Beth yw Rhyfel Cyfiawn?
Mae dysgeidiaeth Iddewig yn awgrymu bod rhyfel i sicrhau cyfiawnderPan fydd rhywun yn cael ei drin yn deg. neu roi terfyn ar ormes yn dderbyniol:
Daw’r cleddyf i’r byd oherwydd oedi cyfiawnder a gwadu cyfiawnder.
Mae Rhyfel CyfiawnRhyfel sy'n cael ei ymladd ar sail egwyddorion athronyddol a chrefyddol penodol. yn rhyfel moesol dderbyniol y mae’n rhaid ei ymladd am resymau cyfiawn fel:
- gwarchod a hunan-amddiffyn
- atal drwg mwy
- da yn erbyn drwg
- adfer cyfraith a threfn
- lle mae ymdrechion wedi’u gwneud eisoes i osgoi rhyfel
Mae Iddewiaeth yn draddodiadol wedi nodi dau fath o ryfel y gellir eu hymladd ac mae unrhyw fath arall o ymladd wedi’i wahardd. Mae llawer o ddadlau ynghylch a ellir cymhwyso’r ddau fath hyn o ryfel i sefyllfaoedd heddiw.
Milchemet mitzvah
Rhyfel wedi’i orchymyn gan Dduw yw Milchemet mitzvah ac mae’n debyg i rhyfel sanctaiddRhyfel y credir bod Duw yn ei gefnogi.. Gelwir hyn yn ‘rhyfel gorfodol’ ac felly mae’n rhaid ei ymladd drwy orchymyn Duw ac er ei anrhydedd. Amodau’r math hwn o ryfel yw bod yn rhaid i’r gelyn fod wedi ymosod gyntaf. Sonnir am enghraifft o ryfel gorfodol yn yr ysgrythurau Iddewig pan ymladdodd JosuaMae Josua yn ffigwr yn y Torah ac roedd yn gynorthwyydd i Foses. Daeth Josua yn arweinydd yr Israeliaid wedi i Foses gael ei ladd. a’r IsraeliadDisgynnydd i'r patriarchiaid oedd yn byw yng ngwlad Canaan, sydd hefyd yn cael ei galw'n Wlad Israel. i ddychwelyd i Gwlad yr AddewidY wlad y gwnaeth Duw ei haddo i Abraham (Genesis 15:18), Moses a'r Israeliaid. Mae hefyd yn cael ei galw'n Wlad Israel..
Yn awr, croesa di a’r holl bobl hyn yr Iorddonen ... Rhof i chwi bob llecyn y bydd gwadn eich troed yn cerdded drosto ... Bydd wrol a dewr; oherwydd ti fydd yn rhoi i’r bobl hyn feddiant o’r wlad yr addewais ei rhoi i’w tadau.
Milchemet reshut
‘Rhyfel dewisol’ yw Milchemet reshut a gellid ei alw’n Rhyfel Cyfiawn. Mae’n gofyn am ganiatâd awdurdod Iddewig. Rhaid cynnig heddwch cyn mynd i ryfel a rhaid bod wedi rhoi cynnig ar ymdrechion i osgoi rhyfel ac wedi methu. Amod arall yw na ddylid niweidio dinasyddion ac mai cyfyngedig fydd unrhyw ddifrod i adeiladau.
Yn y modd hwn mae Iddewiaeth yn dangos pryder dros bethau gwerthfawr ar wahân i fodau dynol. Ni ddylai Iddewon ddinistrio coed ffrwythau na dim arall sydd eu hangen ar gyfer bywyd. Byddai dinistrio’r pethau hyn yn rhwystro cymuned rhag ail-ymsefydlu ar ôl rhyfel.
