ထိုင်းက ပြပွဲမှာပါဝင်ခဲ့တဲ့ မြန်မာအနုပညာရှင် တရုတ်ဖိအားကြောင့် ထွက်ပြေးနေရ

အရင် သီတင်းပတ် အနည်းငယ်အတွင်းက ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မှာ ကျင်းပခဲ့တဲ့ အနုပညာ ပြပွဲတခု ဖွင့်လှစ်တဲ့ အခမ်းအနားမှာ မြန်မာနိုင်ငံက အနုပညာရှင် စိုင်းနဲ့ သူ့ဇနီးတို့ ရှိခဲ့ပါတယ်။

ပြပွဲက ထိုင်းနိုင်ငံရဲ့ နာမည်ကျော် အနုပညာ ပြခန်းတခုမှာ လုပ်ခဲ့တာဖြစ်ပြီး သူနဲ့ သူ့ဇနီးတို့က ဒီပြပွဲစီစဉ်တဲ့အဖွဲ့မှာ ပါဝင်ခဲ့ကြပါတယ်။

အခုတော့ ဒီဇနီးမောင်နှံဟာ ဗြိတိန်ကို ထွက်ပြေးလာရပြီး ခိုလှုံခွင့်တောင်းခံဖို့ လုပ်ဆောင်နေကြပါတယ်။

သူတို့ စီစဉ်ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ ပြပွဲက တရုတ်အစိုးရကို ဒေါသထွက်စေခဲ့ပြီးတဲ့နောက် အာဏာပိုင်တွေရဲ့ ဖိနှိပ်မှုတွေကို ဖော်ပြတဲ့ သူတို့ရဲ့ ထိုင်းကပြပွဲလည်း ပိတ်ပင်တာ ခံခဲ့ရပါတယ်။

ထိုင်းရဲတွေက သူတို့ကို လိုက်ရှာနေတယ်လို့ သူတို့က ပြောပါတယ်။ ထိုင်းရဲတပ်ဖွဲ့ ပြောခွင့်ရတယောက်ကတော့ ဒီအကြောင်းတွေ သူ သိထားတာ မရှိကြောင်း ငြင်းဆိုပါတယ်။

နိုင်ငံကျော်ဖြတ် ဖိနှိပ်မှုတွေကို ဥပမာပြဆိုတဲ့ ဒီအဖြစ်ကို လူ့အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားတက်ကြွသူတွေက ရှုတ်ချပါတယ်။

တရုတ်၊ ရုရှား၊ အီရန် စတဲ့ နိုင်ငံတွေက ပြည်ပကို တိမ်းရှောင်ခဲ့ရတဲ့ အနုပညာသည်တွေရဲ့ လက်ရာတွေ ပါဝင်တဲ့ ဒီပြပွဲကို ဘန်ကောက် အနုပညာနဲ့ ယဉ်ကျေးမှု စင်တာ (Bangkok Arts and Cultural Centre) မှာ ကျင်းပခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီပြပွဲ ဖွင့်လှစ်ပြီးလို့ မကြာခင်မှာပဲ တရုတ်သံရုံးက ကိုယ်စားလှယ်တွေဟာ ဘန်ကောက် မြို့တော်ဆိုင်ရာ အရာရှိတွေနဲ့ အတူ အကြိမ်များစွာ လာခဲ့ကြကြောင်း စိုင်းက ပြောပါတယ်။

ကြံရာပါတို့ အစုအဝေး - ကမ္ဘာ့အာဏာရှင်တို့ သွေးစည်းညီညွတ်မှု ယန္တရားကို ပုံဖော်မှု (Constellation of Complicity: Visualising the Global Machine of Authoritarian Solidarity) လို့ အမည်ပေးထားတဲ့ ဒီအနုပညာပွဲက အာဏာရှင် အစိုးရတွေက ဘယ်လို စုပေါင်းပြီး ဖိနှိပ်ကြသလဲဆိုတာကို ပြသဖို့ ရည်ရွယ်တာလို့ ဒီပြပွဲအကြောင်း ရှင်းပြချက်ထဲမှာ ရေးသားထားပါတယ်။

တိဘက်၊ ဝိဂါ၊ ဟောင်ကောင်တို့က အနုပညာရှင်တွေရဲ့ လက်ရာတွေကို တရုတ်အရာရှိတွေက မကျေနပ်ကြောင်း တင်ပြခဲ့ပြီး ဒီပြပွဲကို လုံးဝပိတ်ပစ်ဖို့ အစပိုင်းမှာ တောင်းဆိုခဲ့ကြကြောင်း စိုင်းက ပြောပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ အနုပညာစင်တာက ညှိနှိုင်းပြီး အထိမခံတဲ့အရေးတွေကို ဖော်ညွှန်းထားတဲ့ အနုပညာလက်ရာတွေကို ဖယ်ပေးလိုက်တဲ့အတွက် ဆက်ပြီး ပြပွဲကို ပြသနိုင်ခဲ့တာလို့ သူက ပြောပါတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ သီတင်းပတ်အတွင်း ဘန်ကောက်က အဲဒီ ပြပွဲကို သွားကြည့်ခဲ့တဲ့ ဘီဘီစီ သတင်းထောက် တယောက်ဟာ ပြပွဲပါ အနုပညာလက်ရာတွေရဲ့ စာရင်းကို ဖော်ပြထားတဲ့ နေရာတခုမှာ အနုပညာရှင် နာမည် တချို့ အပေါ် ဆေးမည်းနဲ့သုတ်ပြီး ဖုံးထားတာကို တွေ့ခဲ့ရပါတယ်။

တိဘက်၊ ဟောင်ကောင်နဲ့ ရှင်ကျန်း စတဲ့ စာလုံးတွေကိုလည်း အပေါ်က ဆေးမည်းသုတ်ထားကြပါတယ်။

ဆင်ဆာလုပ်ခံရတဲ့ အနုပညာလက်ရာ အများစုက တိဘက် အနုပညာရှင် တန်ဇင် မင်ဂွါ ပယ်ဒရွန် (Tenzin Mingyur Paldron) ရဲ့ လက်ရာတွေပါ။

သူလုပ်ထားတဲ့ ဗီဒီယိုတွေကို (အဲဒီထဲက တခုက ဒလိုင်းလားမားနဲ့ ပတ်သက်ပါတယ်) တီဗီဖန်သားပြင်က တဆင့် ပြသဖို့ စီစဉ်ထားပေမဲ့ ပိတ်ပင်ခံခဲ့ရပါတယ်။

တိဘက်နဲ့ ဝိဂါ အလံတွေလည်း ဖယ်ရှားတာခံခဲ့ရပါတယ်။ ပြည်ပကိုတိမ်းရှောင်နေရတဲ့ တိဘက် မိသားစုအကြောင်း ဝတ္တု စာအုပ်၊ တရုတ်၊ အစ္စရေး၊ ရှင်ကျန်းနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ပို့စကဒ် တခု စတာတွေလည်း ဖယ်ရှားတာ ခံခဲ့ရပါတယ်။

ဒီလို ဆင်ဆာအဖြတ်ခံရတယ်ဆိုတဲ့ သတင်းက အွန်လိုင်းမှာ ပျံ့နှံ့သွားပြီး ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာပဲ ပြပွဲကို လာကြည့်တဲ့ ဧည့်သည်တွေ အများကြီး ဖြစ်လာတယ်လို့ ပြခန်း ဝန်ထမ်းတယောက်က ပြောပါတယ်။

ဒီအဖြစ်တွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဒီအနုပညာ စင်တာဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲသူတွေဘက်ကို ဘီဘီစီက မေးခွန်းတွေ ပေးပို့ခဲ့ပါတယ်။ သူတို့ဘက်က ဘာမှ မတုံ့ပြန်ပါဘူး။

ဒါပေမဲ့ စင်တာက အီးမေးလ်တခုမှာ သူတို့အနေနဲ့ "ဒီပြပွဲဟာ ထိုင်းနဲ့ တရုတ်နိုင်ငံတွေအကြား သံတမန်ရေး တင်းမာမှုကို ဖြစ်လာစေနိုင်တယ်လို့ သတိပေးတာကို ခံခဲ့ရတယ်" လို့ ဖော်ပြထားကြောင်း ဘီဘီစီအနေနဲ့ သိထားရပါတယ်။

အဲဒီ အီးမေးလ်မှာ ထိုင်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနဲ့ သူတို့ စင်တာအတွက် အဓိက ပံ့ပိုးသူဖြစ်တဲ့ ဘန်ကောင်မြို့တော် အစိုးရတို့က တဆင့် ရောက်လာတဲ့ "တရုတ် သံရုံးရဲ့ ဖိအားကြောင့်" သူတို့က ထိန်းညှိပြင်ဆင်မှုတွေ လုပ်ခဲ့ရတယ်လို့ ရေးသားထားပါတယ်။

ဘီဘီစီက စုံစမ်းမေးမြန်းမှုအပေါ် တုံ့ပြန်တဲ့ တရုတ်သံရုံးရဲ့ထုတ်ပြန်ချက်မှာတော့ ဒီပြပွဲဟာ တိဘက်၊ ဝိဂါ၊ ဟောင်ကောင် လွတ်လပ်ရေးကို ဗြောင် အားပေးနေတာဖြစ်တယ်လို့ စွပ်စွဲထား ပါတယ်။

ဒီလို "အလွဲအမှားအမြင်" ဟာ "လူထုကြားထဲ လက်ခံတဲ့ဟာ မဟုတ်သလို နိုင်ငံတကာကို တင်ပို့လို့မရဘူး" ဆိုတာကို ထိုင်းရဲ့ "အချိန်နဲ့ တပြေးညီ လုပ်ဆောင်မှုတွေက ပြသလိုက်တာ" လို့လည်း အဲဒီ ထုတ်ပြန်ချက်ထဲမှာ ရေးသားထားပါတယ်။

ဒါ့အပြင် "တိဘက်၊ ရှင်ကျန်း၊ ဟောင်ကောင်တို့နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ တရုတ်ရဲ့ ပေါ်လစီတွေကို မပေါ်လွင်စေသလို ပုံဖျက်ထားတာ ဖြစ်တယ်၊ တရုတ်ရဲ့ ပင်မ အဓိက အကျိုးစီးပွားနဲ့ နိုင်ငံရေး သိက္ခာတွေကို ထိခိုက်စေတယ် " လို့လည်း ကြေညာချက်မှာ ဖော်ပြပါတယ်။

"ယဉ်ကျေးမှု၊ အနုပညာ ဖလှယ်မှု စတဲ့ ခေါင်းစဉ်တွေကို သုံးပြီး တရုတ်ရဲ့ ပြည်တွင်းရေး ကိစ္စတွေ အပေါ် နိုင်ငံရေးအမြတ်ထုတ်တာ၊ စွက်ဖက်တာတွေကို လုပ်တဲ့ ဘယ်သူ့ကို မဆို တရုတ်က ဆန့်ကျင်တယ်။ "

သူ့ရဲ့ တရားဝင် ဝန်ထမ်းတွေက ထိုင်းအာဏာပိုင်တွေနဲ့ အနုပညာစင်တာကို ဖိအားပေးတယ် ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်တွေ အပေါ်မှာတော့ အဲဒီ တရုတ်သံရုံး ထုတ်ပြန်ချက်က ဘာမှ အဖြေပေးမထားပါဘူး။

ဒီပြပွဲစီစဉ်သူတွေနဲ့ သူတို့လက်ရာတွေကိုတင်သွင်းပြသခဲ့တဲ့ အနုပညာရှင်တွေကတော့ တရုတ်ရဲ့ စွပ်စွဲချက်တွေကို ငြင်းပယ်ပါတယ်။

တန်ဇင် မင်ဂွာ ပယ်ဒရွန်က သူ့ ဗီဒီယိုတွေဟာ "နှလုံးသားတွေဆီက လာတဲ့ ဇာတ်လမ်းတွေကို ဖော်ပြတာဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သွေးစည်းညီညွတ်မှုရဲ့ သတင်းစကားတွေ"လို့ ဆိုကာ ဆင်ဆာလုပ်တာက ကမ္ဘာတဝန်းမှာရှိတဲ့ တိဘက်တွေအပေါ် တရုတ်ကလုပ်နေတဲ့ "မေ့ထားလိုက်ကြ ဆိုတဲ့ ကမ်ပိန်းတွေ၊ ဖိနှိပ်မှုတွေ" ရဲ့ အစိတ်အပိုင်းမျှသာ ဖြစ်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။

"လူတွေရဲ့ ဆန္ဒကို ကျွန်မအနေနဲ့ ထောက်ခံတာဖြစ်ပေမဲ့ လွတ်လပ်ရေးကို အားပေးလှုံ့ဆော်တာမျိုး ဘာတခုမှ မရှိဘူး" လို့ သူ့အမည်ကို ဆေးမည်းသုံး အဖုံးခံလိုက်ရတဲ့ အနုပညာရှင်တွေထဲက တယောက်ဖြစ်တဲ့ ကလယ်ရာ ချင်က ပြောပါတယ်။

ဒီဟောင်ကောင် အနုပညာရှင်ရဲ့ အင်စတော်လေးရှင်းလက်ရာက ယူကေမှာ တရုတ်တို့ရဲ့ စောင့်ကြည့်မှုကို ဖော်ညွှန်းတာဖြစ်ပြီး ဒီလက်ရာကတော့ ပြပွဲကနေ ဖယ်ရှားတာ မခံခဲ့ရပါဘူး။

တရုတ်ကနေ လွတ်လပ်ရေးယူဖို့ အစား "ကျွန်တော်တို့က လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုနိုင်ခွင့်၊ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်၊ ကိုယ်က ဘယ်လို လူလဲဆိုတာ ပြောဆိုနိုင်ခွင့် စတဲ့ အခြေခံ လူ့အခွင့်အရေးတွေကို အားပေးတာ" လို့ စိုင်းက ဘီဘီစီကို ပြောပါတယ်။

"ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ပြပွဲက အာဏာရှင် စနစ်ကို ဆန့်ကျင်တဲ့ အနုပညာရှင်တွေ အတွက် နေရာပေးတာပါ၊ သူတို့ သက်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံတွေမှာ နုတ်ပိတ်ခံထားရတဲ့ အသံတွေကို တင်ပြတာပါ၊ တရုတ် ကွန်မြူနစ်ပါတီက ဒီပြပွဲကို ပိတ်ပင်တယ်လို့ ကျွန်တော်တို့ ပြောနေတာတွေဟာ ဒီအဖြစ်တွေကိုကြည့်ရင် ရှင်းနေပါတယ်။"

'ကျွန်တော်တို့ ထွက်ပြေးမှ ရမယ်ဆိုတာကို သိလာတယ်'

စိုင်းနဲ့ သူ့ဇနီးတို့ဟာ ထိုင်းမှာ ဆက်နေနေရင် မြန်မာနိုင်ငံကို ပြန်ပို့ခံရမှာကို စိုးရိမ်လာပါတယ်။ သူတို့က မြန်မာ စစ်အာဏာရှင်အစိုးရကို ဆန့်ကျင်ခဲ့တာမို့ မြန်မာပြည်ပြန်ရောက်သွားရင် ဖမ်းဆီးနှိပ်စက်ခံရမှာကို ထိတ်လန့်ကြပါတယ်။ ဒါကြောင့် သူတို့ ထိုင်းကနေ ထွက်ခွာဖို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြပါတယ်။

ပြပွဲဖွင့်လှစ်ပြီး ၂ ရက်အကြာ သူတို့ မောင်နှံ ဘန်ကောက်က သူတို့အိမ်ကို အပြန်လမ်းမှာ ထိုင်းရဲတွေက သူတို့ကို လိုက်ရှာနေပြီဆိုတာကို သိလိုက်ကြရပါတယ်။

ပြပွဲကို ထိုင်းရဲတွေ လာကြောင်း၊ သူတို့ ၂ ယောက်ရဲ့ ဖုန်းနံပတ်တွေကို ရဲတွေက တောင်းသွားကြောင်း ပြခန်း ဝန်ထမ်းတယောက်က သူတို့ဆီကို ဖုန်းမက်ဆေ့ချ်နဲ့ အကြောင်းကြားခဲ့ကြောင်း ဘီဘီစီက သိရပါတယ်။

အဲဒီအချိန်မှာ "ကျွန်တော်တို့ ဒီနိုင်ငံနေ ထွက်ပြေးမှရတော့မယ်ဆိုတာ သိလာတယ်" လို့ စိုင်းက ပြောပါတယ်။

သူတို့ ၂ ယောက်ဟာ ဗြိတိန်ကို အစောဆုံးထွက်ခွာနိုင်မယ့် လေယာဉ်လက်မှတ်ကို ဝယ်လိုက်ကြပါတယ်။ "ကျွန်တော်တို့ ကိုယ်ပိုင်ပစ္စည်းတွေကို သိမ်းဆည်းဖို့ အချိန် မိနစ် အနည်းငယ်သာ ရခဲ့ပါတယ်၊ ကျွန်တော့် အမျိုးသမီးက ကြောက်လို့ တုန်နေပြီ၊ သူ့ ပစ္စည်းတွေကိုတောင် သူ ကောင်းကောင်း မသိမ်းနိုင်တော့ဘူး" လို့ စိုင်းက ပြောပါတယ်။

မက်ဆေ့ချ်ရပြီး နာရီပိုင်းအတွင်းမှာပဲ သူတို့ ထိုင်းကနေ ထွက်ခဲ့ကြပါတယ်။

ရဲတွေက စိုင်းကို လိုက်ရှာနေကြတယ်ဆိုတဲ့ သတင်းအချက်အလက်မျိုး သူ့မှာ မရှိတဲ့အကြောင်းနဲ့ ဒီစွပ်စွဲချက်က သက်သေပြနိုင်ဖို့ အချက်အလက် မလုံလောက်ကြောင်း ထိုင်း ရဲတပ်ဖွဲ့ရဲ့ ပြောခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ် အက်ချယွန် ခရိုင်သွန်က ဘီဘီစီကို ပြောပါတယ်။

"တိတိကျကျ အချက်အလက် မရှိဘဲ ကျွန်တော်တို့ မှတ်ချက်ပေးလို့ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး၊ လုံလောက်တဲ့ အချက်အလက်တွေ ရှိရင်တော့ အဲဒါ တကယ်ပဲ ဖြစ်ခဲ့တယ်၊ မဖြစ်ခဲ့ဘူး ဆိုတာကို အသေအချာ ကျွန်တော်တို့ ပြောနိုင်မှာပါ။"

ဒီ ဇနီးမောင်နှံဟာ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးတဲ့နောက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်အတွင်းမှာ မြန်မာကနေ ထွက်လာခဲ့ကြသူတွေပါ။

စိုင်းရဲ့ ဖခင်က အရင် ရှမ်းပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် ဒေါက်တာ လင်းထွဋ်ဖြစ်ပြီး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဦးဆောင်တဲ့ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်(NLD)ပါတီ အဖွဲ့ဝင် တယောက်ပါ။ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးတဲ့နောက် သူ့ဖခင် အဖမ်းခံခဲ့ရပြီး လာဘ်စားမှုတွေနဲ့ တရားစွဲခံခဲ့ ရပါတယ်။

စိုင်းရဲ့ မိခင်ဟာ လပေါင်းများစွာ နေအိမ်မှာ အကျဉ်းချတာခံခဲ့ရပြီးနောက် အခုတော့ စစ်တပ်ရဲ့ စောင့်ကြည့်မှုကို အမြဲခံနေရပါတယ်။

သူ့ ဖခင်ဟာ နိုင်ငံရေးကြောင့် အကျဉ်းကျ ခံနေရတဲ့သူသာ ဖြစ်တယ်လို့ စိုင်းက ခံယူပါတယ်။ စစ်အာဏာပိုင်တွေရဲ့ လုပ်ရပ်ကို ဝေဖန်ရင်း သူ့ ဖခင် လွတ်မြောက်ရေးအတွက် ကမ်ပိန်းလှုပ်ရှားမှုတွေကို သူ အားစိုက် လုပ်ဆောင်ခဲ့ပါတယ်။

မြန်မာပြည်က ထွက်လာပြီးတဲ့နောက် ထိုင်းမှာ သူတို့ တဖြည်းဖြည်း နေသားကျလာခဲ့ပြီး ဘန်ကောက်မှာ မြန်မာပြည်သူတွေ အများအပြားရှိတာက တကြောင်း၊ "မြန်မာပြည် ငြိမ်းချမ်းရေး၊ တည်ငြိမ်ရေးတို့အတွက် ထိုင်းနိုင်ငံက အရေးပါတဲ့ အခန်းကဏ္ဍမှာရှိ" တာက တကြောင်းတို့ကြောင့် အဲဒီပြပွဲမှာ သူတို့ရဲ့ အနုပညာ လက်ရာတွေကို ပြသဖို့ လုပ်ခဲ့ကြတယ်လို့ စိုင်းက ပြောပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ အခုတော့ သူ အဲဒီလို မတွေးနိုင်တော့ပါဘူး။ "နိုင်ငံခြား ပါဝါက ဝင်အမိန့်ပေးလာတဲ့အခါမှာ အနုပညာဆိုတာကို မတင်ပြ နိုင်တော့ပါဘူး၊ သူတို့က အနုပညာ အချုပ်အခြာအာဏာကို ဖျက်သိမ်းလိုက်တာပါ။"

"ကျွန်တော်တို့ရဲ့ လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်မှုတွေကြောင့် အာဏာရှင် အစိုးရတွေက ကျွန်တော်တို့ကို ပစ်မှတ်ထားလာတဲ့အခါ ကျွန်တော်နဲ့ ကျွန်တော့် ဇနီးအဖို့ ဗြိတိန်မှာ ခိုလှုံခွင့်ရဖို့ လုပ်ရတာက လွဲလို့ တခြားလမ်း ရွေးစရာ မရှိတော့ပါဘူး။"

ဗြိတိန် လွှတ်တော်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေး ပူးတွဲကော်မီတီ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်တဲ့ လော့ဒ် အယ်လ် တန်က စိုင်းရဲ့အဖြစ်က "တရုတ်ရဲ့ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ဖိနှိပ်မှု အတိုင်းအဆကို ဖော်ပြနေတာ" လို့ ဘီဘီစီကို ပြောပြီး စိုင်းရဲ့ ဗြိတိန်မှာ ခိုလှုံခွင့် ပန်ကြားမှုကို သူထောက်ခံမယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

"တခြား တနိုင်ငံက အနုပညာ စင်တာမှာ လုပ်တဲ့ ပြပွဲကို ဆင်ဆာလုပ်ဖို့ ဖိအားပေးတာက လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုမှုကို တရားလွန် ချိုးဖောက်လိုက်တာပဲ၊ ဒါကို အများသိအောင် ဖော်ထုတ်ရမယ်၊ ရှုတ်ချရမယ်။ စိုင်းတို့အနေနဲ့ သူတို့ရဲ့ လုံခြုံရေးအတွက် ထိတ်လန့်ကြောက်ရွံ့ခဲ့လို့ ထိုင်းကနေ ထွက်ပြေးလာရတာ၊ သိပ်ကို စိုးရိမ်စရာကောင်းတယ်" လို့ သူက ထပ်ဖြည့်ပြောပါတယ်။

လူ့အခွင့်အရေးဖောင်ဒေးရှင်း (Human Rights Foundation) က ဒီဖြစ်ရပ်ဟာ "အနုပညာနဲ့ လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုမှုကို ဟန်ချက်ညီညီ စုပေါင်း ဖိနှိပ်တဲ့လုပ်ရပ်ကို ဖော်ညွှန်းနေတာ" လို့ ဆိုပါတယ်။ ထိုင်းအခြေစိုက် ထင်ရှားတဲ့ လှုပ်ရှားတက်ကြွသူ ဖေလ် ရောဘတ်ဆန်ကတော့ ဘန်ကောက်စီးတီး အာဏာပိုင်တွေ တရုတ်ရဲ့ဆင်ဆာကို လက်ခံလိုက်တာက "သိပ်ကို တရားမဲ့ပြီး လုံးဝ လက်ခံနိုင်စရာ မရှိတဲ့ လုပ်ရပ်" လို့ ပြောပါတယ်။

ဒီအမြင်တွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ်ရုံးကို ဘီဘီစီက မှတ်ချက်ပေးဖို့ မေးမြန်းခဲ့ပါတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ နှစ်ပိုင်းတွေအတွင်း တရုတ်ရဲ့ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ဖိနှိပ်မှုတွေအပေါ် စိုးရိမ်ထိတ်လန့်တာတွေ တိုးလာနေပါတယ်။

အိမ်ရှင်နိုင်ငံတွေအနေနဲ့ ဒီလို လုပ်ဆောင်နေတာတွေကို သတိပြုမိလား၊ ဒါမှမဟုတ် နှုတ်ဆိတ်နေလား ဆိုတဲ့ အမေးတွေကလည်း ထွက်ပေါ်လာနေပါတယ်။

ထိုင်းနဲ့ တရုတ်တို့ရဲ့ ဆက်ဆံရေးကိုလည်း အများက အလေးထားပြီး စောင့်ကြည့်နေကြပါတယ်။

ဘေဂျင်းကို ဝေဖန်တဲ့ စာအုပ်တွေကို ရောင်းတာ၊ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေတာတွေ လုပ်တဲ့ ဟောင်ကောင် စာအုပ်ဆိုင် တည်ထောင်သူတွေထဲက တယောက်ဖြစ်တဲ့ ဆွီဒင်နိုင်ငံသား ဂူဝီ မန်ဟိုင်ဟာ ၂၀၁၅ မှာ ထိုင်းကို သွားပြီး လည်ပတ်နေတုန်း ထူးထူးဆန်းဆန်းပဲ ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့ပါတယ်။

နောက်ပိုင်းမှာတော့ တရုတ်ပြည်မက ရဲအကျဉ်းစခန်းတခုမှာ သူ ရှိနေကြောင်း အများက သိလိုက်ရပါတယ်။ တရုတ်အာဏာပိုင်တွေက သူဟာ သူ့ သဘောဆန္ဒနဲ့အတိုင်း တရုတ်ကို ပြန်လာတာဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပေမဲ့ လူ့အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူတွေကတော့ သူဟာ တရုတ် ထောက်လှမ်းရေး အေးဂျင့်တွေရဲ့ ပြန်ပေးဆွဲ ဖမ်းဆီးတာကို ခံခဲ့ရတာလို့ ယုံကြည်ကြပါတယ်။

ဒီနှစ်အစောပိုင်းတုန်းကလည်း ကုလသမဂ္ဂ၊ အမေရိကန်၊ ဗြိတိန်တို့က စိုးရိမ်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားနေတဲ့ကြားက ထိုင်းဟာ ဝိဂါလူမျိုး အယောက် ၄၀ ကို တရုတ်ကို ပြန်ပို့ခဲ့ပါတယ်။ ဒီလို ပြန်ပို့တာဟာ တရုတ် ဥပဒေ၊ ထိုင်း ဥပဒေ၊ နိုင်ငံတကာ ဥပဒေတွေနဲ့အညီ ဆောင်ရွက်ခဲ့တာလို့ ဘေဂျင်းက ဆိုပါတယ်။

အဲဒီအဖြစ်က ထိုင်းအနုပညာနဲ့ ယဉ်ကျေးမှု စင်တာမှာ သူ့ အနုပညာလက်ရာတွေ ပြသဖို့ စိုင်းက စီစဉ်နေတဲ့အချိန်မှာ ဖြစ်ခဲ့တာပါ။ စိုးရိမ်မှုတွေ ရှိခဲ့ပေမဲ့လည်း အရင်စီစဉ်ထားတဲ့ အတိုင်း စင်တာမှာ ပြပွဲ လုပ်ဖို့ ဆက်လုပ်ခဲ့တယ်လို့ စိုင်းက ပြောပါတယ်။

အခုတော့ ယူကေမှာ စိုင်းက သူ့နောက်ခြေလှမ်း အတွက် ပြင်ဆင်နေပါပြီ။ သူတို့ ဘန်ကောက်က ပြပွဲ အောက်တိုဘာမှာ အပြီးသတ်သွားရင် အဲဒီက လက်ရာတွေကို ဆင်ဆာ မရှိတဲ့ နိုင်ငံတွေမှာ ပြသဖို့ သူတို့ စီစဉ်နေ ပါတယ်။

ဆင်ဆာလုပ်လိုက်တာက သူတို့ရဲ့ အနုပညာပြပွဲကို ပိုပြီး နာမည်ကျော်လာစေတယ်လို့ သူက ခံယူပါတယ်။ "ဒီ ပြပွဲအကြောင်း ကမ္ဘာတလွှားက လူတွေ ပိုပြီးသိလာကြတယ်"၊ အွန်လိုင်းမှာလည်း ပိုအပြောများ လာတယ် လို့ သူက ဆိုပါတယ်။

"ဒီ လှုပ်ရှားမှုကို ကျွန်တော်တို့က စခဲ့တာ မဟုတ်ပါဘူး၊ တရုတ် ကွန်မြူနစ်ပါတီ (Chinese Communist Party - CCP)က စတင်လိုက်တာပါ၊ ကျွန်တော်တို့က ပြပွဲ အမြစ်လေးပဲ ချလိုက်တာပါ၊ CCP ရဲ့ ဆင်ဆာက မြေသြဇာလို ဖြစ်သွားပြီး အပင်က ကြီးထွားလာတာပါ။"

ဖြည့်စွက် ရေးသားသူ - သန်ရာရတ် ဒေါ့ခ်ဆုန်