Hizbulloh va Isroil: Livan istilosi uchun qanday taxminiy senariylar mavjud? Video

Xalqaro sahnada o't ochishni to'xtatish chaqiriqlariga qaramasdan, Isroil Bosh vaziri Benjamin Netanyahu o'zlarining harbiylari Livanda bor kuchi bilan jang qilayotganini aytdi.

Isroil harbiylariga ko'ra, Isroilning Livanga qilgan oxirgi zarbalari qo'shinlarning ehtimoliy kirishi uchun tayyorgarlik.

"Osmonning ustida samolyotlarni eshitasiz; biz butun kun zarba beramiz. Bu sizning ehtimoliy kirishingiz uchun yerni tayyorlash va Hizbullohni yo'qotishda davom etish uchun," dedi Herzi Halevi Isroil askarlariga.

Isroil va Livan o'rtasidagi joriy mojaroning avj olishi, 2006-yil urushini eslatadi, unda intensiv havo bombardimoni Isroilning Livan hududida yerdagi operatsiyalari bilan davom etgandi.

2023-yil 7-oktabrda Hamas tomonidan Isroilga qilingan hujumlardan so'ng, Hizbulloh jangari guruhi janubiy Livandan Isroilga hujumlarini kuchaytirdi va har ikki tomon o'rtasida bir yil davomida davom etayotgan ziddiyatlar ro'y berdi.

Agar Isroil Livanga bostirib kirishga qaror qilsa, bu istilo qanday ko'rinishga ega bo'lishi mumkin va Isroil hududni nazorat qilishni xohlaydimi?

Isroil Livan yeriga kirish uchun tayyorgarlik ko'rmoqda

Isroil Bosh vaziri Benjamin Netanyahu, Hizbulloh bilan davom etayotgan janglar sababli shimoliy Isroildan evakuatsiya qilingan taxminan 60,000 nafar aholini oʻz uylariga xavfsiz qaytarish haqida bir necha bor va'da berdi.

25-sentyabr chorshanba kuni, Isroil Hizbullohning ushbu aholi uchun tahdidini neytrallashtirish maqsadida bir shaklda Livanga kirishni niyat qilayotgani aniq bo'ldi.

Herzi Halevi askarlarga ta'kidladi: "Bugun biz davom etamiz, to'xtamaymiz; biz har joyda zarba beramiz. Maqsad juda aniq - shimoldagi aholini xavfsiz qaytarish."

U harbiy kuchlar "manevr jarayonini tayyorlamoqda, bu sizning harbiy botinkalaringiz, sizning harakatlanish botinkalaringiz, dushman hududiga kiradi, Hizbulloh tayyorlagan katta harbiy postlarga kiradi," dedi.

Bundan oldin, 23-sentyabr dushanba kuni, oxirgi keskinlik jiddiy bosqichga yetdi, Isroilning Livandagi Hizbulloh nishonlariga qaratilgan intensiv havo zarbalari natijasida 550 dan ortiq odam halok bo'ldi.

U yerdagi sog'liqni saqlash idorasi, o'ldirilganlar orasida ayollar, bolalar va tibbiyot xodimlari ham borligini aytdi.

Havo zarbalari davom etishiga qaramay, ko'plab tahlilchilar Isroil ham tez orada Livan yeriga oʻz kuchlarini yuborishini taxmin qilmoqda.

Isroilning Livandagi harakatlari qanday ko'rinishga ega bo'ladi?

Livandagi avvalgi urushlarda Isroil yerdagi operatsiyalarda turli usullarni qo'llagan.

Mumkin bo'lgan senariylarni tushunish uchun, Isroilning 1982 va 2006-yillardagi Livanga bo'lgan istilolarini qayta ko'rib chiqish muhimdir.

1982-yil urushi: to'liq hajmdagi yerga bostirib kirish

Isroilning diplomatik missiyalar veb-saytiga ko'ra, Isroil kuchlari 1982-yilda Livanga kirib, Falastin o'lja operatsiyalarini, o'q otishlarni to'xtatishga, Suriyaning Livandagi mavjudligi va ta'sirini yo'q qilishga va "Isroil bilan tinchlik shartnomasini imzolay oladigan, Livanda do'stona hukumat tuzish uchun yordam berishga" harakat qilganlar.

O'sha paytda, Yosir Arofat boshchiligidagi Falastin Ozodlik tashkiloti (FOT) Isroilni tan olmadi va Isroil Falastin davlatini qo'llab-quvvatlamadi.

Bostirib kirish ulkan bo'lib, minglab askar va yuzlab tank va zirhli transport vositalarini o'z ichiga oldi. Bu kuchli havo, dengiz va artilleriya bombardimonlari bilan birga bo'ldi. Isroil bir nechta frontlarda kirib, bir hafta ichida Livan poytaxti Bayrut atrofiga yetib keldi va shaharni qamal qildi.

1982-yil bosqiniga dunyo qanday munosabat qilgandi?

FOT rahbari Yossir Arofat va uni Isroilga qarshi qo'llab-quvvatlagan 2000 dan ortiq suriyalik askarlar Livandan chiqib ketishga majbur bo'ldilar.

O'sha paytda BBC muxbiri shunday yozgandi: "Yossir Arofat, endi kemada Gretsiyaga yo'l olmoqda, Livanda qolgan ta'siri uchun yana bir Arab hukumatini topishi ehtimoldan yiroq ko'rinadi."

Biroq, Isroil dunyo bo'ylab keng tanqid qilindi, 1982-yil sentabr oyida, Bayrutda yuzlab falastinliklar nasroniy qurolli guruhlar tomonidan qirg'in qilindi, o'sha paytda Isroil askarlari hech narsa qilmadi.

Keyinchalik Sabra va Shatila qirg'ini deb atalgan, bu holat o'sha paytda prezidentlikka saylangan Bashir Gemayelning to'rt kun oldin qatl qilinganiga qasos sifatida xabar qilingan edi.

2006-yil urushi: Isroilning Livan cheklangan yeriga bostirib kirishi

2006-yildagi bostirib kirish, 1982-yildagiga nisbatan cheklangan va nisbatan sekin edi, va Livanda shaharlar va ularning atrofidagi bir necha kilometrdan nariga oʻtmagandi.

Isroil siyosiy tahlilchisi Yoav Stern 23-sentabr kuni BBCga shunday dedi: "Men kelgusi bosqin 1982-yildagiga o'xshash bo'ladi deb o'ylamayman, balki bu sekin, ehtiyotkor va hisoblangan kirish bo'ladi."

U Isroil tez va to'liq miqyosli bostirib kirishi o'rniga janubiy Livandagi shaharlarni birma-bir egallashini taklif qildi. Bu 2006-yilda bo'lgan voqeaga o'xshar edi, lekin Livan hududiga chuqurroq kirgan holda, Litani daryosigacha yetib borar edi. Litani daryosi, ikki tomon uchun ham Livanning ahamiyatga molik hududlarini nazorat qilishda uzoq vaqtdan beri muhim og'irlik bo'lib kelmoqda.

Stern, Isroilning janubiy Livandagi shaharlarida Hizbullohning uzoq muddatli mavjudligiga asoslanib, Isroil bu shaharlarni egallashini va ularni tezda tark etishining oldini olishini ta'kidlaydi.

Harbiy tahlilchi va sobiq general Hisham Jaber, Isroilning janubiy Livanga har qanday bostirib kirishi uzoq muddat davom etishi mumkin emasligini ta'kidladi.

"Isroil 2006-yildagi bostirib kirish jarayonida qiyinchiliklarni boshdan kechirdi," deydi u va hozirgi kunda har qanday ehtimoliy bostirib kirish juda boshqacha ko'rinishda bo'lishini qo'shimcha qiladi.

Jaber, Isroilning Livandagi harbiy harakatlarini cheklangan hududlarga, juda tor ko'lamda, o'qlarni qo'llab-quvvatlash uchun bir-biridan farqli usulda o'tkazishini kutmoqda. Bular cheklangan hududlarni o'z ichiga oladi va har qanday zarba bir kundan ortiq davom etmaydi.

U shuningdek, bu Isroilning bosqin imkoniyatini yo'q qiladi va o'rniga havo zarbalarini kuchaytiradi, qotilliklar va kiber xavfsizlik operatsiyalari bilan to'ldiradi, deya qoʻshimcha qiladi.

Istilo qayerda bo'lishi mumkin?

Jaber, Isroil harbiy harakatlari "Livandagi chegara shaharlarida juda cheklangan hududlarda" bo'lishini kutmoqda, lekin Isroil boshqa Livan hududlarida "komando operatsiyalari"ga o'xshash ishlarni amalga oshirishini inkor etmaydi.

Stern esa, potentsial operatsiya ko'lami janubiy Livanni, ya'ni "Livan-Isroil chegarasi va Litani daryosi orasidagi hudud"ni o'z ichiga olishini kutmoqda.

U taktik shartlar ba'zi hududlarga Litani daryosidan shimolga infiltratsiya qilishini yoki chiziqlarning orqasida joylashishini inkor etmaydi. U, Isroil kelajakda muzokaralar afzalliklarini yaratish maqsadida Livanning chuqur joylariga infiltratsiya qilishini taklif qiladi.

1982-yil urushi davomida bosqin uchta asosiy o'qga yo'naltirilgan bo'lib, ulardan ikkitasi Galilee Finger deb nomlangan hududdan Sharqiy Livandagi Bekaa vodiysi va markaziy tog'li hududlarga yo'naltirilgan va uchinchi o'q janubdan Beyrutgacha bo'lgan qirg'oq yo'lida o'tgan edi.

Istilo shuningdek, janubiy Sidon shahridan shimolda piyoda askarlar va zirhli transport vositalarining dengizda joylashishini o'z ichiga olgandi.

Istilonning maqsadlari qanday bo'ladi?

1982-yil urushi va uning yer operatsiyalarining e'lon qilingan maqsadi, Falastin jangchilari tomonidan janubiy Livanda raketalar va artilleriya ta'siridan shimoliy Isroil shaharlarini 40 km (25 mil) masofaga surib chiqqarish edi.

Isroil, Falastin ozodlik tashkiloti infratuzilmasini, shu jumladan, uning Bayrutdagi qarorgohini yo'q qilish va suriyalik kuchlarni Livandan chiqarish maqsadini qo'shgandi.

1982-yilgi Isroil hujumi janubiy Livan bilan cheklangan bo'lib, Bekaa vodiysi, Chouf tog'lari va Bayrutdagi katta hududlarni o'z ichiga oldi.

Hisham Jaber, tor masofalardagi yerga kirishlar yoki cheklangan bosqinlarning uzoq muddatda minimal harbiy ta'sirga ega bo'lishini ta'kidlaydi.

Stern esa, Isroil har qanday ehtimoliy bostirib kirishda, Hizbulloh jangchilarini Litani daryosining shimoliga surib chiqarishga harakat qilishini kutmoqda, ikki asosiy sabab bilan:

"Isroil shaharlariga qarshi qisqa masofali raketalarni otishni to'xtatish va 7-oktabrda shimoliy Isroilga qilingan hujumga o'xshash hujumlarning takrorlanishini oldini olish."

23 sentabr. Isroil-Livan: Peyjerlar va ratsiyalar portlatilishi ortidan haqiqiy urush boshlandimi? Video

Isroil dushanba tushga yaqin Hizbullohning 300 dan ortiq obyektini nishonga olganini xabar qilgan. Oʻtgan haftada peyjerlar va ratsiyalarning misli koʻrilmagan tarzda portlashi ortidan mintaqada vaziyat yanada taranglashgan. Kamida 50 inson oʻlgani xabar qilinmoqda.

"Bu tongda Hizbullohning 300 dan ortiq obyektiga hujum qilindi", degan tvit paydo boʻlgan Isroil Mudofaa kuchlarining Xʼdagi rasmiy sahifasida.

Bu xabar Hizbulloh dam olish kunlari Isroilning shimoliy hududlarini 150 raketa bilan oʻqqa tutishi ortidan chiqqan.

Buning ortidan Isroil Livanning janubiy hududlaridagi obyektlarni havodan oʻqqa tutgan hamda Hizbullohning mingta raketa ustanovkasini yoʻq qilganini xabar qilgan.

Dushanba kuni ertalab Isroil Mudofaa kuchlari soʻzchisi harbiylar Hizbullohning hujumiga javoban "Livandagi nishonlarni keng koʻlamli va aniq oʻqqa tutishi"ni bildirgan va Livan janubida yashayotgan tinch aholini Hizbullohga tegishli obyektlardan "uzoqroq boʻlish"ga chaqirgan.

Oradan koʻp oʻtmay, Isroil mudofaa vaziri Yoav Gallant poytaxt Tel-Avivda yuqori rutbali harbiylar yigʻini boʻlib oʻtganini maʼlum qilgan va Livanga qarshi hujumlar "yanada kuchaytirilishi"ni taʼkidlagan.

"Amaliyotlar biz oʻz maqsadlarimizga erishmaganamizga qadar davom ettiriladi. Maqsadimiz - shimoldagi yashovchilarni oʻz uylariga qaytarish", degan u.

Eslatib oʻtish joiz, oʻtgan yil oktyabrida Gʻazoda urush boshlanishi bilan Hizbulloh Isroilning shimoliy hududlariga raketa otishni kuchaytirgan, oqibatda esa, rasmiy Tel-Aviv xavf ostidagi manzillardan 60 ming nafarga yaqin aholini boshqa yerga koʻchirishga majbur boʻlgan edi.

Oʻtgan haftada Isroil tashkillagani ishoniladigan Livanda peyjerlar va ratsiyalarning misli koʻrilmagan tarzda portlatilishi orqali Hizbullohning koʻplab jangarilariga zarar yetkazilishi hamda Isroilning oʻz fuqarolarini uyiga qaytarish vaji bilan Livanga qarshi harbiy amaliyotni kuchaytirishi aynan 7-oktyabrga yaqin qolganda yuz berayotgani koʻpchilikning eʼtiborini tortgan.

Livan Sogʻliqni saqlash vazirligi Isroilning dushanba kungi hujumlari oqibatida shu vaqtga qadar kamida 50 inson halok boʻlgani, 300 dan ortiq odam yaralanganini maʼlum qilgan.

Ogohlantirish xabari

Livan mahalliy matbuoti 23-sentyabr erta tongda Isroil harbiy uchoqlari mamlakatning janubi va sharqidagi oʻnlab obyektlarni oʻqqa tuta boshlagani haqida xabarlar tarqatgan.

Livan davlat axborot agentligi birgina janubdagi Nabatiya shahrining oʻziga 80 dan ortiq hujum boʻlganini xabar qilgan.

Vaziyat shunday tarang manzarada Livan shimolida yashovchi odamlar erta tongdan oʻz telefonlariga matnli va ovozli ogohlantirishlar ola boshlagan.

Isroil harbiylar yoʻllagan bu xabarlarda tinch aholidan "Hizbulloh qurol yashirishda foydalanadigan turar-joy binolaridan uzoqroq qochish" soʻralgan.

"Agar Hizbulloh nazorat qilib turgan biror qishloqda boʻlsangiz, oʻz xavfsizligingizni taʼminlash uchun zudlikda u yerni tark eting", deyiladi shunday ovozli xabarlardan birida.

Isroil armiyasi ogohlantirishlarni ijtimoiy tarmoqda ham eʼlon qilgan.

Hatto, Livan axborot vaziri Ziyad Makari ham oʻz telefoniga ogohlantirish olgani haqida gapirgan.

Makari bu holatni "Isroil tomonidan olib borilayotgan psixologik urush" deya atagan.

Ikki tomon nega jang qilmoqda oʻzi?

Isroil va Hizbulloh oʻrtasidagi ixtilofning asosiy sabablari Gʻazodagi urushga borib taqaladi.

Ammo boshqa sabablar ham bor.

Hamasning 2023-yil 7-oktyabr kungi Isroilga hujumidan bir kun oʻtib - 8-oktyabrda Livanda oʻrnashgan Hizbulloh Isroil shimolidagi aholi manzillariga raketa yogʻdirgan.

Erondan dastak olib keluvchi guruh hujumni Gʻazodagi falastinliklar bilan birdam ekanini namoyon qilish maqsadida amalga oshirganini iddao qilgan.

Shundan beri ikki tomon oʻrtasidagi azaliy ziddiyat yanada avjiga chiqqan.

Bu ziddiyat ildizlari esa Gʻazodagi urushdan koʻra ancha vaqt oldinga borib taqaladi.

Hizbulloh Isroilning eng ashaddiy dushmani boʻlmish Erondan har tomonlama dastak olib keladi.

Guruh oʻzini Isroilga qarshilik harakati oʻlaroq namoyon etadi va Eron kabi Isroilning davlat oʻlaroq yoʻq qilinishiga chaqirib keladi.

Livandagi eng qudratli qurollangan guruh boʻlmish Hizbulloh va Isroil bundan avval ham toʻqnashgan - 1980-yillarda va 2006-yilda.

Chegarada kichik toʻqnashuvlar doim boʻlib kelgan, ammo tahlilchilar hozirgi taranglik yillardan beri kuzatilmagani hamda vaziyat Isroilning Livan janubiga quruqlikdan hujumga oʻtishi tomon ketayotganini tilga olmoqda.

19-sentyabr

Livanda peyjerlar ortidan ratsiyalar portladi

Chorshanba kuni Livan boʻylab simsiz aloqa qurilmalari portlashining navbatdagi toʻlqini kuzatilgan - bu safar portlab ketish ratsiyalar chekiga tushgan. Seshanba kuni minglab peyjerlar portlagan edi.

Livan Sogʻliqni saqlash vazirligi 18-sentyabr kungi ratsiyalar portlashi oqibatida 450 dan ortiq odam jarohat olib, 25 inson halok boʻlganini maʼlum qilgan.

Shu tariqa, ketma-ket yuz bergan ikki alohida hujum oqibatida jami halok boʻlganlar soni 37 nafarga yetgan, jarohatlanganlar soni esa 3,200 nafardan oshib ketgan.

Beyrut aeroportida peyjerlar va ratsiyalar taqiqlab qoʻyilgan.

Shunday manzarada, Isroil mudofaa vaziri "urushning yangi davri" boshlangani hamda "qoʻshinlar, resurslar va kuch" mamlakat shimoli tomon tashlanayotgani haqida gapirgan.

Ratsiyalar portlashi

Minglab peyjerlar portlab ketganidan bir kun oʻtib — 18-sentyabr kuni Livan boʻylab yuzlab ratsiyalar portlagani kuzatilgan.

Oqibatda, kamida 25 ta oʻlim holati qayd etilgan, 450 dan ortiq inson tan jarohati olgan.

Ratsiyalarning maʼlum qismi Hizbulloh guruhi aʼzolari tomonidan ishlatilgani xabar qilingan.

Beyrut boʻylab ratsiyalar portlashi jarayoni kuzatuv kameralariga tushib qolgan - portlashdan soʻng shahar osmoni tutunga burkangani koʻringan.

Bi-bi-si bilan gaplashgan livanliklar portlashlardan soʻng kasalxonalarga tez yordam mashinalari ketma-ket kelgani, jarohat olganlarning, asosan, "yuz va koʻzlari qonga botgan"ini koʻrgani haqida gapirgan.

Poytaxt Beyrutdan turib xabar bergan Bi-bi-si muxbiri Hyugo Bachega odamlar hujumlar koʻlamini koʻrib, ham shokka tushgani, ham gʻazabga minganini aytgan.

"Aloqa qurilmalarining koʻpi odamlar ularni koʻtarib yurgan payt - doʻkonlarda yoki uylarda portlab ketgan. Qurbonlar orasida kamida ikki bola ham bor. Yuzlab odamlarning koʻzi, yuzi va qoʻllari zararlangan", deya manzarani tasvirlagan Bachega.

Shunday tarang vaziyatda internetda quyosh panellaridan tortib boshqa kundalik foydalaniladigan qurilmalargacha portlab ketishi mumkinligi toʻgʻrisida vahimalar tarqagan.

Bi-bi-si muxbirlari livanliklar bir-birini telefonlar, noutbuklarni ishlatishdan tiyilishga chaqirayotganini guvoh boʻlayotganini xabar qilmoqda.

"Noutbuklarimiz, telefonlarimiz yonida turishimiz mumkinmi yo yoʻq - bilmay qoldik. Hamma narsa xavflidek koʻrinmoqda, nima qilish kerakligini hech kim bilmaydi", degan livanlik ayol Bi-bi-si bilan suhbatda.

Bunday mavhum manzarada Livan armiyasi shubhali koʻringan elektron qurilmalarni nazoratga olgan holda yoʻq qila boshlaganini maʼlum qilgan.

Armiya, shuningdek, fuqarolarni "shubhali koʻringan qurilmalar" haqida xabar berishga ham chaqirgan.

Bi-bi-si bilan gaplashgan Livan sogʻliqni saqlash vaziri Firas Abiad sodir boʻlgan voqealar nafaqat mamlakat uchun, balki dunyoning boshqa davlatlari uchun ham jiddiy masala ekanini tilga olgan.

"Endi texnologiyani ishlatishdan avval yetti oʻylab, bir kesishimizga toʻgʻri keladi", degan u.

Halok boʻlgan va yaralanganlarning maʼlum qismini Hizbulloh jangarilari tashkil etadi - guruh AQSh va Britaniyada terrorchi tashkilotlar roʻyxatiga kiritilgan.

Shunday boʻlsada, seshanba va chorshanba kungi hujumlarda Hizbulloh jangarilarining koʻplab oila aʼzolari va yaqinlari ham zarar koʻrgan.

"Butun dunyo portlashlar bozorlarda boʻlganini koʻrdi. Bu odamlar jang maydonida emas edi. Ular oila aʼzolari bilan jamoat joylarida turganida shu voqealar sodir boʻldi", taʼkidlagan Abiad.

Portlagan ratsiyalar qayerdan kelgan?

Internetda tarqalgan tasvirlardan portlagan ratsiyalarni Yaponiyada joylashgan Icom kompaniyasi ishlab chiqargani maʼlum boʻlgan.

Ammo Icom IC-V82 qoʻl radioaloqa qurilmasi 2004-2014-yillar orasida Yaqin Sharqqa ekspor qilingani, ularni ishlab chiqarish oʻn yil avval toʻxatilgani va shundan beri bu turdagi qurilmalar uchun batareyalar ham yetkazib berilmaganini bildirgan.

Bi-bi-si professional boʻlmagan faoliyatlarda qoʻllanishi bilan mashhur boʻlgan IC-V82 ratsiyalari hali ham onlayn marketpleyslarda osonlikcha sotilishini koʻrgan.

Reuters agentligi manbasi bergan maʼlumotlarga koʻra, Hizbulloh portlab ketgan ratsiyalarni besh oy avval sotib olgan.

Biroq ratsiyalar yetkazib beruvchi kim boʻlganiga aniqlik kiritilmagan.

17-sentyabr kuni portlagan peyjerlar Tayvandagi Gold Apollo kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgani xabar berilgan edi.

Kompaniya portlashlarga aloqadorligini rad etgan, shunga qaramay, rasmiylar hozirda surishtiruv ishlarini olib bormoqda.

Yangi bosqichga koʻtarilayotgan urush

Isroil peyjerlar bilan boʻlgandek, ratsiyalar portlashiga aloqadorligiga oid ayblovlarga izoh bermagan.

18-sentyabr kechga tomon Isroil Bosh vaziri Benyamin Netanyahuning Xʼdagi sahifasida 10 soniyalik video eʼlon qilingan.

"Biz shimollik fuqarolarimizni oʻz uylariga xavfsiz qaytaramiz va shunday qilamiz ham", deydi Netanyahu bu videoda.

Isroil mudofaa vaziri ham "urushning yangi davri" boshlangani hamda "qoʻshinlar, resurslar va kuch" mamlakat shimoli tomon tashlanayotgani haqida gapirgan.

Ketma-ket ikki kun davomida simsiz kommunikatsiya qurilmalariga hujumlar Isroilning ishi ekaniga ishonch bildirgan koʻplab tahlilchilar ayni vaqt Hizbullohning aloqa infratuzilmasiga jiddiy zarba bergani va guruhning koʻplab aʼzolari yarador boʻlgani, bu esa Isroilga keskin hujum qilishga qulay sharoit yaratib berganini aytgan.

Oq Uy rasmiy vakili Jon Kirbi Livandagi portlashga AQShning aloqasi yoʻqligi va Vashington mintaqadagi ziddiyat yanada kuchayib ketishini istamasligini maʼlum qilgan.

https://t.me/bbcuzbek

BBC.COM/UZBEK

Telegramda bog'lanish raqami +44 7858860002