထုပတ္ထိရေးဆရာ ဒန်ကန် က လာ့ခ်က ပြောပါတယ်။
တရုတ်ဘီလျံနာကြီး ဂျက်မာဟာ အဲဒီတုန်းက အမေရိကန်သမ္မတ အဖြစ်ရွေးကောက်ခံထားရတဲ့ ဒေါ်နယ်ထရမ့်နဲ့ ထရမ့်တာဝါမှာ တရုတ်-အမေရိကန် ကုန်သွယ်ရေး အကြောင်းတွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့တာပါ။
သူနဲ့ထရမ့်တွေ့ပြီး လတော် တော်ကြာမှ တရုတ်သမ္မတရှီကျင်းပင်နဲ့ထရမ့်တို့ ပထမဆုံးတွေ့ဆုံမှုဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။
"ဂျက်မာက ထရမ့်ကို ပါဝါအပျော့သမား စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် တယောက်အနေနဲ့ တွေ့ခဲ့တာ၊ အဲ့ဒါက သူ့အတွက် စိန်ခေါ်မှုတွေ ဖန်တီးလိုက်သလို ဖြစ်သွားတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ကွန်မြူနစ်ပါတီကိုယ်စားပြုမဟုတ်သူတွေ အဲ့လို နေရာမျိုးရောက်သွားရင် တရုတ်အစိုးရက တော်တော်လေး မနာလို ဖြစ်တယ်" လို့ ဒန်ကန် ကလာ့ခ်က သူ့အမြင်ကို ဖြည့်စွက်ပြောခဲ့ပါတယ်။
တကယ်ဆိုရင်တော့ ဂျက်မာက ကွန်မြူနစ်ပါတီ ပြင်ပက လူမဟုတ်ပါဘူး။
အခုချိန်မှာ တရုတ်ပြည်ရဲ့ အချမ်းသာဆုံး အရင်းရှင်ကြီးတယောက် ဖြစ်နေတဲ့ ဂျက်မာဟာ သူတက္ကသိုလ်တက်နေတဲ့အချိန် ၁၉၈၀ ကျော် နှစ်တွေ ကတည်းက ကွန်မြူနစ်ပါတီဝင်တယောက် ဖြစ်ခဲ့တဲ့သူပါ။
ပါတီနဲ့ သူ့ကြားက ဆက်ဆံရေးကတော့ အကွေ့အကောက်လေးတွေတော့ ရှိခဲ့ပါတယ်။ အလီဘာဘာဘက်က ပါတီအပေါ် ထားတဲ့ လူသိများတဲ့ သဘောထားကတော့ "ချစ်တိုင်းလည်းမညား"ဆိုတာပါ။
သူတို့ကြား ဘယ်လိုပဲဖြစ်ဖြစ် တရုတ်အစိုးရက ဂျက်မာရဲ့ ရက်ရောပေးကမ်းမှုတွေကို အသုံးချပြီး အမေရိကန်ကို ဝေဖန်တိုက်ခိုက်တာတွေ လုပ်ခဲ့ပါတယ်။
"နှာခေါင်းစည်း ၂သန်းလှူတဲ့ ထိုင်ဝမ်ကို တကယ့်မိတ်ဆွေလို့ အမေရိကန်အစိုးရက ပြောခဲ့တယ်။ ဂျက်မာရဲ့ နှာခေါင်းစည်း တစ်သန်းနဲ့ စမ်းသပ်တဲ့ပစ္စည်း ၅သိန်းလှူတာ၊ တရုတ်ကုမ္ပဏီတွေနဲ့ ပြည်နယ်ကလူတွေ ကူညီတာကျတော့ ဘာပြောမလဲ" လို့ တရုတ်နို င်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဌာနက ဧပြီလ အစောပိုင်းတုန်းက တွစ်တာမှာ ပြောခဲ့ပါတယ်။
ဒါ့အပြင် ကွန်မြူနစ်ပါတီနဲ့ ပြဿနာရှိခဲ့တဲ့ တခြားသူတွေထက် ဂျက်မာက သာပါတယ်။
ဘယ်သူမှ မလုပ်နိုင်တာတွေ လုပ်နိုင်ခဲ့တဲ့ သူ့လို ကမ္ဘာကျော် တရုတ်လူမျိုးတယောက်ကို တရုတ်အစိုးရက လိုအပ်နေမှာ သေချာပါတယ်။
အဲဒါကိုပြနိုင်တဲ့ အဓိကအကြောင်းတခုကတော့ ဂျက်မာရဲ့ အာဖရိကက လုပ်ဆောင်ခဲ့တာတွေပါ။
သူက တခုခု လုပ်ပေးမယ်လို့ ပြောလိုက်ရင် ဖြစ်အောင် ပြီးအောင်လုပ်ပေးတယ်လို့ အဲရစ် အိုလန်ဒါကပြော ပါတယ်။
" နိုင်ငံခြားသားတွေ ရောက်ရောက်လာ၊ ကတိအကြီးကြီးတွေ ပေး၊ ပြီးရင် ပျက်ကွက်တဲ့ ဒီလိုနေရာမျိုးမှာ အဲဒါက တော်တော် ထူးခြားတဲ့လုပ်ရပ်ပဲ။
ကိုဗစ်-၁၉ နဲ့ပတ်သက်လို့ သူလှူဒါန်းတာတွေနဲ့ လိုအပ်တာတွေကို ဖြည့်ဆည်းပေးတာကလည်း ဒီအတိုင်းပဲ။ ဒါကို သူလုပ်ပေးမယ်လို့ ပြောလိုက်ပြီးရင် သီတင်းပတ်တွေ အတွင်းမှာပဲ နှာခေါင်းစည်းတွေ ကျန်းမာရေးလုပ်သားတွေ လက်ထဲကိုရောက်လာတာပဲ" လို့ အဲရစ်အိုလန်ဒါက ပြောပါတယ်။
ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Getty Images
ဒန်ကန်ကလာ့ခ်ကတော့ အလီဘာဘာ ကုမ္ပဏီရဲ့ စီးပွားရေး ကြီးထွားမှု ကြောင် ဂျက်မာရဲ့ အနေအထားက တရုတ်ပြည်မှာ ထိပ်ဆုံးအဆင့် တနေရာကို ရနေပြီးသားလို့ ပြောပါတယ်။
ဒါ့အပြင် ကမ္ဘာ့ခေါင်းဆောင်တွေအထိ ဆက်ဆံရေး ပေါက်ရောက်တဲ့ ဂျက်မာလို လူအပြင် တခြား တရုတ်သူဌေးကြီးတွေရဲ့ ပရဟိတအလုပ်တွေက ဗိုင်းရပ်စ်နဲ့ပတ်သက်လို့ မျက်နှာပျက် နေရတဲ့ တရုတ်နိုင်ငံပုံရိပ်ကို ကူပြန်ဆယ်ပေးနိုင်ဦးမှာပါ။
ကိုဗစ်- ၁၉ နဲ့ပတ်သက်လို့ နိုင်ငံတကာက လှူဒါန်းမှုတွေကို စောင့်ကြည့်နေတဲ့ Candid က အင်ဒရူးဂရာဘို့စ်ကလည်း အခုချိန်မှာ တရုတ်က တစ်ဦးချင်း လှူဒါန်းမှုတွေကို မျက်ကွယ်ပြုထားလို့ မဖြစ်နိုင်ဘူးလို့ ပြောပါတယ်။
"အမေရိကန်တွေလုပ်ခဲ့တဲ့ ပုံစံမျိုး အတိုင်း လိုက်လုပ်ပြီး တရုတ်တွေက ခေါင်းဆောင်မှုနေရာကို ယူနေကြပြီ။ သိသာတဲ့ ဥပမာကို ပြရရင် ၂၀၁၄မှာ အီဘိုလာရောဂါ ဖြစ်ခဲ့တုန်းက အခြေနေကို ပြောရမယ်။ အဲ့ဒီတုန်းက အီဘိုလာရောဂါပိုးကို ထိန်းချုပ်ဖို့ဆရာဝန်တွေနဲ့ လိုတဲ့ပစ္စည်းတွေအားလုံးကို အမေရိကန်က အနောက် အာဖရိကကို ပို့ပေးခဲ့တာ" လို့ အင်ဒရူးဂရာဘို့စ်က ပြောခဲ့တာပါ။
ဒီဗိုင်းရပ်စ်ကိစ္စမှာတော့ တရုတ်တွေက ဦးဆောင်နေရာ ယူထားကြပါပြီ။
"သူတို့က နယ်မြေတွေ ကျော်ပြီး ပါဝါအပျော့နဲ့ လွှမ်းမိုးနေပါပြီ။ သူတို့က ပစ္စည်း၊ငွေနဲ့ ကျွမ်းကျင်မှု အကူအညီတွေ ပေးပါတယ်" လို့ ဂရာဘို့စ်ကထပ်ဖြည့်ပြောပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဒီအချိန်ဟာ ဂျက်မာရဲ့လမ်းမှာ တရုတ်အစိုးရ ဝင်ရှုပ်ရမယ့် အချိန်မဟုတ်ပါဘူး။
ဒါတွေကို ဒန်ကန်ကလော့ခ်က အခုလို ကောက်ချက်ချပါတယ်။
" အခုချိန်က ကမ္ဘာမှာ အကျပ်အတည်းကြီးနဲ့ ရင်ဆိုင်နေရတာ။ ဒါပေမယ့် တဖက်မှာလည်း အဲဒါက တရုတ်အစိုးရနဲ့ ကမ္ဘာ့ကျန်တဲ့နိုင်ငံတွေရဲ့ ဆက်ဆံရေး အခက်အခဲပါပဲ။ အဲဒီဖိအားတွေကို ဖယ်ရှားပေးနိုင်တဲ့ ဘယ်သူမဆို သူတို့ လိုအပ်နေမှာပါ။"
