Cydbwyso’r hafaliad
Mae hafaliad fel clorian bwyso – dylai’r ddwy ochr bob amser fod mewn cydbwysedd perffaith. I ddatrys yr hafaliad mae angen canfod gwerth y rhifau coll a gwneud yr un gweithrediad ar y ddwy ochr.
Enghraifft 1
Dychmyga dy fod yn ceisio canfod faint o losin sydd yn y bag hwn.
O dynnu tair losinen o’r ddwy ochr, mae’r glorian yn dal yn gytbwys.
Galli di weld nawr fod un bag yn gywerth â dwy losinen, neu, o’i ysgrifennu’n algebraidd:
\({x} + {3} = {5}\)
Tynna \({3}\) o’r ddwy ochr, i gael:
\({x} = {2}\)
Enghraifft 2
Yn yr achos hwn, mae dau fag o losin yn gywerth â chwe losinen:
I ganfod beth sy’n gywerth ag un bag, rhanna’r ddwy ochr yn ei hanner:
O’i ysgrifennu’n algebraidd:
\({2x} = {6}\)
Rhanna’r ddwy ochr â \({2}\), i gael:
\({x} = {3}\)
Question
Datrysa’r hafaliadau:
a) \({a} - {3} = {4}\)
b) \({5b} = {35}\)
a) Mae angen adio \({3}\) at y ddwy ochr. Felly, \({a} = {7}\).
b) Mae angen rhannu’r ddwy ochr â \({5}\). Felly, \({b} = {7}\).
Gwirio dy atebion
Er enghraifft, os wyt ti’n meddwl mai’r ateb i’r hafaliad \({x} + {5} = {12}\) ydy \({x} = {7}\), wedyn, i’w wirio, rho \({7}\) yn lle’r \({x}\).
Mae \({7} + {5}\) yn hafal i \({12}\), felly mae dy ateb yn gywir.
