Khởi tố ca sĩ Quang Lập: Vì sao Việt Nam mạnh tay với vi phạm bản quyền?

Ca sĩ Quang Lập, tên thật là Diệp Văn Lập, chủ Trung tâm Giọng ca để đời, bị Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an khởi tố hình sự hôm 16/5 với cáo buộc xâm phạm quyền tác giả.

Tên tuổi của Quang Lập gắn liền hàng loạt ca khúc bolero, được phát trên kênh Giọng ca để đời như Đắp mộ cuộc tình, Về đâu mái tóc người thương, 9 tháng quân trường, Bông cỏ may...

Bộ Công an cũng đã khởi tố 6 người trong 4 vụ án khác, cùng cáo buộc vi phạm bản quyền như ca sĩ Quang Lập.

Đáng chú ý trong đó có ông như Nguyễn Hải Bình - Tổng giám đốc Công ty BH Media.

Ông Bình hiện đang là Phó chủ tịch Hiệp hội Sáng tạo và Bản quyền Tác giả Việt Nam.

Một vài tên tuổi khác được nhắc đến là các ông Võ Văn Nam - Giám đốc Công ty TNHH Lululola Entertainment, Võ Hoàng Việt và Nguyễn Trung Trường Huy của Công ty TNHH Mây Sài Gòn…

Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an cho hay đang mở rộng điều tra để làm rõ hành vi phạm tội của những chủ doanh nghiệp nêu trên, nhằm "thu hồi triệt để tài sản".

Cơ quan điều tra cho biết, việc khởi tố này là thực hiện công điện của Thủ tướng và chỉ đạo của Bộ Công an về việc xử lý các tội phạm liên quan đến sở hữu trí tuệ.

Động thái này là một trong những diễn biến mới nhất của cơ quan thực thi pháp luật thực hiện công điện của Thủ tướng Lê Minh Hưng về chiến dịch cao điểm chống lại việc vi phạm bản quyền, xâm phạm sở hữu trí tuệ.

Sức ép từ Mỹ

Việt Nam, vào cuối tháng 4 năm nay, đã bị Mỹ liệt vào danh sách vi phạm sở hữu trí tuệ ở mức cao nhất – Quốc gia nước ngoài ưu tiên.

Lần gần nhất mà một nước bị Mỹ liệt vào mục này là 13 năm trước, và quốc gia đó là Ukraine, hiện đang trong tình trạng chiến tranh.

Thay vào đó là Việt Nam, quốc gia ở Đông Nam Á hiện đang có mức thặng dư thương mại rất cao với Mỹ.

Báo cáo của Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) liệt kê năm vấn đề nhức nhối trong vi phạm sở hữu trí tuệ của "Quốc gia nước ngoài ưu tiên" gồm vi phạm bản quyền trên môi trường số, hàng giả và hàng nhái nhãn hiệu, thực thi tại biên giới còn yếu, phần mềm không bản quyền trong doanh nghiệp, và cuối cùng là thiếu chế tài hình sự với hành vi chiếm dụng tín hiệu truyền hình, vệ tinh mã hóa.

Theo USTR, việc xếp loại này, theo luật định, chỉ dành riêng cho các quốc gia có "các hành vi, chính sách và thực tiễn liên quan đến sở hữu trí tuệ nghiêm trọng nhất, gây tác động bất lợi lớn nhất đến các sản phẩm liên quan của Hoa Kỳ".

Động thái này đã gióng lên một hồi chuông cho Chính phủ của ông Lê Minh Hưng, buộc phải ra biện pháp khẩn cấp đối phó.

Hồi đầu tháng 5, Thủ tướng Hưng đã ra công điện yêu cầu các bộ ngành tăng ít nhất 20% số vụ xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ trong tháng này, tập trung triệt phá các website phim, nhạc, game vi phạm bản quyền có lượng truy cập lớn.

Ca sĩ Quang Lập có hai kênh YouTube, gồm Giọng ca để đời và Quang Lập Official, và hai kênh này đều thu hút hàng triệu lượt theo dõi, trong đó Giọng ca để đời có hơn 5 triệu lượt đăng ký.

Đặc biệt, ca khúc Đắp mộ cuộc tình do ca sĩ Quang Lập trình bày trên kênh này đã thu hút hơn 238 triệu lượt view kể từ khi được đăng tải vào năm 2017.

Chỉ đạo trong tháng 5 của ông Hưng cũng nhắm tới hàng giả, hàng xâm phạm sở hữu công nghiệp nhập lậu và tiêu thụ trong nước.

Chính phủ Việt Nam thừa nhận tình trạng vi phạm vẫn diễn biến phức tạp và ảnh hưởng lớn tới môi trường kinh doanh.

Việc bị dán nhãn ở mức cao nhất này có thể khiến giới chức Mỹ phát động một cuộc điều tra theo Mục 301 – và hệ quả là sẽ áp thuế cao lên hàng hóa nhập khẩu từ quốc gia này.

Năm 2017, Trung Quốc đã từng bị Mỹ điều tra theo Mục 301, và sự kiện đó đã dẫn đến hàng loạt gói thuế quan mà Mỹ áp lên hàng hóa từ quốc gia này.

Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, và chính quyền quốc gia này dường như đã ý thức được điều đó.

Trong thời gian qua, Việt Nam đã thực hiện sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ, cũng như tăng cường việc kiểm tra trên môi trường số

Tuy nhiên, việc thực thi trong cộng đồng doanh nghiệp, cũng như trong công chúng dường như chưa thực sự có hiệu quả.

Kể từ khi điều hành chính phủ, Thủ tướng Lê Minh Hưng luôn nhấn mạnh vấn đề chỉ tiêu – KPI – mà người đứng đầu các cơ quan phải thực hiện, coi đó là một chỉ tiêu đánh giá mức độ hoàn thành của người đứng đầu các cơ quan, ban ngành.

Hàng loạt các cơ quan cũng đã lập tức bắt tay vào thực hiện.

Chẳng hạn, Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch cũng đã ban hành kế hoạch 545/KH-BVHTTDL về việc kiểm tra sử dụng phần mềm lậu từ ngày 07/5 đến 30/5.

Cơ quan này sẽ tập trung kiểm tra việc chấp hành quyền tác giả và quyền liên quan, gồm hợp đồng sử dụng tác phẩm, thanh toán bản quyền, sử dụng phần mềm có bản quyền và hoạt động đăng tải, livestream, chia sẻ nội dung trên môi trường mạng.

Các trường hợp vi phạm có thể bị lập biên bản, yêu cầu gỡ nội dung, xử phạt hành chính, và với các vi phạm nghiêm trọng cơ quan này sẽ chuyển cơ quan hữu quan xử lý.

Việc Thủ tướng Lê Minh Hưng đưa ra con số cụ thể tăng ít nhất 20% số vụ xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ trong tháng 5 cho thấy rằng 5 vụ án vừa được khởi tố này sẽ không phải là duy nhất.

Trong khi vụ án về website trong hệ thống Xôi Lạc TV đã được triệt phá, và vụ án vi phạm bản quyền trong âm nhạc mới bị khởi tố, các website về phim vẫn còn im hơi lặng tiếng.

Chiến dịch Xôi Lạc TV

Trước khi bị Mỹ đưa vào danh sách đáng chú ý về vi phạm bản quyền, chính quyền Việt Nam cũng đã thực hiện một số vụ trấn áp trong lĩnh vực này.

Nổi bật trong số đó là hồi đầu tháng 3, lực lượng công an cũng đã khởi tố 30 người liên quan đến vi phạm bản quyền của hệ thống website "Xôi Lạc TV".

Cụ thể, vào ngày 5/3, Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm công nghệ cao thuộc Bộ Công an cùng với Công an tỉnh Hưng Yên vào hôm 5/3 đã khởi tố vụ án Xâm phạm quyền tác giả, Tổ chức đánh bạc và Đánh bạc trên không gian mạng, và Truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy.

Xôi Lạc TV là một hệ thống các website chuyên tiếp sóng các giải bóng đá quốc tế lớn như Champions League, Ngoại hạng Anh, La Liga, Serie A,..., nơi nhiều người internet Việt Nam có thể xem miễn phí các trận đấu có bình luận tiếng Việt.

Lực lượng công an đã bắt giam hàng loạt bình luận viên "tên tuổi" trong giới bình luận lậu của hệ thống website này, với các nickname như "Batman" hay "Người Rơm".

Theo cơ quan điều tra, hệ thống Xôi Lạc TV đã vận hành dưới danh nghĩa các công ty công nghệ để thực hiện chuỗi hành vi vi phạm pháp luật bao gồm: xâm phạm quyền tác giả, tổ chức đánh bạc và đánh bạc.

Hệ thống này bị cáo buộc chuyên tiếp sóng trái phép các nội dung bóng đá thuộc quyền sở hữu của nhiều đơn vị truyền thông, và lồng ghép quảng cáo cá độ, với doanh thu hàng trăm tỷ đồng.

Các nhà điều tra của Bộ Công an cho rằng nhóm này vận hành hàng loạt các website phát sóng trực tuyến các chương trình thể thao trái phép như XoilacTV, ThapcamTV, CakeoTV, Banhkhuc, 8XBET, Hbet, Lu88...

Nhà chức trách cáo buộc các trang này một mặt phát sóng các giải thể thao lớn không có bản quyền, một mặt chèn quảng cáo cá cược và dẫn người xem đến các nền tảng đánh bạc trực tuyến.

Điều này được cho là gây thiệt hại về kinh tế cho các chủ sở hữu bản quyền và ảnh hưởng tiêu cực đến trật tự an toàn xã hội.

Nhà chức trách Việt Nam cho hay vụ án bắt đầu được đẩy mạnh điều tra từ ngày 2/2, sau một thời gian dài website này hoạt động ẩn danh từ năm 2016.

Hệ thống này được xác định là thường xuyên thay đổi tên miền, cũng như việc đặt máy chủ ở nước ngoài, đồng thời phân tán hệ thống quản trị để che giấu danh tính, đã gây khó khăn cho việc điều tra.

Truyền thông Việt Nam dẫn lời Đại tá Nguyễn Huy Lục, Trưởng Phòng A05, cho biết nhân viên của hệ thống Xôi Lạc TV đều rất trẻ, "đa số có trình độ từ đại học, thạc sĩ", và nhóm này "rất giỏi, thành thạo công nghệ thông tin".