Tướng Trương Hựu Hiệp ngã ngựa khiến Mỹ thêm bất định về quân đội Trung Quốc

Với việc vị tướng hàng đầu của Trung Quốc "ngã ngựa", Hoa Kỳ đã mất đi một đầu mối liên lạc quan trọng trong cơ quan quân sự quyền lực nhất của Bắc Kinh và hiện đang phải đối mặt với một Quân Giải phóng Nhân dân (PLA) ngày càng thiếu các chỉ huy ổn định và giàu kinh nghiệm, Reuters trích lời các cựu quan chức và giới phân tích Mỹ.

Bộ Quốc phòng Trung Quốc hôm thứ Bảy (24/1) cho biết Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương (CMC) Trương Hựu Hiệp, nhân vật số hai sau Chủ tịch Tập Cận Bình, đang bị điều tra.

Đây là cuộc thanh trừng mới nhất và gây chú ý nhất nhằm vào tầng lớp lãnh đạo quân sự cao nhất của Trung Quốc, trong bối cảnh chiến dịch trấn áp tham nhũng của Chủ tịch Tập Cận Bình trong quân đội.

Đối với Washington, sự ra đi bất ngờ của ông Trương Hựu Hiệp đã khiến Mỹ mất đi một nhân vật được kính trọng và có uy tín trong quân đội Trung Quốc vào thời điểm họ đang nỗ lực xây dựng các mối quan hệ cấp cao nhằm tránh các sự cố giữa hai lực lượng quân sự mạnh nhất thế giới.

Một số cựu quan chức cấp cao của Mỹ nói với Reuters rằng việc ông Trương Hựu Hiệp bị bãi nhiệm là một cú sốc.

Ông Tập Cận Bình đã cho phép ông Trương Hựu Hiệp nối lại liên lạc với Mỹ trong thời chính quyền Biden, sau thời kỳ kéo dài 17 tháng Trung Quốc cắt đứt gần như toàn bộ các kênh liên lạc quân sự giữa hai nước sau chuyến thăm Đài Loan của cựu Chủ tịch Hạ viện Mỹ khi đó là bà Nancy Pelosi.

Mối quan hệ cấp cao như vậy - trong hệ thống chính trị Trung Quốc, cấp bậc của ông Trương cao hơn cả Bộ trưởng Quốc phòng - được xem là quan trọng và là kênh liên lạc khả thi cho các cuộc đàm phán tiếp theo.

Là một trong số ít các sĩ quan hàng đầu có kinh nghiệm chiến đấu, từng tham gia cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam vào cuối thập niên 1970, ông Trương Hựu Hiệp được Mỹ đánh giá là một cố vấn có năng lực cho ông Tập Cận Bình, người đứng đầu Quân ủy Trung ương.

Cơ quan này hiện chỉ còn lại một viên tướng duy nhất là ông Trương Thăng Dân, một chính ủy chuyên về chính trị.

"Ông Tập Cận Bình sẽ triệu tập ai trong một cuộc khủng hoảng nếu chỉ có một người trong quân ủy của ông ấy?"ông Drew Thompson, nghiên cứu viên cao cấp tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam ở Singapore, người từng làm việc với ông Trương Hựu Hiệp khi còn là quan chức quốc phòng Mỹ, cho biết.

Ông Thompson nói rằng mình tin tướng Trương Hựu Hiệp là sĩ quan PLA duy nhất đương chức có thể tham mưu một cách khách quan cho ông Tập Cận Bình về năng lực và điểm yếu quân sự của Trung Quốc, cũng như cái giá phải trả về người trong xung đột.

"Có nguy cơ là ông Tập Cận Bình nhận được lời khuyên tồi từ những kẻ nịnh hót, những người chỉ nói với ông ấy những gì ông ấy muốn nghe," ông nói. "Điều đó làm gia tăng nguy cơ tính toán sai lầm."

Một quan chức cấp cao của chính quyền Mỹ cho biết Nhà Trắng không có gì để bình luận về "các thông tin liên quan đến đấu đá nội bộ" ở Trung Quốc, đồng thời nói thêm rằng chính quyền Trump đang "xây dựng một lực lượng quân sự có khả năng ngăn chặn hành động gây hấn ở bất cứ đâu trong Chuỗi đảo thứ nhất."

Lầu Năm Góc và Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington không trả lời yêu cầu bình luận của Reuters về vụ việc.

Nhu cầu hiểu biết sâu hơn khi quân đội Trung Quốc hiện đại hóa

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth đã nhiều lần tiến hành các cuộc trao đổi với Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Đổng Quân – người không phải là thành viên của Quân ủy Trung ương (CMC) – kể từ tháng Chín.

Đây là một trong các nỗ lực của Mỹ nhằm cải thiện kênh liên lạc với Trung Quốc liên quan đến quá trình hiện đại hóa quân đội, việc mở rộng kho vũ khí hạt nhân, cũng như lập trường ngày càng cứng rắn của Bắc Kinh đối với các đồng minh của Mỹ và các hành động của nước này ở khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.

Nhưng các quan chức Mỹ từ lâu đã coi trọng việc liên lạc với các phó chủ tịch Quân ủy Trung ương hơn là Bộ Quốc phòng, cơ quan không nắm quyền chỉ huy trực tiếp đối với lực lượng vũ trang Trung Quốc.

Trong số các tướng lĩnh cấp cao của Trung Quốc, ông Trương Hựu Hiệp là một nhân vật quen thuộc với các quan chức Mỹ.

Ông từng tham gia một phái đoàn quân sự kéo dài một tuần đến Mỹ vào tháng 5/2012 khi ông còn là một tướng cấp thấp.

Ông David Stilwell, một tướng về hưu của Không quân Mỹ, người từng giữ chức trợ lý ngoại trưởng phụ trách Đông Á của Bộ Ngoại giao trong chính quyền Trump đầu tiên, nhớ lại rằng ông Trương Hựu Hiệp là sĩ quan Trung Quốc duy nhất muốn bay thử trên một trong những máy bay Osprey của quân đội Mỹ trong chuyến đi đó.

"Ông ấy rất khác so với các đồng cấp trong PLA. Ông ấy có thể hoàn toàn hòa nhập với quân đội Mỹ," Stilwell nói, và rằng ông Trương rất quan tâm đến việc trao đổi với binh lính Mỹ và thử vũ khí của Mỹ, và để lại ấn tượng là một quân nhân chuyên nghiệp hơn là một quân nhân chính trị.

Tuy nhiên, ông Stilwell cho biết các cuộc gặp gỡ cấp cao với các tướng lĩnh Quân ủy Trung ương thường chỉ mang tính hình thức.

Nếu không có ông Trương Hựu Hiệp cố vấn cho Tập Cận Bình, mối lo ngại chính của Stilwell là PLA có nhiều khả năng tin vào một câu chuyện do chính họ xây dựng, rằng họ đã sẵn sàng cho một "cuộc phiêu lưu ở Đài Loan".

"Tôi nghĩ điều mà chúng ta mất khi ông Trương Hựu Hiệp ra đi là một tiếng nói lý trí," ông Stilwell nói.

Các cuộc tiếp xúc của Mỹ với các tướng lĩnh cấp cao của Quân ủy Trung ương là một hoạt động không thường xuyên trong ngoại giao song phương suốt hai thập niên qua.

Cố vấn an ninh quốc gia của chính quyền Biden, ông Jake Sullivan, là quan chức cấp cao cuối cùng được biết đến của Mỹ đã gặp ông Trương Hựu Hiệp khi hai người có cuộc trao đổi vào tháng 8/2024 tại Bắc Kinh.

Ông Eric Hundman, một chuyên gia quân sự Trung Quốc tại công ty tư vấn an ninh BluePath Labs có trụ sở tại Washington, cho biết các cuộc trao đổi quân sự dưới thời ông Tập Cận Bình, ngay cả ở cấp CMC, thường được dàn dựng sẵn.

"PLA biết khá rõ khả năng của mình và không có ý định tiến hành chiến dịch ở Đài Loan trước khi họ tin là mình đã sẵn sàng. Câu hỏi của tôi luôn là ông Tập Cận Bình lắng nghe họ đến mức nào trong vấn đề đó," ông Hundman nói.

"Nếu ở mức độ nào đó, ông ta nhận được những lời khuyên ngày càng tồi tệ hơn, thì điều đó sẽ thực sự khiến tôi lo ngại," ông nói.