Damcaniaeth tectoneg platiau – CBACFfiniau platiau adeiladol

Ar ffin plât adeiladol – sydd hefyd yn cael ei galw’n ffin plât ddargyfeiriol – mae’r platiau’n symud oddi wrth ei gilydd. Pan mae hyn yn digwydd, mae’r magma o’r fantell yn codi i ffurfio (neu adeiladu) cramen newydd. Gall symudiad y platiau dros y fantell achosi daeargrynfeydd. Gall magma sy’n codi hefyd greu llosgfynyddoedd tarian.

Tirffurfiau sy’n gysylltiedig â ffiniau platiau adeiladol

Mae tirffurfiau mawr ar ffin plât adeiladol yn cynnwys:

• cefnennau cefnforol – fel cefnen Canol yr Iwerydd, lle mae plât Ewrasia a phlât Gogledd America yn symud oddi wrth ei gilydd dan Gefnfor Iwerydd
• dyffryn hollt – fel Dyffryn Hollt Dwyrain Affrica lle mae plât Affrica yn ymrannu
• llosgfynyddoedd tarian

Tirffurfiau bach ar ffiniau platiau adeiladol yw tiwbiau lafa a geiserau.

Ffiniau platiau cadwrol

Ar ffin plât gadwrol, mae’r platiau’n llithro heibio i’w gilydd i gyfeiriadau gwahanol, neu i’r un cyfeiriad, ond ar wahanol gyflymder. Wrth i’r platiau geisio symud, mae ffrithiant yn digwydd ac mae’r platiau’n cloi. Mae gwasgedd yn crynhoi gan fod y platiau’n dal i geisio symud. Pan mae’r gwasgedd yn cael ei ryddhau mae’n allyrru llawer iawn o egni, gan achosi daeargryn. Gall y daeargrynfeydd ar ffin plât gadwrol fod yn ddinistriol iawn gan eu bod yn digwydd yn agos at arwyneb y Ddaear. Nid oes llosgfynyddoedd ar ffin plât gadwrol.

Tirffurf mawr sydd i’w weld ar ffin plât gadwrol yw ffawtlin. Un o’r ffawtlinau mwyaf actif yn y byd yw ffawtlin San Andreas yng Nghaliffornia, UDA.