Myanmar bầu cử trong vòng xoáy nội chiến: Có gì đặc biệt đáng chú ý?
Nguồn hình ảnh, Kaung Zaw Hein/SOPA Images/LightRocket via Getty Images
Quân đội Myanmar, lực lượng đã lật đổ chính phủ dân cử do bà Aung San Suu Kyi lãnh đạo vào năm 2021, dự kiến tổ chức bầu cử bắt đầu từ tuần cuối cùng của tháng 12/2025.
Cuộc bầu cử diễn ra gần 5 năm sau khi quân đội nắm quyền, trong bối cảnh Myanmar vẫn đang chìm trong nội chiến tàn khốc khiến hàng ngàn người bị thiệt mạng và hơn 3 triệu người phải rời bỏ nhà cửa.
Phần lớn các nhà quan sát quốc tế cho rằng cuộc bỏ phiếu đã được lên lịch không phải là nỗ lực khôi phục nền dân chủ ở Myanmar, mà là một bước đi chiến lược của quân đội nhằm hợp pháp hóa việc tiếp tục cầm quyền.
Dưới đây là bảy điều quan trọng cần biết về cuộc bầu cử Myanmar 2025.
1. Vì sao bầu cử vào thời điểm này?
Quân đội Myanmar mô tả cuộc bầu cử sắp tới là một phần trong lộ trình hướng đến "nền dân chủ kỷ luật", tuyên bố rằng họ đang khôi phục sự ổn định sau điều mà họ gọi là "cuộc bầu cử gian lận năm 2020".
Theo Hiến pháp nước này, quân đội phải công bố ngày bầu cử trong vòng sáu tháng sau khi thời hạn tối đa cho phép của tình trạng khẩn cấp kết thúc.
"Cuộc bầu cử dự kiến sẽ diễn ra sau khi các điều khoản khẩn cấp được dỡ bỏ," lãnh đạo chính quyền quân sự, Thống tướng Min Aung Hlaing phát biểu vào tháng 7/2025.
Tình trạng khẩn cấp ở Myanmar đã được gia hạn nhiều lần và chạm ngưỡng tối đa vào tháng 8/2025. Việc tổ chức bầu cử cho phép quân đội khẳng định quyền lực theo hiến pháp và giảm bớt áp lực quốc tế.
2. Loại trừ các nhân vật dân chủ chủ chốt
Bà Aung San Suu Kyi, biểu tượng dân chủ và người đoạt giải Nobel Hòa bình, vẫn đang bị giam giữ ở một địa điểm không được tiết lộ.
Đảng của bà, Đảng Liên minh Quốc gia vì Dân chủ Myanmar (NLD), đã bị giải thể vào năm 2023, sau khi các lãnh đạo của đảng này từ chối đăng ký lại theo luật mới của chính quyền quân sự.
Hiện tại, các lãnh đạo NLD hoặc đang ở trong tù hoặc đã trốn khỏi đất nước. Các lãnh đạo phe đối lập từ các đảng khác cũng bị bỏ tù hoặc đảng của họ bị cấm hoạt động.
Nguồn hình ảnh, Lillian Suwanrumpha/AFP via Getty Images
Tổng cộng có 54 đảng sẽ tranh cử ở Myanmar năm nay.
Hầu hết các chính đảng đã đăng ký đều có mối liên hệ với quân đội hoặc có rất ít sự ủng hộ từ công chúng. Các đảng đối lập thực sự đã bị loại trừ hoặc từ chối tham gia, cho rằng cuộc bầu cử chỉ là một trò hề.
Với sự vắng mặt của các nhân vật đối lập chủ chốt, Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres tuyên bố: "Tôi cho rằng không có ai tin cuộc bầu cử đó sẽ tự do và công bằng."
3. Bầu cử diễn ra theo từng giai đoạn
Cuộc bầu cử sẽ được tổ chức theo từng giai đoạn, gợi nhắc đến cuộc tổng tuyển cử những năm 1950:
- Giai đoạn 1: Dự kiến vào ngày 28/12/2025.
- Giai đoạn 2 & 3: Dự kiến diễn ra vào tháng 1/2026.
Việc bỏ phiếu sẽ chỉ diễn ra ở 274 trong số 330 thị trấn trên toàn quốc, bắt đầu từ những khu vực mà quân đội cho là an toàn và nằm dưới sự kiểm soát của họ.
Theo chương trình nghiên cứu an ninh của Viện Nghiên cứu Chiến lược và Chính sách (ISP-Myanmar), đến cuối tháng 9/2025, quân đội kiểm soát khoảng 67% lãnh thổ Myanmar.
33% còn lại - và có thể nhiều hơn - nằm dưới sự kiểm soát của Chính phủ Thống nhất Quốc gia (NUG), các lực lượng đối lập đồng minh và các nhóm vũ trang dân tộc khác nhau, tất cả đều bác bỏ cuộc bầu cử và cho rằng đó là một trò lừa bịp.
4. Dự kiến tỷ lệ cử tri đi bầu thấp kỷ lục
Theo Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW), quy trình bỏ phiếu theo từng giai đoạn và việc loại trừ một số khu vực cho thấy quân đội không có khả năng quản lý toàn bộ đất nước.
Khoảng 70% lãnh thổ Myanmar bị ảnh hưởng bởi chiến tranh và xung đột.
Các thảm họa thiên nhiên, bao gồm lũ lụt và động đất, đã góp phần khiến khoảng 3,5 triệu người trên toàn quốc phải di tản trong nội địa, theo một cơ quan của Liên Hợp Quốc.
Hàng triệu người khác đã rời khỏi đất nước.
Nguồn hình ảnh, AFP via Getty Images
Người đứng đầu chính quyền quân sự cho biết, so với năm 2022, dân số đã giảm khoảng 4 triệu người.
Nhiều cử tri trẻ đủ điều kiện bỏ phiếu đã chạy trốn sang các nước lân cận như Thái Lan, Ấn Độ, Trung Quốc và Bangladesh - trong đó Thái Lan tiếp nhận số lượng lớn người di cư gần đây nhất - họ đến để tìm việc làm và tránh bị quân đội cưỡng ép nhập ngũ.
Đối với những người vẫn ở lại trong nước, tỷ lệ cử tri tham gia bầu cử dự kiến sẽ thấp kỷ lục, do có những lời kêu gọi tẩy chay trên diện rộng và công chúng phẫn nộ đối với hành động đảo chính.
5. Hệ thống bầu cử và phương thức bỏ phiếu mới
Lần đầu tiên, Myanmar sẽ sử dụng hệ thống bỏ phiếu kép:
- Người nhiều phiếu sẽ thắng (First-Past-the-Post – FPTP) tại một số khu vực bầu cử.
- Đại diện theo tỷ lệ (Proportional Representation – PR) tại các khu vực khác, trong đó các đảng giành ghế dựa trên tỷ lệ phiếu bầu.
Chính quyền quân sự cũng đã giới thiệu máy bỏ phiếu điện tử (EVM), tuyên bố rằng điều này sẽ giúp giảm thiểu gian lận. Tuy nhiên, giới chỉ trích cảnh báo EVM có thể khiến kết quả bầu cử thậm chí còn thiếu minh bạch hơn.
Nguồn hình ảnh, STR/AFP via Getty Images
Ít nhất 50.000 máy EVM sẽ được sử dụng để thay thế hệ thống bỏ phiếu giấy truyền thống. Quân đội Myanmar chưa tiết lộ quốc gia nào cung cấp công nghệ này, mặc dù cả Ấn Độ và Trung Quốc đều đã công khai đề nghị hỗ trợ cho cuộc bầu cử.
6. Luật hà khắc đối với cử tri và các đảng phái
Chính quyền quân sự đã ban hành một luật mới vào tháng 7/2025, nhằm bảo vệ cuộc bầu cử khỏi "sự can thiệp và phá hoại", nhưng bị nhiều người coi là một nỗ lực nhằm bịt miệng những người bất đồng chính kiến.
Bất cứ ai cản trở hoặc làm gián đoạn cuộc bầu cử đều có thể phải đối mặt với mức án tối thiểu ba năm tù, tối đa là tù chung thân hoặc tử hình.
Kể từ khi luật này được ban hành, hơn 100 thường dân được cho là đã bị bắt vì các tội danh nhẹ.
Theo Luật Đăng ký Đảng phái Chính trị, bất kỳ đảng nào bị phát hiện phạm tội gian lận bầu cử hoặc các hành vi bất hợp pháp đều có thể bị giải tán, một điều khoản mà các nhà phê bình cho rằng nhắm vào các nhóm đối lập.
Đảng lớn nhất tham gia tranh cử là Đảng Liên minh Đoàn kết và Phát triển (USDP) do quân đội hậu thuẫn, với dàn lãnh đạo là các cựu tướng lĩnh.
Nguồn hình ảnh, Sai Aung Main/AFP via Getty Images
Những cái tên đáng chú ý khác bao gồm Đảng Thống nhất Quốc gia (cũng do các cựu quân nhân lãnh đạo), Đảng Tiên phong Nhân dân (do một cựu thành viên NLD kiêm nữ doanh nhân lãnh đạo), và Đảng Nhân dân (do một cựu thủ lĩnh phong trào sinh viên trong cuộc nổi dậy chống quân đội năm 1988 sáng lập).
Gần 5.000 ứng cử viên đã đăng ký với ủy ban bầu cử do quân đội bổ nhiệm, trong đó USDP có số lượng ứng cử viên lớn nhất.
7. Phản ứng quốc tế chia rẽ
Thế giới đang chia rẽ sâu sắc về cuộc bầu cử dự kiến năm 2025 của Myanmar.
Các chính phủ phương Tây và các tổ chức nhân quyền đã bác bỏ cuộc bầu cử, cho rằng điều kiện hiện tại thiếu tự do, bất công và không bao trùm. Cuộc bầu cử bị coi là nhằm củng cố quyền lực của các tướng lĩnh hơn là khôi phục dân chủ.
Ngược lại, Trung Quốc và Nga đã bày tỏ sự ủng hộ. Bắc Kinh đã cam kết hỗ trợ kỹ thuật, trong khi Moscow tiếp tục cung cấp hậu thuẫn về ngoại giao, mô tả cuộc bầu cử như một bước tiến hướng tới việc khôi phục trật tự.
Các nước ASEAN cũng có những cách tiếp cận khác nhau. Indonesia và Malaysia nhấn mạnh rằng cuộc bỏ phiếu thiếu tính đáng tin cậy nếu không chấm dứt bạo lực, không có đối thoại toàn diện và không trả tự do những người bị giam giữ.
Các nước láng giềng như Thái Lan, Vietnam, Lào và Campuchia tỏ ra linh hoạt, nhấn mạnh sự cần thiết để ủng hộ một tiến trình "do Myanmar dẫn dắt" để bảo đảm ổn định khu vực.
