Ông Lương Tam Quang: Đại tướng lãnh đạo 'siêu bộ'

Đứng đầu Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang lãnh đạo một bộ máy điều tra khổng lồ, có vai trò đặc biệt quan trọng trong guồng máy chính trị Việt Nam.

Bộ Công an dưới thời Bộ trưởng Tô Lâm đã đóng vai trò chủ chốt trong chiến dịch "Đốt lò".

Ông Lương Tam Quang, khi đó là thượng tướng và là người đồng hương Hưng Yên, đã trở thành Bộ trưởng Công an vào tháng 6/2024, sau khi ông Tô Lâm rời bộ Công an để đảm nhiệm chức Chủ tịch nước một tháng trước đó.

Ông Tô Lâm trở thành tổng bí thư vào tháng 8/2024, và đến tháng 10 năm đó, ông Quang được phong hàm đại tướng.

Vai trò và ảnh hưởng của Bộ Công an trong thời gian qua được mở rộng chưa từng thấy.

Nội công ngoại kích

Dưới sự lãnh đạo của Bộ trưởng Lương Tam Quang, Bộ Công an tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong chiến dịch chống tham nhũng, lãng phí do Tổng Bí thư Tô Lâm lãnh đạo.

Nhiều quan chức và doanh nhân có vị thế đã trở thành đối tượng điều tra, trong đó có các vụ khởi tố liên quan đến một số cán bộ tại tỉnh Thanh Hóa.

Song song với đó, các biện pháp trấn áp tiếng nói bất đồng vẫn được duy trì, trải dài từ xử phạt hành chính đến các bản án tù đối với những cá nhân có phát ngôn trên không gian mạng bị quy kết là "chống phá" hay "tuyên truyền chống Nhà nước".

Hoạt động của Bộ Công an cũng không dừng lại trong phạm vi lãnh thổ. Tháng 11/2025, ông Y Quynh Bđắp, một nhà hoạt động người Thượng bị chính quyền Việt Nam kết tội "khủng bố", đã bị dẫn độ từ Thái Lan về Việt Nam.

Cùng thời điểm, cơ quan này khởi tố một số người Việt đang sinh sống ở nước ngoài với cáo buộc "tuyên truyền chống Nhà nước", trong đó có ông Lê Trung Khoa, ông Nguyễn Văn Đài và bà Đặng Thị Huệ tại Đức. Sau đó, ông Khoa và ông Đài đã bị tòa án tuyên phạt mỗi người 17 năm tù.

Để tạo điều kiện cho các chiến dịch vượt biên giới, Bộ trưởng Lương Tam Quang đã tiến hành một số chuyến công du nước ngoài. Đáng chú ý nhất là chuyến thăm Đức vào tháng 10/2024, nơi ông có các cuộc gặp với đại diện Bộ Nội vụ và Cộng đồng Liên bang Đức.

Quan hệ song phương giữa hai nước từng rơi vào căng thẳng nghiêm trọng sau vụ Trịnh Xuân Thanh năm 2017, khi phía Đức cáo buộc Bộ Công an Việt Nam tổ chức bắt cóc ông Thanh tại Berlin, trong lúc ông này đang chờ xem xét quy chế tị nạn. Phía Việt Nam, ngược lại, khẳng định ông Trịnh Xuân Thanh tự nguyện về nước đầu thú.

Sau chuyến thăm của ông Lương Tam Quang, Bộ Công an Việt Nam cho biết hai bên đã "nhất trí thúc đẩy ký kết Hiệp định tương trợ tư pháp hình sự, Hiệp định dẫn độ tội phạm và Hiệp định chuyển giao người bị kết án phạt tù".

Tuy nhiên, theo thông tin Bộ Nội vụ Đức cung cấp cho BBC News Tiếng Việt lúc bấy giờ, cuộc gặp giữa Bộ trưởng Công an Việt Nam và Quốc vụ khanh Bộ Nội vụ Đức Hans-Georg Engelke chủ yếu xoay quanh hợp tác song phương và quốc tế trong lĩnh vực an ninh và thực thi pháp luật, như phòng chống buôn người và ma túy.

Trong khuôn khổ cuộc họp này, phía Đức đã nhấn mạnh rằng những vụ việc tương tự trường hợp Trịnh Xuân Thanh không được phép tái diễn, đồng thời nêu quan ngại về tình hình nhân quyền tại Việt Nam.

Người phát ngôn Bộ Nội vụ Đức nói với BBC News Tiếng Việt vào thời điểm đó rằng việc ký kết các hiệp định dẫn độ hay tương trợ tư pháp không nằm trong nội dung thảo luận. Theo phía Đức, các vấn đề liên quan đến dẫn độ, trục xuất cá nhân cụ thể và các thỏa thuận pháp lý tương ứng thuộc thẩm quyền của Bộ Tư pháp, chứ không phải Bộ Nội vụ hay các cơ quan tình báo.

Theo cách đó, thông tin chính thức từ Bộ Nội vụ Đức đã gián tiếp bác bỏ tuyên bố trước đó của Bộ Công an Việt Nam.

Ngoài những người bị cáo buộc "tuyên truyền chống nhà nước", Chủ tịch công ty AIC Nguyễn Thị Thanh Nhàn cũng được cho là đang trú ẩn ở Đức, theo một phóng sự điều tra được đăng tải hồi tháng 2/2025 trên báo Bild của Đức. Bà Nhàn bị chính quyền Việt Nam truy nã từ năm 2022 và tính đến tháng 12/2025 đã bị xét xử vắng mặt trong 6 vụ án với nhiều tội danh và tổng hình phạt chung là 30 năm tù. Hiện bà đang bị truy tố trong vụ án thứ bảy.

Gia tăng quyền lực

Trong vòng chưa đầy hai năm dưới sự điều hành của ông Lương Tam Quang, Bộ Công an đã trở thành một "siêu bộ" thông qua việc tiếp quản những chức năng, nhiệm vụ – vốn thuộc về các bộ ngành khác.

Điều này diễn ra trong bối cảnh Việt Nam chứng kiến cuộc tinh gọn bộ máy do Tổng Bí thư Tô Lâm khởi xướng dẫn đến việc giảm 5 bộ, ngành và giảm 3 cơ quan thuộc Chính phủ.

Chẳng hạn, Bộ Công an đã tiếp nhận năm chức năng quản lý từ các bộ ngành khác – dựa theo Nghị định số 02/2025 – bao gồm:

Bên cạnh đó, tuy Bộ Công an phải giải thể công an cấp huyện trong bối cảnh cấp chính quyền huyện được xóa bỏ, nghị định nói trên cho phép chuyển chức năng điều tra và quản lý về công an tỉnh và công an xã – qua đó tăng cường quyền lực trực tiếp xuống cơ sở.

Xét về luật, một ví dụ có thể kể đến là Luật An ninh mạng 2025 có hiệu lực từ tháng 7 năm nay do Bộ Công an chủ trì soạn thảo – trong đó Điều 39 nêu Bộ Công an là đầu mối duy nhất xây dựng cơ chế định danh địa chỉ IP và giám sát người dùng internet thông qua định danh này.

Trước đó, tại sự kiện kỷ niệm Ngày An ninh mạng Việt Nam 6/8/2025, ông Lương Tam Quang đã nhắc đến việc bộ sẽ tham mưu chính phủ về luật trên và báo hiệu tầm quan trọng của luật khi phát biểu rằng "mỗi ngày tới đây đều là Ngày An ninh mạng Việt Nam".

Khi giải trình về dự thảo luật này trước Quốc hội ba tháng sau đó, ông một lần nữa nhấn mạnh tầm quan trọng của luật khi cho rằng không một quốc gia, tổ chức hay doanh nghiệp nào có thể tự mình bảo đảm an ninh mạng. Vì vậy, theo ông, cần có một cơ chế phối hợp thống nhất, nơi mọi lực lượng cùng chia sẻ thông tin và ứng phó khi có sự cố.

Không chỉ trên không gian mạng, Luật Báo chí (sửa đổi) được thông qua vào tháng 12/2025 đánh dấu một bước ngoặt lớn khi Bộ Công an được trao quyền thắt chặt kiểm soát đối với hoạt động báo chí.

Một trong những thay đổi gây tranh cãi nhất là việc trao cho thủ trưởng cơ quan điều tra Bộ Công an, thủ trưởng cơ quan điều tra công an cấp tỉnh quyền yêu cầu các cơ quan báo chí và phóng viên cung cấp nguồn tin nhằm "phục vụ công tác điều tra, truy tố và xét xử".

Trước khi Luật báo chí được sửa đổi, thẩm quyền yêu cầu tiết lộ nguồn tin thuộc về viện trưởng viện kiểm sát nhân dân, chánh án tòa án nhân dân cấp tỉnh và tương đương trở lên.

Ứng dụng VNeID có 67 triệu tài khoản định danh điện tử, tích hợp 50 tiện ích, tiếp nhận hơn 11 triệu hồ sơ trực tuyến trong năm 2025, theo báo cáo của Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Cương, Giám đốc Trung tâm Dữ liệu Quốc gia tại một diễn đàn vào tháng 12/2025.

Theo ông Cương, cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đã có 107 triệu dữ liệu công dân, kết nối với 15 bộ, ngành và 34 địa phương, tiếp nhận 2,1 tỷ lượt yêu cầu xác thực.

Bộ Công an đề xuất nâng cấp VNeID thành "siêu nền tảng" số quốc gia, trung tâm của hệ sinh thái số, coi đó là giải pháp để VNeID trở thành điểm truy cập duy nhất, kết nối liền mạch giữa nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Việc Bộ Công an có thẩm quyền quản lý dữ liệu toàn dân trong bối cảnh các quy định và biện pháp giám sát cách công an xử lý các dữ liệu này vẫn chưa chặt chẽ, minh bạch đã làm dấy lên quan ngại về quyền riêng tư.

Sự mở rộng quyền năng của Bộ Công an còn thể hiện qua việc thâu tóm các nguồn lực kinh tế và hạ tầng trọng điểm. Bộ đã tiếp quản quyền đại diện chủ sở hữu tại các "ông lớn" viễn thông như MobiFone và FPT Telecom, đồng thời tự xây dựng hạ tầng kỹ thuật riêng như Cảng hàng không quốc tế Gia Bình.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công nghiệp quốc phòng, an ninh và động viên công nghiệp vừa được Quốc hội thông qua cũng mở đường cho việc hình thành tổ hợp công nghiệp an ninh quốc gia. Theo đó, tổ hợp này có hạt nhân là các cơ sở công nghiệp an ninh nòng cốt, với sự tham gia của các tổ chức, doanh nghiệp trong và ngoài lực lượng công an.

Sự hình thành ngành công nghiệp an ninh thuộc Bộ Công an bên cạnh Tổng cục Công nghiệp quốc phòng thuộc Bộ Quốc phòng từng gây nên quan ngại về sự trùng lặp, chồng chéo trong chức năng, nhiệm vụ, sự dàn trải trong phân bổ nguồn lực.

Dưới thời Tổng Bí thư Tô Lâm và Bộ trưởng Lương Tam Quang, ảnh hưởng của công an phủ rộng trên mọi mặt đời sống, không chỉ là an ninh, kinh tế mà còn cả nghệ thuật, thể thao. Bên cạnh nhà hát của Bộ Công an, các đội bóng ngành công an cũng phục hoạt sau nhiều năm vắng bóng.

Để vận hành bộ máy ngày càng lớn mạnh này, ngân sách dành cho Bộ Công an trong năm 2024 đã tăng thêm 14.000 tỷ đồng so với 2023, đạt mức hơn 113.000 tỷ đồng (chỉ sau Bộ Quốc phòng).

Vào năm 2025, con số của Bộ Công an đã tăng 41% so với năm trước đó, đạt 160.000 tỷ đồng.

Đáng chú ý, mặc dù ngân sách của Bộ Công an vẫn đứng sau Bộ Quốc phòng, tỷ lệ tăng ngân sách của công an trong giai đoạn 2024-2025 cao hơn quân đội – vốn ở mức 31% (đạt hơn 272.000 tỷ đồng).

Bộ Công an cũng được hưởng 85% tổng số tiền thu được từ xử phạt vi phạm giao thông, theo Nghị quyết về phân bổ ngân sách Trung ương năm 2025.

Ông Lương Tam Quang là ai?

Ông Lương Tam Quang sinh năm 1965, ở trong độ tuổi có thể tái cử ủy viên Bộ Chính trị.

Khoảng một tuần trước khi Đại hội Đảng 14 bắt đầu, ông Lương Tam Quang được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội khóa 16, gợi ý rằng sự nghiệp chính trị của ông sẽ tiếp tục sau Đại hội 14.

Người đàn ông quê Hưng Yên này có một sự nghiệp chủ yếu trong ngành an ninh.

Ông tốt nghiệp Trường An ninh IV vào năm 1985, sau đó làm cán bộ Cục Trinh sát Ngoại tuyến thuộc Bộ Nội vụ, nay là Bộ Công an.

Trong thập niên 1990 và phần lớn thập niên 2000, ông là cán bộ an ninh ngoại tuyến, an ninh kinh tế của Bộ Công an.

Ông có thời gian thư ký lãnh đạo Bộ Công an dưới thời Bộ trưởng Lê Hồng Anh, trong giai đoạn 2006-2009.

Ông từng kinh qua các chức vụ trợ lý thứ trưởng Bộ Công an, phó chánh Văn phòng Bộ Công an và sau đó được thăng chức làm chánh Văn phòng Bộ Công an kiêm người phát ngôn của bộ này.

Ông trở thành thứ trưởng Bộ Công an vào năm 2019, dưới thời Bộ trưởng Tô Lâm.

Ông Quang giữ chức thứ trưởng Bộ Công an cho đến tháng 6/2024, khi ông được Quốc hội phê chuẩn chức danh bộ trưởng Bộ Công an. Ông kế nhiệm ghế bộ trưởng từ ông Tô Lâm, người trở thành chủ tịch nước vào tháng 5 và tổng bí thư vào tháng 8/2024.

Tại Đại hội 13 (tháng 1/2021), ông được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng nhiệm kỳ 2021-2026 theo diện "trường hợp đặc biệt" vì đã quá tuổi 55 đối với người lần đầu tham gia vào cơ quan này.

Ngày 16/8/2024, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã bầu bổ sung Thượng tướng Lương Tam Quang vào Bộ Chính trị khóa 13. Lúc bấy giờ ông cũng chưa đủ tiêu chuẩn là ủy viên Trung ương Đảng một nhiệm kỳ như quy định.

Ông Lương Tam Quang được phong thiếu tướng vào năm 2014, trung tướng năm 2019, thượng tướng năm 2022 và đại tướng vào tháng 10/2024.

Trong vòng chưa đầy hai năm kể từ khi ông Tô Lâm làm tổng bí thư, nhiều tướng lĩnh công an thăng đã tiến trong hệ thống chính trị, trong đó có Bộ trưởng Lương Tam Quang và cựu Thứ trưởng Công an Nguyễn Duy Ngọc.